۳۷۵
۷۹
 مقولات و برخی آراء مربوط به آن

مقولات و برخی آراء مربوط به آن

پدیدآور: محمدابراهیم آیتی ناشر: مولیتاریخ چاپ: ۱۴۰۰مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۲۰شابک: 0ـ142ـ339ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۳۲۲+۱۴

خلاصه

این کتاب در تحقیق و بررسی یکی از مباحث بسیار مهم فلسفه و کلام و منطق، یعنی مبحث مقولات است که پیوسته در کتاب‌های فلسفی و کلامی زیرعنوان جواهر و اعراض و در متون منطقی با عنوان مقولات مورد بحث و تحقیق و بررسی علمی بوده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

ارسطو مقولات را مانند دیگر ابواب منطق تنظیم و تألیف کرد، نه آنکه پیدایش مقولات از او و در زمان او باشد. کسانی هم که ارسطو را مخترع علم منطق دانسته‌اند، گویا مرادشان آن باشد که منطق با این نظم و ترتیب و به این صورت از اوست و پیش از او نبوده است. این کتاب در تحقیق و بررسی یکی از مباحث بسیار مهم فلسفه و کلام و منطق، یعنی مبحث مقولات است که پیوسته در کتاب‌های فلسفی و کلامی زیرعنوان جواهر و اعراض و در متون منطقی با عنوان مقولات مورد بحث و تحقیق و بررسی علمی بوده است و در غالب متون مهم و مآخذ علوم فلسفه و کلام و منطق، فصلی مبسوط و مشروح دربارۀ آن وجود دارد؛ اما هیچ‌کدام از این کتاب‌های مهم فلسفه یا کلام و منطق این موضوع را به صورت این کتاب، مورد تحقیق و بررسی قرار نداده‌اند و حتی پاره‌ای مباحث به صورتی که در این کتاب تحقیق شده است، در مهم‌ترین مآخذ فلسفی از قبیل مباحث المشرقیۀ فخر رازی، اسفار ملاصدرا، مطارحات سهروردی، معتبر ابوالبرکات، نجات ابن سینا، شرح مقاصد تفتازانی، شرح تجرید علامۀ حلی و قوشچی، شوارق لاهیجی یا کتب منطقی از قبیل منطق شفای ابن سینا، الاوسط الکبیر فارابی، الجوهر النضید علامه حلی و البصائر النصیریه ساوی هم بی‌سابقه بوده است. افزون بر این مهم‌ترین مآخذ و منابع اینگونه مطالب عربی است و در متون فارسی مانند دانشنامۀ علایی ابن سینا، گوهرمراد لاهیجی، تبصرۀ ساوی، اساس الاقتباس خواجه طوسی، درة التاج قطب شیرازی و مصنفات باباافضل کاشانی بیشتر به اختصار و اجمال کوشیده و پاره‌ای از مباحث مهم را اصلاً تعرض نکرده‌اند.

این کتاب با ترجمه‌ای از ارسطو و سپس تحقیقی دربارۀ منطق ارسطو و بخش‌های آن و بیان انحصار ابواب منطق در نه باب به عنوان مقدمه آغاز می‌شود، سپس مباحث عمومی مربوط به مقولات یعنی مباحثی که اختصاص به یک یا چند مقوله ندارد، می‌پردازد و پس از بحث مختصری دربارۀ اینکه مقولات از کیست و ترجمۀ مختصری از هر یک از شارحان و مفسران قاطیغوریاس که از دوران ارسطو یعنی چهار قرن پیش از میلاد تاکنون آن را ترجمه یا شرح و تفسیر نکرده‌اند، و معرفی کردن 34 نفر از شارحان و مترجمان و مفسران منطق ارسطو در شرق و غرب و دادن فهرست جامعی از کتاب مقولات ارسطو مطابق ترجمۀ اسحاق بن حنین، با نشان دادن جای هر مطلب و شمارۀ هر صفحه در دو نسخه تلخیص ابن رشد و منطق ارسطو (به منظور توجه دادن به مطالبی که ارسطو در کتاب مقولات آورده است و تفصیلاتی که پس از وی بر آن افزوده‌اند) وارد بحث در مقولات می‌شود.

ابتدا به تفسیر مقولات و تعبیرات مختلف آن توجه شده و جای بحث مقولات مشخص شده است و بزرگانی که بحث مقولات را در کتب منطقی خود آورده‌اند، معرفی شده‌اند و سپس به معمول علمای منطق دربارۀ الفاظ موضوعه مشروح‌تر بحث شده است. بعد از آن در تعیین مقسم مقولات به‌تحقیق سخن رفته و آن‌گاه تقسیمات مختلف وجود تا آنجا که با مبحث مقولات مربوط و مناسب است، ذکر شده و بر آنکه وجود یا موجود یا ماهیت جنس عالی مقولات نیست و نیز عرض جنس عالی نه مقوله نیست، اقامۀ برهان شده و به‌تفصیل دربارۀ احتمالاتی که هم در جوهر و هم در عرض بر مبنای اقوال مختلف داده می‌شود، شمارش یافته است.

برای آنکه به هر مبحث مربوط به مقولات توجه شده باشد، حتی اشعار و عبارات جامع مقولات از کتب مختلف فارسی و عربی در فصلی جداگانه جمع‌آوری شده و چون شرح و توضیح و تفسیر آنها لازم و مهم به نظر نمی‌رسیده، تنها به ذکر بسنده شده است. جنس بودن و جنس عالی بودن هر یک از ده مقولۀ جوهر و عرض و آنکه چرا اجناس عالیه بیش از ده نیستند و چرا مقولات منحصر در ده مقوله است، مورد توجه دقیق قرار گرفته و بر انحصار مقولات استدلال شده است. کیفیت مقولات به انواع خود و اینکه آیا مقولات همه چیز را شامل است یا چیزهای وجودی از مقولات خارج است و نیز ترتیب وجودی مقولات، مورد توجه بوده است.

پس از ذکر مباحث عمومی مقولات، زیر عنوان مباحث مشترک جوهر و عرض، بررسی ماهیت جوهر و عرض و اقسام ترکیب جوهر و عرض مورد بحث قرار گرفته است. در مباحث مربوط به هر یک از مقولات، ابتدا به مباحث عمومی و مشترک آن مقوله و تعریف‌ها و تعبیرهای مختلفی که دارد و اشکالاتی که بر بعضی رسوم و تعریفات شده است و اثبات آنکه آن مقوله معنی جسمی است و جنس عالی است، نه معنی عرضی، یا ذاتی غیرجنس، یا نوع اضافی توجه شده و سپس خواص آن مقوله و تقسیمات مختلفش مورد بحث قرار گرفته است. آن‌گاه در هر کدام از اقسام و انواع آن مقوله تا حد امکان بحث شده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

پیدایش علم منطق و ابواب آن

مباحث عمومی راجع به مقولات

مباحث مشترک جوهر و عرض

مقولۀ جوهر، مباحث عمومی جوهر

مباحث جسم طبیعی

مباحث نفس

مباحث عقل و دلایل اثبات عقل

مباحث عمومی عرض

مقولۀ کمّ

مقولۀ کیف

مقولۀ وضع

مقولۀ أین

مقولۀ ملک

مقولۀ متی

دو مقولۀ فعل و انفعال

مقولۀ اضافه

فهرست پاره‌ای از اصطلاحات فلسفی و تعبیرات علمی و معادل فارسی آنها

فهرست مآخذ و منابع

فهرست اصطلاحات

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

خورخه لوئیس بورخس؛ آخرین مصاحبه و گفتگوهای دیگر

خورخه لوئیس بورخس؛ آخرین مصاحبه و گفتگوهای دیگر

ریچارد برگین

این کتاب، کتابی است شامل یک گفتگوی بلند و دو گفتگوی کوتاه که با خورخه لوئیس بورخس، نویسنده مشهور آرژ

سپیدتر از استخوان

سپیدتر از استخوان

حسین سناپور

موضوع این رمان مربوط به همین زمان‌ها است و درگیری‌های یک پزشک جوان با خودش و با مسائل بیمارستانی که

منابع مشابه بیشتر ...

مذهب‌ها و طریقت‌ها در ترکیه

مذهب‌ها و طریقت‌ها در ترکیه

عبدالباقی گولپینارلی

خواننده در این کتاب می‌تواند با مذاهب اسلامی، نحوۀ گسترش آنها در ترکیه و نقشی که در حیات اجتماعی و ا

لمحات فی شرح اللمعات: شرحی بر لمحات فخرالدین عراقی

لمحات فی شرح اللمعات: شرحی بر لمحات فخرالدین عراقی

یارعلی شیرازی

می‌توان شرح یارعلی شیرازی را اولین شرح مبسوط از «لمعات» دانست که باقی مانده است. در میان شروح موجود