۳۵۷
۱۵۸
رسانۀ شیعه: جامعه‌شناسی آیین‌های سوگواری و هیئت‌های مذهبی در ایران (با تأکید بر دورۀ پس از پیروزی انقلاب اسلامی) (ویراست جدید)

رسانۀ شیعه: جامعه‌شناسی آیین‌های سوگواری و هیئت‌های مذهبی در ایران (با تأکید بر دورۀ پس از پیروزی انقلاب اسلامی) (ویراست جدید)

پدیدآور: محسن‌حسام مظاهری ناشر: آرماتاریخ چاپ: ۱۴۰۱مکان چاپ: اصفهانتیراژ: ۵۰۰شابک: 3ـ12ـ7863ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۷۴۷

خلاصه

هدف اصلی نویسنده در این کتاب، بررسی و تحلیل تغییرات و تطورات مناسکی ـ گفتمانی مجالس و آیین‌های عزاداری شیعیان ایرانی در طول تاریخ و به‌ویژه در دورۀ معاصر و فهم منطق این تغییرات است. پاسخ به این سؤال که آیا می‌توان تغییرات مناسکی را تابع الگویی تجربی ـ نظری دانست؟ رویکرد اصلی و بنیادی نویسنده در این راستا، بررسی مجالس و آیین‌های مذهبی به‌مثابۀ پدیده‌ای اجتماعی است؛ پدیده‌ای در متن و بطن جامعه که مختصات و تغییراتش متأثر از وضعیت جامعه در ادوار مختلف است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.


«عاشورا» مهم‌ترین رخداد تاریخی ـ هویتی شیعه است. مذهب تشیع پیرامون عاشورا و دیگر نقاط کانونی شیعه یعنی «غدیر» و «سقیفه» تشخص یافته و اجتماعی شیعیان را پیکربندی کرده است. این اهمیت به‌تدریج عاشورا را از رخدادی تاریخی فراتر برده و به «اسطوره» مبدل کرده است؛ واقعه‌ای منحصربه‌فرد در طول تاریخ بشریت از آغاز تا انجام که در زمانی فراتر از همۀ زمان‌ها و مکانی فراتر از همۀ مکان‌ها به وقوع پیوسته است. نقطۀ عطفی نه تنها در تاریخ اسلام و شیعه، بلکه در تاریخ حیات بشر که گسترۀ اثرگذاری‌اش حتی پیش از وقوعش آغاز شده و تا آخرالزمان استمرار دارد.

هدف اصلی نویسنده در این کتاب، بررسی و تحلیل تغییرات و تطورات مناسکی ـ گفتمانی مجالس و آیین‌های عزاداری شیعیان ایرانی در طول تاریخ و به‌ویژه در دورۀ معاصر و فهم منطق این تغییرات است. پاسخ به این سؤال که آیا می‌توان تغییرات مناسکی را تابع الگویی تجربی ـ نظری دانست؟ رویکرد اصلی و بنیادی نویسنده در این راستا، بررسی مجالس و آیین‌های مذهبی به‌مثابۀ پدیده‌ای اجتماعی است؛ پدیده‌ای در متن و بطن جامعه که مختصات و تغییراتش متأثر از وضعیت جامعه در ادوار مختلف است.

عزاداری شیعیان از جملۀ «آیین‌های دینداران» است که گرچه تأسیس آن با امامان شیعه بوده، در مسیر تکوین و حیات خود به عنصری از فرهنگ و دینداری عامه تبدیل شده است و در مقاطع تاریخی مختلف متأثر از متغیرهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صورت‌های نوینی را پذیرا شده است؛ صورت‌هایی حاصل ابداع و ابتکار دینداران و در پاسخ به خلأها و نیازهایی که برای تکمیل و بسط دینداری خود حس می‌کرده‌اند. نتیجه آنکه امروزه با طیف متنوعی از آداب و رسوم و آیین‌های مختلف عزاداری مواجهیم که جملگی به ابتکار دینداران پدید آمده‌اند، بدون آنکه از سوی دین تشریع مستقیمی در این موضوع شده باشد. برای اثبات و مبنا قراردادن این فرضیۀ اساسی، ابتدا نیاز است با نگاهی تحلیلی، سبب‌شناسانه و کارکردی تاریخ پیدایش، تکوین، استمرار و تغییرات این مجالس و آیین‌ها از ابتدا تا امروز در یک خط سیر تاریخی مستمر و بدون انقطاع بررسی شود. فصل نخست کتاب در پاسخ به این نیاز تدوین شده است.

اما بخش دوم یعنی بررسی جامعه‌شناختی است. فصل دوم به ارائۀ تعاریف و بررسی مفاهیم و مباحث کلی و زیربنایی کتاب در فصول بعدی اختصاص یافته است؛ مفاهیمی مانند فرهنگ خواص، فرهنگ عامه، دین، دینداری، مناسک دینی و آیین‌های دینداران. در ادامه پس از تعریف «هیئت‌های مذهبی» برای شناخت دقیق و جزئی گونه‌های مختلف این پدیده در جامعۀ معاصر، مدلی با هفت متغیر پیشنهاد شده است که عبارتند از: کارکرد، سازمان، مخاطب، الگوی دینداری، متولیان، مداحی و ادبیات.

فصل سوم به بررسی مدل‌های مختلفی اختصاص یافته که با آنها می‌توان هیئت‌های مذهبی را گونه‌بندی کرد. در مجموع در این فصل با درنظر گرفتن دو معیار «سازمان» و «مخاطب»، پانزده مدل فرضی گونه‌بندی را بررسی کرده و در انتها یک مدل تلفیقی و چندبعدی را به عنوان «مدل ساختی ـ کارکردی» پیشنهاد شده است. طبق این مدل که مدل تحلیلی بنیادین این کتاب است، هیئت‌های مذهبی معاصر را می توان در سه گونۀ «سنتی»، «سیاسی (انقلابی)» و «عامه‌پسند (پاپ)» و یک گونۀ فرعی «شبه‌هیئت‌ها» گنجاند. البته هر کدام از این گونه‌ها خود شامل اقسام ثانویه نیز می‌شوند.

فصل‌های بعدی کتاب به بررسی مجزا و تفصیلی چهار گونه‌ای اختصاص یافته‌اند که محوری‌ترین و گسترده‌ترین گونه‌ها محسوب می‌شوند؛ به ترتیب: «هیئت‌های سنتی»، «هیئت‌های سیاسی دورۀ جنگ»، «هیئت‌های سیاسی دورۀ پس از جنگ» و «هیئت‌های عامه‌پسند (پاپ). در هر یک از این فصل‌ها گونۀ مربوط بر اساس هفت شاخصۀ مربوط به عناصر هویتی هیئت‌های مذهبی بررسی و ارزیابی شده است. فصل هشتم کتاب به «شبه‌هیئت‌ها» اختصاص دارد و تمایزشان با «هیئت‌ها» بیان شده است. در فصل پایانی نیز نویسنده کوشیده به تأملات نظری در باب هیئت‌های مذهبی و آیین سوگواری بپردازد و افق جدیدی را در تحلیل این پدیده بگشاید.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار چاپ پنجم

مقدمه

بخش اول: بررسی تاریخی

فصل 1: تاریخ تأسیس، تکوین و استمرار آیین‌های عزاداری و هیئت‌های مذهبی

بخش دوم: بررسی جامعه‌شناختی

فصل 2: کلیات و مفاهیم

فصل 3: گونه‌بندی هیئت‌های مذهبی

فصل 4: هیئت‌های سنتی

فصل 5: هیئت‌های سیاسی (انقلابی) دورۀ جنگ

فصل 6: هیئت‌های سیاسی (انقلابی) دورۀ پس از جنگ

فصل 7: هیئت‌های عامه‌پسند (پاپ)

فصل 8: شبه‌هیئت‌ها

فصل 9: جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

تصاویر

کتاب‌نامه

فهرست‌ها

نمایه‌ها

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

سفرنامۀ کلودیوس جیمز ریچ؛ بخش کردستان (ویراست جدید)

سفرنامۀ کلودیوس جیمز ریچ؛ بخش کردستان (ویراست جدید)

کلودیوس جیمز ریچ

سفرنامۀ کلودیوس جیمز ریچ جزء سفرنامه‌های مفصل است که یک جلد از آن به شرح و چگونگی سفر ریچ به کردستان

زمان و حکایت: کتاب اول؛ پیرنگ و حکایت تاریخی

زمان و حکایت: کتاب اول؛ پیرنگ و حکایت تاریخی

پل ریکور

ریکور در این کتاب با ارائۀ دو مقدمۀ مستقل، یکی نظریۀ زمان قدیس آوگوستینوس و دیگری نظریۀ پیرنگ ارسطو،

دیگر آثار نویسنده

جشن های اسلامی ـ شیعی در ایران بر پایۀ گزارش‌های سفرنامه‌نویسان، مستشرقان و ایران‌شناسان (از دورۀ صفوی تا پهلوی اول)

جشن های اسلامی ـ شیعی در ایران بر پایۀ گزارش‌های سفرنامه‌نویسان، مستشرقان و ایران‌شناسان (از دورۀ صفوی تا پهلوی اول)

محسن‌حسام مظاهری

آنچه نویسنده در این کتاب به دنبال آن است، تدوین فهرستی از جشن‌های مذهبی مهم در ایران شیعی و گردآوری،