۱۰۶
۶۹
شناخت نامۀ دکتر محمدرضا باطنی

شناخت نامۀ دکتر محمدرضا باطنی

پدیدآور: به کوشش مجتبا نریمان ناشر: نریمانتاریخ چاپ: ۱۴۰۲مکان چاپ: تهرانتیراژ: -شابک: 7ـ5ـ93327ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۵۲۸

خلاصه

دکتر باطنی در سطح مقوله‌بندی یا قالب‌بندی مفاهیم به کمک واژه‌های زبان نیز پیشتاز و اثرگذار بوده است. در تدوین فرهنگ‌های دوزبانۀ انگلیسی ـ فارسی در فرهنگ معاصر پیشتاز بوده و راه و روش علمی فرهنگ‌نویسی را هم در عمل در فرهنگ پویا و دیگر فرهنگ‌های معاصر و هم رهروان صدیقی را در فرهنگ‌های نویسی به جامعۀ علمی تحویل داده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.
 


دکتر باطنی متولد 1313 در اصفهان است. تا ششم ادبی را در اصفهان گذراندند. سال 1336 دانشجوی سال اول زبان انگلیسی دانشسرای عالی می‌شوند. در سال 1339 موفق به اخذ درجۀ‌ لیسانس در زبان انگلیسی می‌شوند. به موجب قانون آن روزگار کسانی که شاگرد اول می‌شدند، می‌توانستند به خارج از کشور برای ادامۀ ‌تحصیل بروند. در انگلستان در دانشگاه لیدز ادامۀ تحصیل دادند و موفق به دریافت «دیپلم بعد از لیسانس با درجۀ‌ ممتاز» شدند و همچنین در سال بعد موفق به دریافت درجۀ‌ فوق‌لیسانس در زبان‌شناسی با گرایش ادبیات از همان دانشگاه می‌شوند و بقیۀ کار دانشگاهی دکتر باطنی در دانشگاه تهران است.

کارنامۀ پژوهش‌ها و تألیفات دکتر باطنی در حوزۀ مسائل تئوریک زبان‌شناسی تا کنون در هشت جلد منتشر شده است که مهم‌ترین اثر که بیش از چهل و پنج سال است در تمامی مراکز دانشگاهی تدریس می‌شود، کتاب «توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی» ایشان است که به چاپ بیست‌و‌هشتم رسیده است و دو ترجمه از رابرت هال و مانفرد بی‌یرویش در حوزۀ زبان‌شناسی از دیگر آثار استاد است.

دکتر باطنی پس از دریافت درجۀ دکتری در «گروه زبان‌شناسی» ‌دانشکدۀ‌ ادبیات دانشگاه تهران تدریس می‌کردند که تا دی‌ماه 1360 ادامه داشت و سرانجام به تقاضای خودشان بازنشسته شدند. او سرانجام در روز سه‌شنبه 21 اردیبهشت 1400 درگذشت. از آثار او می‌توان به این موارد اشاره کرد: «مسائل زبان‌شناسی نوین»، «نگاهی تازه به دستور زبان»، «چهار گفتار درباره زبان»، «دربارۀ زبان»، «زبان و تفکر»، «پیرامون زبان و زبان‌شناسی» و ... . از آثارش در زمینه ترجمه نیز «زبان و زبان‌شناسی» رابرت هال، «زبان‌شناسی جدید» مانفرد بی‌یرویش، «درآمدی بر فلسفه» بوخینسکی، «دانشنامه مصور»، «مغز و رفتار» فرانک کمپ‌بل، «خواب» یان اوزوالد، «ساخت و کار ذهن» بلیک مور، «انسان به روایت زیست‌شناسی» و ... هستند. فرهنگ‌ها نیز بخش دیگری از تألیفات او هستند: «فرهنگ معاصر پویا: اصطلاحات و عبارات رایج فارسی (فارسی - انگلیسی)» تألیف باطنی توانست عنوان برگزیده سی‌و‌دومین دورۀ جایزۀ «کتاب سال جمهوری اسلامی» را در سال ۹۳ به خود اختصاص دهد.

این کتاب پنج بخش دارد: در بخش نخست، از بین مقالاتِ پرشمارِ استاد محمدرضا باطنی، زبان‌شناس، فرهنگ‌نویس و مترجم کشور سیزده مقاله، برگزیده و بازنشر شده است. در بخش دومِ کتاب، چهار گفتگوی سیروس علی‌نژاد با دکتر باطنی آمده است که طی سال‌های مختلف صورت گرفته است. بخش سوم گزارشِ متنی و تصویریِ بزرگداشت‌ها و دیدارهای دکتر باطنی در شب‌های بخارا را شامل می‌شود. در بخش چهارمِ کتاب، 33 یادداشت از همکاران و شاگردان زبان‌شناسِ استاد و چهره‌های ادبی و فرهنگی ایران دربارهٔ دکتر باطنی آمده است. بخش پایانیِ کتاب به آلبوم عکس‌های شخصی جاویدنام محمدرضا باطنی اختصاص یافته است.

در بخشی از کتاب با عنوان «هیچ خطری زبان فارسی را تهدید نمی‌کند» که گفتگو با سیروس علی‌نژاد است، آمده است:

دربارۀ متون ادبی در برنامه دبیرستان‌ها و دانشگاه‌ها چه نظری دارید. مخصوصاً برنامه درسی دانشگاهی متون ادبی برای رشته‌های غیر از رشته زبان و ادبیات فارسی چگونه باید باشد؟

مسئله مهم در گنجاندن ادبیات در کتاب‌ها این است که اثر ادبی باید متناسب با فهم و قوه ادراک خواننده باشد تا بتواند ارزش ادبی آن را درک کند. به این اعتبار، ما در کتاب‌های دبستان و دبیرستان باید از ادبیات معاصر شروع کنیم. ولی مسئله اینجاست که ادبای ما، و نه مردم، (و تاکید می‌کنم ادبای ما و نه مردم) چیزی را یک اثر ادبی تلقی می‌کنند که حتماً گرد زمان گرفته باشد و لااقل یک قرن زمان بر آن گذشته باشد. به بیان دیگر، چیز نو و همزمان و همسر را به عنوان یک اثر ادبی قبول ندارند. نکته دیگر درباره آثار ادبی کهن این است که باید صورت‌های ساده شده‌ای از این آثار تهیه شود و دانش‌آموزان و دانشجویانی که در رشته زبان و ادبیات فارسی تحصیل نمی‌کنند نخست با این آثار ساده شده آشنا شوند و سپس به سراغ متون اصلی بروند.

آیا شکاف بین فارسی کنونی و ادبیات کهن ما روزبه‌روز عمیق‌تر نمی‌شود؟

درست است، شکاف بین فارسی کنونی و ادبیات کهن ما روزبه‌روز عمیق‌تر می‌شود، و باید هم چنین باشد. فارسی مثل هر زبان دیگری در حال تحول است و با گذشت زمان از ادبیات کهن فاصله می‌گیرد. این‌که ما هنوز فردوسی و تاریخ بیهقی و دیگر آثار کهن را به این راحتی می‌فهمیم بیشتر مایه تعجب است و احتیاج به توجیه و تبیین علمی دارد، و گرنه در زبان انگلیسی امروز کتاب خواننده‌های معمولی نیز دیگر آثار شکسپیر را بدون تفسیر نمی‌فهمند. به‌هر‌حال مطمئن باشید که آن روز خواهد رسید که آثار ادبی کهن ما برای آیندگان نامفهوم خواهدشد و احتیاج به ترجمه خواهد داشت. تغییر جزء واجبات زبان است و از آن گریزی نیست. تلاش برای جلوگیری از این تغییر همیشه با ناکامی مواجه شده است. عمیق‌تر شدن این شکاف هم مانعی نیست که نیاز به اشک ریختن داشته باشد. از راه همین تغییرات بوده که فارسی میانه باستان و فارسی کنونی از فارسی میانه جدا شده است (ص ۱۶۹ و ۱۷۰).

در یادداشت دکتر رضا نیلی‌پور آمده است: «به گمان من آثار علمی دکتر باطنی در چند حوزه پیشتاز و تأثیرگذار بوده است. نخست در حوزۀ رواج بینش علمی دربارۀ زبان و سازوکار آن. رواج این بینش علمی نه‌تنها در سطح تخصصی رشتۀ زبان‌شناسی، بلکه در سطح جامعۀ عمومی علمی و حتی در تدوین کتاب‌های درسی ابتدایی و دبیرستانی اثرگذار بوده است. این بینش علمی هم در حوزۀ دستورنویسی و هم در حوزه‌های فرهنگ‌نویسی یک‌زبانه فارسی و فرهنگ‌های دوزبانه بسیار اثرگذار بوده است. طبعاً در این دو حوزه شاگردان و رهروانی را هم به جامعه علمی تحویل داده است.

دکتر باطنی در سطح مقوله‌بندی یا قالب‌بندی مفاهیم به کمک واژه‌های زبان نیز پیشتاز و اثرگذار بوده است. در تدوین فرهنگ‌های دوزبانۀ انگلیسی ـ فارسی در فرهنگ معاصر پیشتاز بوده و راه و روش علمی فرهنگ‌نویسی را هم در عمل در فرهنگ پویا و دیگر فرهنگ‌های معاصر و هم رهروان صدیقی را در فرهنگ‌های نویسی به جامعۀ علمی تحویل داده است» (ص 366 ـ 367).

فهرست مطالب کتاب:

* مقالات

فارسی زبانی عقیم؟

اجازه بدهید غلط بنویسیم

هیاهوی بسیار بر سر هیچ

فارسی، بیدی نیست که از این بادها بلرزد

ادراک گفتار

تحلیل معنایی چند واژۀ محاوره‌ای: بخش نخست

تحلیل معنایی چند واژۀ محاوره‌ای: بخش پایانی

جمله، واحد ترجمه

زبان به عنوان دستگاهی از علائم

زبان در خدمت باطل

نکاتی دربارۀ فرهنگ‌نگاری

* گفتگوها

اتفاق بیش از انتخاب در زندگی نقش بازی می‌کند/ سیروس علی‌نژاد

هیچ خطری زبان فارسی را تهدید نمی‌کند/ سیروس علی‌نژاد

در خلأ نمی‌توانم دربارۀ زبان‌شناسی تحقیق کنم/ سیروس علی‌نژاد

گفتگو با دکتر محمدرضا باطنی/ سیروس علی‌نژاد و سیمین روشن

* شب‌های بخارا

دیدار و گفتگو با محمدرضا باطنی/ آیدین پورخامنه

شب محمدرضا باطنی، شب‌های بخارا/ شب محمدرضا باطنی

نشست نقد و بررسی کتاب «مغز ما» برگزار شد/ آیدین پورخامنه

دهباشی شخصیتی که به او «نه» نمی‌توان گفت

* یادداشت‌ها

محمدرضا شفیعی کدکنی، ژاله آموزگار، علی‌محمد حق‌شناس، علی‌اشرف صادقی، عباس میلانی، ضیاء موحد، سیروس علی‌نژاد، رضا نیلی‌پور، کورش صفوی، ایرج پارسی‌نژاد، سیمین کریمی، مصطفی عاصی، اکبر معصوم‌بیگی، خسرو پارسا، عبدالنبی قیم، امید طبیب‌زاده، یحیی مدرسی، عبدالرحمن نجل رحیم، فاطمه راکعی، ایران کلباسی، محمدتقی راشد محصل، سرمد قباد، داوود موسائی، کامیار جولایی، زهرا احمدی‌نیا، منیژه گازرانی، محسن آزموده، آزیتا افراشی، سایه اقتصادی‌نیا، شیما بهره‌مند

* آلبوم عکس‌ها

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

ماتیکان کتابگزاری؛ چهل گفتار در بررسی و نقد کتاب

ماتیکان کتابگزاری؛ چهل گفتار در بررسی و نقد کتاب

پرویز اذکائی (سپیتمان)

ماتیکان کتابگزاری شامل گزینه گفتارهای نویسندۀ این کتاب و مجموعۀ «چهل مقاله در بررسی و نقد کتاب» است.

سفرنامۀ کلودیوس جیمز ریچ؛ بخش کردستان (ویراست جدید)

سفرنامۀ کلودیوس جیمز ریچ؛ بخش کردستان (ویراست جدید)

کلودیوس جیمز ریچ

سفرنامۀ کلودیوس جیمز ریچ جزء سفرنامه‌های مفصل است که یک جلد از آن به شرح و چگونگی سفر ریچ به کردستان