۶۳
۳۱
در کشاکش دین و دولت

در کشاکش دین و دولت

پدیدآور: محمدعلی موحد ناشر: ماهیتاریخ چاپ: ۱۳۹۸مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۵۰۰شابک: 4ـ299ـ209ـ964ـ978 تعداد صفحات: ۳۲۰

خلاصه

این کتاب که حاصل پژوهش‌های نویسنده در باب رابطۀ میان دین و دولت در اسلام و ارتباط ایران و ایرانیان با این مقوله است، با گزارشی فشرده از دوران ۳۰ ساله پس از رحلت پیغمبر اکرم در سال ۱۱ هجری تا صلح امام حسن(ع) و معاویه در سال ۴۱ هجری آغاز می‌شود و در پی آن، نویسنده چنان‌که خود گفته است، می‌کوشد «با دقت در مضمون روایت‌های مورخان و تعمق در زیروبم آنها، تصویری بالنسبه معقول و قابل اعتماد آن دوران به دست دهد».

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

این کتاب که حاصل پژوهش‌های نویسنده در باب رابطۀ میان دین و دولت در اسلام و ارتباط ایران و ایرانیان با این مقوله است، با گزارشی فشرده از دوران ۳۰ ساله پس از رحلت پیغمبر اکرم در سال ۱۱ هجری تا صلح امام حسن(ع) و معاویه در سال ۴۱ هجری آغاز می‌شود و در پی آن، نویسنده چنان‌که خود گفته است، می‌کوشد «با دقت در مضمون روایت‌های مورخان و تعمق در زیروبم آنها، تصویری بالنسبه معقول و قابل اعتماد آن دوران به دست دهد».

محمدعلی موحد در این کتاب دو نگاه را از دو منظر به این دوران سی‌ساله به مخاطب ارائه می‌دهد. یکی نگاهی که عمده تمرکزش بر مقوله شکل‌گیری و تأسیس حکومت اسلامی و مقوله خلافت است و دیگری نگاهی که بر نزاع‌های برآمده از شکل‌گیری این حکومت ناشی شده تمرکز دارد. به عنوان نمونه در بخش «نگاه اول» از فصل اول کتاب، محمدعلی موحد به مقولاتی مانند «تصویری از حکومت در صدر اسلام»، نسبت ساخت حکومت خلیفه‌ای با ساخت پادشاهی، ابعاد مقوله بیعت و... پرداخته است و در بخش «نگاه دوم» مقولاتی مانند «نزاع در میان قریشیان»، «نخستین ترور سیاسی در اسلام»، «چگونه مسلمانان بر خلیفه شوریدند؟»، «نزاع خانگی و ماجرای جنگ شتر» و... می‌پردازد.

دوران سی‌ساله‌ای که نویسنده در فصل اول کتاب بر آن تمرکز کرده، آبستن وقایع شگرفی بوده است که سرنوشت حکومت زیر پرچم اسلام را رقم زد. در آن سی سال، ماجراهایی سهمگین و خون‌آلود اتفاق افتاد. فصل دوم کتاب با مروری بر روند سقوط یزدگرد و تسخیر ایران آغاز می‌شود و پس از مروری گزارش‌گونه از فراز و نشیب‌های نبرد به روایات متون تاریخی و از جمله آنچه طبری و فردوسی، بلاذری و دینوری درباره نبردهای میان اعراب و ایرانیان نوشته‌اند، می‌پردازد و پس از نگرشی انتقادی به روایت فردوسی از این نبردها، در بخشی که «تحلیل و تامل» نام گرفته است، به مقوله ساختار ناعادلانه جامعه ساسانی و تاثیر آن در پیروزی اعراب می‌پردازد.

فصل سوم از منظری اقتصادی به مقوله فتوحات پرداخته است. بخش اول این فصل به پیشینه دیوان‌سالاری نزد مسلمانان تا پیش از فتوحات اختصاص یافته است و بر مقولاتی نظیر «خالصه‌جات»، «بطایح»، «انواع درآمدهای دیوانی»، «دفاتر مساحی»، «مالیات سرانه»، «بیت‌المال» و... تمرکز دارد. در بخش دوم این فصل نوآوری‌های دوران فتوحات در زمینه‌های مالی مورد توجه قرار گرفته‌اند و مقولاتی مانند جایگاه خراج و جزیه در نظام اقتصادی اسلام با تمرکز بر آنچه در قرآن و نیز شاهنامه فردوسی در این زمینه ذکر شده، مورد توجه قرار گرفته است. «آغاز تاسیس دیوان در اسلام»، «رایزنی عمر با صحابه» و «خراج در عراق و ایران» از جمله مباحثی است که ذیل این بخش مورد توجه قرار گرفته‌اند. منابع اصلی و فرعی درآمد دولت نیز از دیگر مباحث این فصل هستند.

فصل چهارم کتاب با مرور «روابط آغازین ایرانیان با مسلمانان» آغاز می‌شود و از جمله به مقولاتی نظیر «ایرانیان در خدمت پیامبر»، «نامه پیامبر به خسروپرویز»، «سوره روم»، «ایرانیان در یمن»، «جانبداری ایرانیان یمن از اسلام» و... می‌پردازد. بخش دوم این فصل نیز به فرآیند گرویدن ایرانیان به اسلام می‌پردازد.

فصل پنجم کتاب ابتدا به مقولۀ گسترش فتوحات اعراب در مناطق داخلی سرزمین ایران از جمله اصفهان، کاشان، ری، فارس، کرمان، سیستان، آذربایجان و خراسان اختصاص یافته و بخش دیگر آن عهدنامه‌ها و امان‌نامه‌هایی که میان ایرانیان و اعراب منعقد شده است را مرور می‌کند.

تمرکز ششمین و آخرین فصل کتاب بر شکل‌گیری خوارج در اسلام است و به مقوله حضور خوارج در ایران نیز توجه دارد. پی‌نوشت این فصل نیز «خارجی‌گری نو» نام گرفته است.

فهرست مطالب کتاب:

دیباچه

فصل اول: سی سال پس از پیغمبر

فصل دوم: چگونه اسلام در ایران راه یافت؟

فصل سوم: برآمدن دیوان و دیوان‌سالاران

فصل چهارم: ایرانیان در میان تازیان

فصل پنجم: تازیان در ایران

فصل ششم: قصۀ شگفت خارجی‌گری و پدیدۀ قرّا

پی‌نوشت: خارجی‌گری نو

منابع

فهرست تحلیلی مطالب

نمایه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

رجال مشروطۀ گیلان

رجال مشروطۀ گیلان

هومن یوسفدهی

این کتاب نخستین اثری است که به طور مستقل به شرح احوال و اقدامات آن دسته از مجاهدین و مشروطه‌خواهان گ

سیبویه‌پژوهی؛ ترجمه و تحلیل شش باب نخست الکتاب

سیبویه‌پژوهی؛ ترجمه و تحلیل شش باب نخست الکتاب

الهه دفتری‌نژاد

این کتاب به معرفی سنت فکری سیبویه، زبان شناس، دستورنویس، فیلسوف، منطق‌دان، مفسر، ادیب و عارف ایرانی

دیگر آثار نویسنده

شاهد عهد شباب

شاهد عهد شباب

محمدعلی موحد

این مجموعه دربرگیرنده تمامی اشعار سروده شده توسط محمدعلی موحد در خلال سال‌های ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۹ است.

تماشای خورشید: گزیده‌ای از مقالات شمس تبریزی

تماشای خورشید: گزیده‌ای از مقالات شمس تبریزی

حجت‌الله ایوبی با مقدمۀ محمدعلی موحد

این کتاب دربردارندۀ گزیده‌ای از بهترین مقالات کوتاه شمس تبریزی است.