۱۱۰۱
۲۶۴
توضیح الاشکال: شرح بر تحریر اصول اقلیدس (دو جلد)

توضیح الاشکال: شرح بر تحریر اصول اقلیدس (دو جلد)

پدیدآور: ملا مهدی نراقی مصحح: امیر رضایی ناشر: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایرانتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۳۰۰شابک: 1ـ11ـ6331ـ622ـ978تعداد صفحات: -

خلاصه

«توضیح الأشکال» شرحی است که محمدمهدی نراقی به فارسی بر «تحریر اصول اقلیدس» نوشته است. تحریر «اصول اقلیدس» روایت بازنگری‌شدۀ خواجه نصیرالدین طوسی به زبان عربی از کتاب «اصول اقلیدس» و مهم‌ترین کتاب در ریاضیات دورۀ اسلامی است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

ملامهدی نراقی دارای تألیفات بسیاری در زمینۀ فقه، اصول، فلسفه، کلام، تفسیر، ادبیات، ریاضی و نجوم است و بسیاری از کتاب‌ها، تراجم و افراد خواننده را به این آثار ارجاع داده‌اند یا از این آثار به عنوان منبع معتبر استفاده کرده‌اند و می‌کنند.

«توضیح الأشکال» شرحی است که محمدمهدی نراقی به فارسی بر «تحریر اصول اقلیدس» نوشته است. تحریر «اصول اقلیدس» روایت بازنگری‌شدۀ خواجه نصیرالدین طوسی به زبان عربی از کتاب «اصول اقلیدس» و مهم‌ترین کتاب در ریاضیات دورۀ اسلامی است. کتاب اصول نوشتۀ اقلیدس، مشهورترین ریاضی‌دان دوران باستان است که در آن ریاضیات یونانی تا سال سیصد قبل از میلاد، به صورت علمی، تنظیم و عرضه شده و تا زمان حاضر، مبنای تعلیم هندسۀ مقدّماتی بوده است.

اقلیدس ریاضی‌دانی یونانی بود که در قرن سوم پیش از میلاد در شهر اسکندریه می‌زیست. او نویسندۀ موفق‌ترین کتاب درسی تاریخ اصول است که مدت دوهزار سال، شالودۀ تمام آموزش هندسه در غرب بود. کتاب «تحریر» شرح بی‌بدیل کتاب «اصول» اقلیدس صوری است که به زبان عربی ترجمه شده و مهم‌ترین کتاب در ریاضیات دورۀ اسلامی است. نویسندۀ «تحریر» خواجه نصیرالدین طوسی است.

مطالب کتاب «تحریر اصول اقلیدس» بدین قرار است:

مقالۀ اول: دربارۀ تعریف مقدماتی، اصول موضوعه و اصوف متعارفی هندسه و خواص خطوط موازی و برخی روابط مثلثاتی؛ مقالۀ دوم: دربارۀ اتحادها و روابط جبری تبدیل مساحت‌ها؛ مقالۀ سوم: شامل قضایایی دربارۀ دایره‌ها، وترها و اندازه‌گیری زاویه‌های مربوط به آنها؛ مقالۀ چهارم: دربارۀ ترسیم‌های هندسی (ترسیم چندضلعی‌های منظم محاطی و محیطی)؛ مقالۀ پنجم: دربارۀ نظریۀ تناسب؛ مقالۀ ششم: دربارۀ کاربرد نظریۀ تناسب در هندسۀ مسطحه؛ مقالات هفتم تا نهم: جملگی دربارۀ نظریۀ مقدماتی اعداد (از جمله تناسب‌های مسلسل، تصاعدهای هندسی و اعداد اول)؛ مقالۀ دهم: دربارۀ اعداد گنگ با استفاده از ترسیم آنها به صورت پاره‌های خط‌های نامتوافق؛ مقالۀ چهارده و پانزده: مقالات الحاقی به صورت متمم‌هایی دربارۀ هندسۀ مسطحه و فضایی. این کتاب مشتمل بر شرح اثبات قضایای اصول به همراه بیشتر از دویست یادداشت در توضیح متن است که معمولاً با عبارت «اقول» یا «نقول» شروع شده و تمام این یادداشت‌ها را خواجه از عقل خود یا از نوشته‌های دیگران استفاده نموده است. در بعضی از این یادداشت‌ها، راه‌حل‌های جدید یا حالت‌هایی به برخی قضایای اقلیدس اضافه شده است.

اما این کتاب، یعنی «توضیح الاشکال» بیش از آنکه شرحی بر «تحریر اصول اقلیدس» باشد، آموزش شرح‌نویسی در تمام علوم به‌ویژه علم هندسه است. شرح‌نویسی فن خاصی است؛ یعنی شارح باید خود را در زمرۀ کسانی قرار دهد که کمترین شناخت و کمترین فهم در آن علم را دارند تا بتواند دقایق و ظرایف آن علم را به خواننده انتقال دهد و هر دانشجویی را با هر استعدادی بر قله‌های رفیع علم بنشاند.

مطالعۀ «تحریر اصول اقلیدس» نشان می‌دهد که با وجود تلاش خواجه نصیر، هنوز آن قلم هندسی که بتواند نگاه هندسی کامل را در مخاطب ایجاد کند، وجود ندارد؛ چراکه ارتباط میان اشکال و اصول موضوعه و علوم متعارف کم‌رنگ است و این نکته گرچه در نظر دیگران کم‌اهمیت جلوه می‌کند، اما تأمین ساختار هندسی ذهن مخاطب مرهون آن است. ملامهدی که توانسته هندسه را در تکوین جهان به‌خوبی مشاهده کند، می‌داند که رهیافت به حقیقت هندسه بدون پررنگ‌کردن ارتباط میان اشکال با یکدیگر و نیز ارتباط گام به گام اشکال با اصول موضوع و علوم متعارف امکان‌پذیر نیست و این همان چیزی است که برخی شارحان از آن غافل مانده‌اند.

ملامهدی در این کتاب در راستای همین فهم دقیق هندسی است که اصلی دیگر به اصول موضوعه اضافه می‌کند ـ اصل: و مخفی نماند که باید تسلیم نمود که زاویه قبول قسمت می‌کند ـ و می‌گوید: و این مقدمه را هرچند محرر ذکر نکرده است، اما در بعضی مواضع احتیاج به او می‌شود؛ لهذا او را ذکر کردیم.

به طور کلی می‌توان ویژگی‌های این شرح را چنین برشمرد: فارسی روان بودن آن؛ و به گفتۀ مؤلف شرح‌های پیش از این کتاب بیشتر ترجمه هستند تا شرح و نتوانسته‌اند مشکلات و معضلات تحریر خواجه را برطرف نمایند؛ بنابراین انگیزۀ نویسنده حل معضلات تحریر خواجه بوده و این کتاب توانسته در بالاترین سطح شرح آن باشد.

این کتاب از روی سه نسخۀ خطی تصحیح شده که نسخۀ دانشگاه ucla آمریکا به عنوان نسخۀ اساس بوده است. دو نسخۀ دیگر در مجمع ذخایر اسلامی و مدرسۀ عالی شهید مطهری نگه‌داری می‌شوند.

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

فصلنامه نقد کتاب کودک و نوجوان، سال سوم، تابستان 1395، شماره 10

فصلنامه نقد کتاب کودک و نوجوان، سال سوم، تابستان 1395، شماره 10

جمعی از نویسندگان به سردبیری سیدعلی کاشفی خوانساری

دهمین شماره فصلنامه نقد کتاب کودک و نوجوان به همراه ضمیمه ویژه ادبیات دینی منتشر شد.

الفبای درد؛ بررسی و تحلیل مفهوم درد و رنج در شعر معاصر ایران

الفبای درد؛ بررسی و تحلیل مفهوم درد و رنج در شعر معاصر ایران

مصطفی گرجی

یکی از مفاهیم و واژه‌های چالش‌برانگیز و در عین حال پربسامد در قاموس فلاسفه و علمای ادیان و مذاهب و ت

منابع مشابه

کتابشناسی کامل و جامع آثار پروفسور سیدحسین نصر؛ مشتمل بر تمامی کتاب‌ها و مقالات ایشان از سال 1958 تاکنون

کتابشناسی کامل و جامع آثار پروفسور سیدحسین نصر؛ مشتمل بر تمامی کتاب‌ها و مقالات ایشان از سال 1958 تاکنون

سعید دهقانی

این کتاب‌شناسی در حقیقت معرفی کامل کتاب‌ها و مقالات سیدحسین نصر از زمان نگارش‌شان در سال 1958 میلادی