۲۱۶
۱۰۲
حافظ و گفتمان های اجتماعی و تاریخی

حافظ و گفتمان های اجتماعی و تاریخی

پدیدآور: محمد کشاورز (بیضایی) ناشر: مرواریدتاریخ چاپ: ۱۴۰۲مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۳۳۰شابک: 4ـ058ـ324ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۲۳۶

خلاصه

این کتاب با یاری‌هایی امکان‌پذیر از مباحث نظری و رویکردهایی انتقادی و میان‌رشته‌ای، گزاره‌هایی از قبیل نسبت شعر حافظ با آسیب، هراس و گفتمان اجتماعی و تاریخی عصر وی، سهم خلاقیت شاعر و اجتماعی وی در آفرینش اثر شعر، نسبت شعر حافظ با تاریخ و میزان وقوف وی بر سنت‌ها، آسیب‌ها، مسائل و داده‌های تاریخی، چرایی و چگونگی بازتولید، تقویت و به‌حاشیه‌رانی طبقات و جریان‌ها و عناصر اجتماعی در شعر وی، نیز عوامل و چرایی تفأل طبقۀ حاکمیت با دیوان حافظ و اصطلاحات و عناصر دیوان در اشعارش را در کانون توجه و بررسی خود قرار داده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

شعر یکی از ساحت‌هایی است که در آن تجارب و آموزه‌های شاعر، همچنین تعامل وی با طبقات، گروه‌ها، جریان‌ها و گفتمان‌های تاریخی و اجتماعی متعدد و شناور، تداعی‌ها و معناهای گوناگون خود را می‌آفریند و به عرصه‌ای مناقشه‌انگیز از شکستن ساختار معنایی گفتمان رقیب و به حاشیه‌رانی و با این وجود تقویت‌بخشی به آن مبدل می‌شود. به عبارتی دیگر گروه‌ها، لایه‌ها، اقشار و عناصر اجتماعی مانند جزایر پراکندۀ ریز و درشتی هستند که در امواج و تلاطم دریای ذهنی و حسی شاعر، به اشکالی ایضاحی، مه‌گرفته و استعاری، گاهی به زیر آب می‌روند؛ گاه سر از آب برمی‌آورند و گاه در حالت بینابینی در ساحت شاعرانه جلوه‌گر می‌شوند.

یکی از ابعاد و ویژگی‌های مهم و چشمگیر شعر حافظ، افزون بر ابعاد زیبایی‌شناسانه، بلاغی و سبکی، عرفانی و محتوایی شعر وی، بعد اجتماعی اشعار اوست. طنین تپش‌های حیات اجتماعی و عناصر آن در شعر حافظ به گونه‌ای است که انگار تاریخ اجتماعی ایران، به‌ویژه تاریخ اجتماعی سدۀ هشتم هجری در شعر وی نفس می‌کشد. به عبارتی دیگر دیوان حافظ عرصۀ بازتولید، تعامل و تبادل و با این وجود انتقال بخش قابل توجهی از گفتمان‌ها، سنت‌ها و کنش‌گری‌های سیاسی، اجتماعی جامعۀ ایرانی است که متن‌ها و مرزهای فرهنگی و تاریخی را درنوردیده و به پویایی آن استمرار بخشیده است.

ساختار درونی اغلب اشعار حافظ چونان ساختار اجتماعی و تاریخی عصر وی پیچیده‌، تودرتو و چندشبکه‌ای است. برآمدن و فروپاشی سلسله‌ها، ناپایداری و مستعجل‌‌بودن عمر حکومت‌ها، گسترش نفس‌گیر آشوب‌ها، فسادها، فتنه‌ها و تبانی‌ها، عدم امن عیش، در کنار دوگانگی و دمدمی‌مزاج‌بودن کنش‌ها و رفتار گروه‌ها، جریان‌ها و عناصر اجتماعی طبعاً بر کنش‌گری حافظ و همین‌طور بر مضامین، بافت و معماری شعر وی بی‌تأثیر نبوده است.

این کتاب با یاری‌هایی امکان‌پذیر از مباحث نظری و رویکردهایی انتقادی و میان‌رشته‌ای، گزاره‌هایی از قبیل نسبت شعر حافظ با آسیب، هراس و گفتمان اجتماعی و تاریخی عصر وی، سهم خلاقیت شاعر و اجتماعی وی در آفرینش اثر شعر، نسبت شعر حافظ با تاریخ و میزان وقوف وی بر سنت‌ها، آسیب‌ها، مسائل و داده‌های تاریخی، چرایی و چگونگی بازتولید، تقویت و به‌حاشیه‌رانی طبقات و جریان‌ها و عناصر اجتماعی در شعر وی، نیز عوامل و چرایی تفأل طبقۀ حاکمیت با دیوان حافظ و اصطلاحات و عناصر دیوان در اشعارش را در کانون توجه و بررسی خود قرار داده است.

در بخش نخست به مفاهیم و کلیات بحث، همچنین مباحث نظری تاریخ‌گرایی نوین و نظرات فوکو دربارۀ قدرت پرداخته شده است. بخش دوم گفتمان‌های سیاسی قرن هشتم هجری، بازتولید و چرایی تقویت و به‌حاشیه‌رانی آن را در دیوان حافظ بررسی کرده است. بخش سوم به گفتمان‌های اجتماعی، جریان‌ها و طبقات اجتماعی بازتولیدشده در شعر حافظ از قبیل صوفیان، قاضیان، واعظان، شیخ‌ها، محتسب، فقها، قلندران و درویشان، ترکان، غلامان و کنیزان، حکیمان، تاجران، شاعران، مطربان و مغنیان، تاجران، دهقانان، گدایان و مواردی از این دست در شعر وی، همچنین کارکردهای تاریخی و اجتماعی این طبقات و عناصر اجتماعی و نسبت آنان با شعر حافظ پرداخته است.

بخش چهارم نقش و کارکرد دیوان‌سالاری آل‌اینجو در شکوفایی فرهنگی و هنری، نیز عوامل مؤثر بر اثربخشی و نقش‌آفرینی آن را در کانون توجه خود قرار داده است. بخش پنجم به مباحث و مقولاتی از قبیل شعر و اضطراب، شاعران زادۀ اضطراب جهان‌اند، نسبت اضطراب با شعر، اضطراب و هراس و مصادیق آن در شعر حافظ با تکیه بر آسیب‌ها و هراس اجتماعی قرن هشتم هجری در شعر وی، همچنین میزان و نوع ستیهندگی شاعر در این حوزه پرداخته است.

بخش ششم به تاریخچۀ تفأل، همچنین عوامل و چرایی تفأل در طبقۀ حاکمیت با دیوان حافظ طی قرن‌های نهم تا چهاردهم قمری پرداخته است. بخش هفتم به رابطۀ شعر و تاریخ، بسامد داده‌ها و عناصر تاریخی قرن هشتم هجری در شعر حافظ، میزان وقوف و آگاهی حافظ از رویدادها و مسائل تاریخی حیات، نیز سنجش هم‌پوشی و قرابت این داده‌ها با منابع نزدیک به این دوره پرداخته است. در بخش هشتم اصطلاحات و عناصر دیوانی در شعر حافظ مورد توجه قرار گرفته است.

همچنین در پایان برآیند و ارزیابی کلی به عمل آمده است. در پایان نیز عکس‌ها، جدول‌ها، فهرست منابع و مآخذ و نمایۀ نام‌ها آورده شده است.

فهرست مطالب کتاب:

درآمد

بخش اول: مبانی و کلیات بحث

بخش دوم: گفتمان‌های سیاسی قرن هشتم در شعر حافظ

بخش سوم: گفتمان‌های اجتماعی شعر حافظ

بخش چهارم: دیوان‌سالاری مستعجل آل اینجو و شکوفایی فرهنگی و هنری

بخش پنجم: حافظ، هراس و آسیب اجتماعی

بخش ششم: تفأل طبقۀ حاکمیت به دیوان حافظ

بخش هفتم: داده‌های تاریخی شعر حافظ

بخش هشتم: شعر حافظ و اصطلاحات دیوانی

عکس‌ها و جدول‌ها

منابع

نمایۀ نام‌ها

نظر شما ۱ نظر

پربازدید ها بیشتر ...

آرمانشهر اُدیسه یا دن‌کیشوت

آرمانشهر اُدیسه یا دن‌کیشوت

حاتم قادری

نویسنده در این پژوهش کوشیده تا با بهره‌گیری از زمینه‌های فلسفه، ادبیات، دین و مبارزات سیاسی ـ اجتماع

تاریخ مختصر مرگ

تاریخ مختصر مرگ

داگلاس جی. دیویس

در این کتاب، شرحی مختصر از موضوعی به دست داده شده که عملاً با همۀ جنبه‌‏های زندگی سروکار دارد. کشش ا

منابع مشابه بیشتر ...

نیچه و حافظ شیرازی

نیچه و حافظ شیرازی

حامد فولادوند

این پژوهش، کتابی جامع است که به بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های میان این دو اندیشمند می‌پردازد. مقایسۀ می

رازهای بزرگ حافظ

رازهای بزرگ حافظ

مصطفی بادکوبه‌ای هزاوه‌ای

در این کتاب، نویسنده کوشیده است به آن دسته از اشعار حافظ بزرگ بپردازد که او در آنها تقریباً به گونه‌