۴۶۲
۱۹۴
سیاسی‌سازی نظامی گنجوی در دوران مدرن

سیاسی‌سازی نظامی گنجوی در دوران مدرن

پدیدآور: سیاوش لرنژاد، علی دوست‌زاده ناشر: خاموشتاریخ چاپ: ۱۴۰۱مترجم: قدرت قاسمی‌پور مکان چاپ: اصفهانتیراژ: ۱۰۵۰شابک: 5ـ67ـ5748ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۲۳۲

خلاصه

این کتاب به بررسی اظهارات خلاف تاریخ، تفسیرهای نادرست و تحریفات آشکار مرتبط با شاعر بزرگ ایرانی، نظامی گنجوی می‌پردازد که از زمان کارزار اتحاد جماهیر شوروی برای بزرگداشت هشتصدمین سالگرد او شروع شد. نویسندگان این کتاب هم به تحلیل انتقادی استدلال‌ها و اظهاراتی می‌پردازند که ابتدای از سوی مکتب شرق‌شناسی اتحاد جماهیر شوروی مطرح شده بود، هم به تحلیل گفته‌هایی که در نوشته‌های ملی‌گرایانۀ معاصر راه یافته و می‌خواهند تصویر نادرسی از پیشینۀ زندگی و میراث فرهنگی نظامی ارائه دهند.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

 

 

اگر از منظر مسائل سیاسی به ادبیات فارسی نگریسته شود، مشخص می‌شود چند تن از شاعران ادبیات کهن فارسی در زمان حیات‌شان در معرض برخوردهای سیاسی قرار گرفته‌اند؛ برای مثال می‌توان به رویارویی سیاسی حکیم فردوسی و محمود غزنوی، به زندان افتادن مسعود سعد و خاقانی شروانی، انتقادهای سیاسی ـ اجتماعی حافظ از اوضاع سیاسی عصر خود اشاره کرد؛ اما واقعیت این است که حکیم نظامی گنجوی ـ سرایندۀ منظومه‌های تعلیمی، غنایی و حماسی و از ارکان شعر فارسی و بزرگ‌ترین داستان‌سرای غنایی ادبیات کهن فارسی ـ با وجود آنکه در اثنای آثارش به سیاست مدن و انتقاد از حاکمان پرداخته است، در زمان حیاتش اغلب از جانب پادشاهان و حاکمان محلی حرمت دیده و هدف برخوردهای سیاسی قرار نگرفته است.

شگفت آنکه در دوران معاصر، چند مسئله باعث شد شخصیت حکیم نظامی و آثار او از سوی نویسندگان اتحاد جماهیر شوروی و جمهوری آذربایجان، مورد تفسیرهای سیاست‌زده قرار گیرد تا وابستگی او را به ادبیات فارسی کم یا به طور کلی قطع کنند. یکی از مهم‌ترین دلایل شکل‌گیری این نوع تکاپوها و تفسیرها و تحریف‌ها، جداافتادن گنجه ـ زادگاه نظامی ـ از ایران طبق عهدنامه‌های میان ایران عصر قاجار و روسیۀ تزاری بوده است که متعاقب آن در ناحیۀ تاریخی ارّان و نواحی مجاور کشور آذربایجان شکل گرفت که این کشور می‌خواست هویت متفاوتی با ایران داشته باشد. در این بین با وجود آنکه تمام دستاوردهای نظامی گنجوی متکی بر فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و ادبیات فارسی است، به سبب آنکه زادگاه و آرامگاه او در گنجۀ جداشده از ایران قرار داشت، همین امر مبدل به عامل مهمی در تلاش برای گسیختن او از سپهر ادبیات فارسی شد. مسئلۀ دیگر ناشی از کم‌رنگ‌شدن و در نهایت زوال زبان فارسی در ناحیۀ ارّان و شروان در عهد صفویان بوده است. چنانچه زبان فارسی در جمهوری آذربایجان، یعنی ارّان و شروان تاریخی و دیگر نواحی مجاور باقی می‌ماند، شاید حکیم نظامی گنجوی نیز با وجود تغییر مرزهای سیاسی و جغرافیایی، مورد تفسیرهای سیاست‌زده قرار نم‌گرفت.

این کتاب به بررسی اظهارات خلاف تاریخ، تفسیرهای نادرست و تحریفات آشکار مرتبط با شاعر بزرگ ایرانی، نظامی گنجوی می‌پردازد که از زمان کارزار اتحاد جماهیر شوروی برای بزرگداشت هشتصدمین سالگرد او شروع شد. نویسندگان این کتاب هم به تحلیل انتقادی استدلال‌ها و اظهاراتی می‌پردازند که ابتدای از سوی مکتب شرق‌شناسی اتحاد جماهیر شوروی مطرح شده بود، هم به تحلیل گفته‌هایی که در نوشته‌های ملی‌گرایانۀ معاصر راه یافته و می‌خواهند تصویر نادرسی از پیشینۀ زندگی و میراث فرهنگی نظامی ارائه دهند.

کتاب به چهار فصل تقسیم شده است؛ در فصل نخست به بررسی برخی اصطلاحات خلاف تاریخ و بعضی تعبیرات نابجای مطرح‌شده در باب قرن ششم که هم‌زمان با زندگی نظامی است، پرداخته شده است.

در فصل دوم به بررسی استدلال‌های سیاست‌زده‌ای پرداخته شده است که در منابع و مآخذ مربوط به اتحاد جماهیر شوروی راه یافته‌اند. در این فصل دو بخش از لیلی و مجنون آورده شده و در پرتو ادبیات فارسی همان زمان بررسی شده است. همچنین به بررسی اصطلاح بی‌پایۀ «مکتب آذربایجانی ادبیات فارسی» یا «سبک آذربایجانی ادبیات فارسی» پرداخته شده و روشن شده است که چنین مفهومی در زمان نظامی وجود نداشته است، بلکه شعر شاعران فارسی اهل قفقاز همچون نظامی، مجیرالدین بیلقانی و ذوالفقار شروانی دال بر این است که آنان سبک خود را بخشی از سبک عراقی می‌دانسته‌اند. این مسئله در پژوهش‌های مربوط به ادبیات فارسی در خصوص این شاعران، مقوله‌ای عام و شایع است.

در فصل سوم نگاهی انداخته شده است به استدلال‌های اقامه‌شده از سوی نویسندگان ترک که نگرش‌های ملی‌گرایانه دارند؛ برخی از آن استدلال‌ها متکی بر تصویر/ نماد فارغ از نگرش قوم‌شناختی «ترک» در شعر فارسی است، برخی دیگر از آنها نیز حاصل تحریف‌هایی آشکار از اشعار نظامی و برگرفته از استنتاج‌های غیرعلمی از منابع و حتی انتساب دیوان ترکی به نظامی است. فهرست استدلال‌هایی که عمدتاً در دورۀ اتحاد جماهیر شوروی برای پشتیبانی از پس‌زمینۀ مفهوم «آذربایجانی» برای نظامی گنجوی ساخته و پرداخته شده است، می‌توان در آثار جواد هیئت و مناف‌اوغلو یافت و مشاهده کرد. برخی از این استدلال‌ها حاوی جعلیاتی آشکار و برخی دیگر از آنها نیز خلاف تاریخ یا بر اساس خوانش نادرست اشعار است.

در فصل چهارم به بررسی سه منبع تاریخی پرداخته شده است که در مآخذ نظامی‌شناسی به آنها توجه نشده است. همچنین به برخی اشعار پیرامون نظامی، مذهب او به‌ویژه در بخشی به نخستین همسرش پرداخته شده و شواهدی قطعی به دست داده شده که او پیشینه‌ای ترکی نداشته است؛ آن‌سان که نویسندگان مورد بحث در فصل سوم مدعی شده‌اند. کتاب با یک نتیجه‌گیری و یک چشم‌انداز به آینده به پایان می‌رسد.

فهرست مطالب کتاب:

چند یادداشت دربارۀ کتاب

مقدمۀ مترجم

پیش‌گفتار

فصل نخست: اصطلاحات خلاف تاریخ دربارۀ نظامی

فصل دوم: تلقی شوروی از نظامی و استدلال‌های آن

فصل سوم: دیدگاه‌های ملی‌گرایانۀ ترکی در خصوص نظامی و جعلیات اخیر

فصل چهارم: منابعی جدید دربارۀ ساکنان آذربایجان، ارّان و شروان

فهرست منابع

نمایه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

شکل‌دهی به هویت ملی در ایران: انگارۀ وطن برگرفته از تخیل مکان در اندیشه‌های اسلام و ایران باستان

شکل‌دهی به هویت ملی در ایران: انگارۀ وطن برگرفته از تخیل مکان در اندیشه‌های اسلام و ایران باستان

علی مظفری

این کتاب دربارۀ ایران است؛ کشوری با یک هویت جمعی و دو لایۀ مهم و درهم‌تنیدۀ تاریخی: یک لایۀ عمیق پیش

فرهنگ علی صفی (فارسی ـ عربی)

فرهنگ علی صفی (فارسی ـ عربی)

فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی

مؤلف این فرهنگ، مولانا علی بن حسین واعظ کاشفی مشهور به «صفی» و ملقب به فخر و فخرالدین (867 ـ 939 ق)

منابع مشابه

گفتارهایی در نظریۀ مدرن ژانر

گفتارهایی در نظریۀ مدرن ژانر

میخاییل باختین، تزوتان تودروف، یوری تینیانوف و ....

گفتارهای موجود در این کتاب به قصد ارائۀ دورنما و چشم‌اندازی کلی، البته نه جامع و مانع از نظریۀ مدرن