۶۶
۲۳
جمل الفلسفة: مقالۀ چهارم دربارۀ موسیقی ایرانی

جمل الفلسفة: مقالۀ چهارم دربارۀ موسیقی ایرانی

پدیدآور: محمد بن علی بن عبدالله بن محمد هندی مصحح: سیدمحمدتقی حسینی ناشر: میراث مکتوبتاریخ چاپ: ۱۴۰۰مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۰۰شابک: 4ـ229ـ203ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۷۷+۶۴+۹

خلاصه

«جمل الفلسفة» کتابی است در اقسام علوم، البته متفاوت از روش فارابی در «احصاء العلوم»، خوارزمی در «مفاتیح العلوم» و ابن سینا در «الشفاء» که نویسنده نگارش آن را در سال 529 قمری به پایان رسانیده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.


«جمل الفلسفة» کتابی است در اقسام علوم، البته متفاوت از روش فارابی در «احصاء العلوم»، خوارزمی در «مفاتیح العلوم» و ابن سینا در «الشفاء» که نویسنده نگارش آن را در سال 529 قمری به پایان رسانیده است.

نویسنده نام خود را در آغاز اثر محمد بن علی بن عبدالله الهندی و در انجامه و نیز ظهر نسخه محمد بن علی بن عبدالله بن محمد الهندی ثبت کرده است. وی از جملۀ حکما و چنددانشیان بوده و از حواشی و یادداشت‌هایی که در برخی صفحات نوشته، آگاهی او بر علومی چون فلسفه، منطق، هندسه، نجوم، ریاضیات و الهیات را به‌خوبی می‌توان دریافت. وی آثار بسیاری از حکمای یونان چون ارسطو، بطلمیوس، افلاطون، نیقولاس و استادان دورۀ اسلامی را خوانده و از آنها بهره‌مند بوده است. اینکه نویسنده در کجا بوده، نزد چه کسانی دانش‌اندوزی کرده و آیا به حاکمی از حکام وقت منتسب بوده یا نه، نامشخص است؛ اما با بررسی اثر او، می‌توان به گرایش‌اش به مکتب فلاسفه‌ای چون فارابی، شیخ الرئیس و اخوان الصفا پی برد.

هندی کتاب خود را در نهم ذی‌قعدۀ سال 529 قمری به پایان رسانده و بعدها اثر خود را بازبینی و تصحیح کرده و در پایان مقالات، «بلغ و صح» نوشته است. او ظاهراً در سال 533 قمری نیز در قید حیات بوده است و این تمامی آن چیزی است که دربارۀ نویسنده می‌توان گفت.

محمد بن علی هندی کتاب خود را در علم فلسفه مشتمل بر هفت مقاله و در تعریف علم فلسفه، هندسه، نجون، موسیقی، منطق، علم طبیعی و علم الهی به شیوۀ پرسش و پاسخ نگاشته است. گرچه محتوای مقالۀ چهارم برگرفته از آثار گذشتگان چون «الموسیقی الکبیر» فارابی، «جوامع علی الموسیقی» شیخ الرئیس و به‌ویژه «رسالۀ موسیقی» اخوان الصفاء است، اما به دلیل قدمت تألیف، تاریخ کتابت و نیز افزوده شدن اثری دیگر بر داشته‌ها و دانسته‌ها در علم موسیقی ایران بر اهمیت آن می‌افزاید. از آنجایی که این دستنویس نسخۀ مؤلف است و نیز قدمتی کهن دارد، دستنویسی ارزشمند به شمار می‌آید؛ اما از باب علم موسیقی و نیز نسخه‌شناسی رسائل موسیقی، جایگاهی دوچندان پیدا می‌کند. مقالۀ «موسیقی جمل الفلسفة» گرچه کهن‌ترین تألیف موسیقایی نیست، ولی باید آن را از کهن‌ترین و شاید هم دومین نسخۀ برجای‌مانده در مباحث فنی موسیقی به شمار آورد.

این کتاب در دو بخش سامان یافته است؛ بخش نخست در بیان نویسندۀ اثر، نسخۀ اثر و نسخه‌شناسی آثار کتابت‌شده پیش از تاریخ کتابت نسخۀ «جمل الفلسفة» است؛ چراکه این نسخه را باید دومین نسخۀ کهن موسیقایی برجای‌مانده دانست. دومین بخش نیز ترجمۀ فارسی و متن تصحیح‌شدۀ عربی اثر است همراه با تصاویر نسخۀ خطی آن.

از این بخش از «جمل الفلسفة» دو نسخه شناسایی شده است که نسخۀ اساس مصحح، در کتابخانۀ اسعد افندی استانبول نگه‌داری می‌شود. نسخۀ دیگر در کتابخانۀ آستان قدس رضوی موجود است. از آنجا که نسخۀ «جمل الفلسفة» نسخه‌ای کهن و به خط مؤلف است، تصویر بخش موسیقی آن نیز در پایان اثر حاضر آمده است.

فهرست مطالب کتاب:

* پیش‌گفتار

* مقدمۀ مصحح

و اما نویسندۀ اثر

جمل الفلسفة و دانش‌نامه‌ها

و اما دانش‌نامۀ جمل الفلسفة

نسخه‌شناسی جمل الفلسفة

سرگذشت نسخه

مقالۀ چهارم جمل الفلسفة در علم موسیقی ایرانی

کهن‌ترین نسخۀ موسیقی ایرانی

و اما دومین نسخۀ جمل الفلسفة

* مقالۀ چهارم از جمل الفلسفة در موسیقی

* المقالة الرابعة من جمل الفلسفة فی الموسیقی

* تصاویر نسخه

* نمایۀ اصطلاحات

* کتاب‌نامه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

مجلۀ فرهنگی هنری بخارا، سال بیست‌ویکم، شمارۀ 123، فروردین و اردیبهشت 1397

مجلۀ فرهنگی هنری بخارا، سال بیست‌ویکم، شمارۀ 123، فروردین و اردیبهشت 1397

جمعی از نویسندگان به سردبیری علی دهباشی

بخارای نوروزی (شمارۀ ۱۲۳) با سرودۀ منتشرنشده‌ای از استاد شفیعی کدکنی و بخش ویژه استاد حسین گل‌گلاب ک

جستارهایی دربارۀ عقلانیت

جستارهایی دربارۀ عقلانیت

جورجیو تونلی و دیگران به گزینش و ویرایش سیداحمد موسوی خوئینی

بحث اصلی مقالات این کتاب دربارۀ معضلات عقلانیت مدرن و سپس نقد عقلانیت پست‌مدرن است.

منابع مشابه بیشتر ...

 افشارهای شاهین‌دژ و تکاب: سرگذشت خاندان‌های حاکم افشار با تکیه بر اسناد تاریخی دورۀ قاجار و پهلوی

افشارهای شاهین‌دژ و تکاب: سرگذشت خاندان‌های حاکم افشار با تکیه بر اسناد تاریخی دورۀ قاجار و پهلوی

سهند بهرنگی

یکی از ایل‌های بزرگی که از همان مراحل نخست استقرار ایلات و عشایر ترک‌زبان در ایران، در این سرزمین جا

 مرگ یک شاعر: واپسین روزهای زندگی مارینا تسوه‌تایوا

مرگ یک شاعر: واپسین روزهای زندگی مارینا تسوه‌تایوا

ایرما کودرووا

مارینا تسوه‌تایوا (1892 ـ 1941) در شمار آن دسته از شاعرانی است که به جز ایامی چند از دوران زندگی‌اش،