۴۴۰
۱۴۰
خاندان‌های موسیقیدان ایرانی: موصلی، فراهانی، وزیری (دانشمندان ایرانی و پیشرفت علم موسیقی در ایران)

خاندان‌های موسیقیدان ایرانی: موصلی، فراهانی، وزیری (دانشمندان ایرانی و پیشرفت علم موسیقی در ایران)

پدیدآور: سپیده افشاررضایی ناشر: آوشتتاریخ چاپ: ۱۴۰۰مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۰۰شابک: 5ـ976331ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۴۵۹

خلاصه

آنچه در این کتاب موضوع بحث است، خاندان‌های ایرانی هستند که در حفظ و نگهداری و ترویج فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی نقش داشتند و از همه مهم‌تر هنرمند بودند؛ یعنی افزون بر عنصر سیاست و کیاست از عنصر هنر ویژه در حد عالی و سرشار بهره داشتند؛ به همین دلیل عنوان اصلی کتاب «خاندان‌های موسیقیدان ایرانی» گذاشته شده تا به این عنصر یعنی هنرمند بودن در کنار سایر عناصر ممتاز یعنی مسلمان و ایرانی بودن نیز به صورت ویژه نگاه شده باشد.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.


ایرانیان به داشتن هنر و فرهنگ مشهورند و این فرهنگ و هنر در سراسر تاریخ نمادی برای شناخت و معرفی ایشان است؛ از آداب و رسوم فردی گرفته تا اخلاق اجتماعی، مناسک عمومی و مشترک و از ویژگی‌های شخصی گرفته تا نمایش اقتدار جمعی، همه و همه نشان‌هایی است از اینکه ایرانیان به صورت فردی و اجتماعی در تاریخ تمدن و فرهنگ انسانی نقش و جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند.

خاندان‌های بزرگ و دانشمندان ایرانی چون خاندان نوبختی، جوینی، برمکی و ... همه و همه در خدمت اسلام و عناصر گفتمان‌ساز اسلامی و دینی بودند، هر چند جسم و کالبد ایرانی داشتند؛ ولی به فرهنگ و تمدن ایرانی نیز تا جایی که به اصل اسلام ضربه وارد نمی‌کرد، می‌کوشیدند. در میان این خاندان‌های حکومتگر و دیوان‌سالار یا حتی عالم و دانشمند و فاضل، خاندان‌هایی تحت عنوان خاندان‌های هنری نیز شهرت داشتند که به انتقال و توسعه و ترویج هنر به مفهوم عام می‌پرداختند. خاندان‌های ایرانی همواره یکی از پشتیبان‌های اساسی و اصلی هنر و رشته‌های هنری از جمله موسیقی (به جهت پیشرفت و نوآوری) به حساب آمده و می‌آیند.

آنچه در این کتاب موضوع بحث است، خاندان‌های ایرانی هستند که در حفظ و نگهداری و ترویج فرهنگ و تمدن اسلامی ایرانی نقش داشتند و از همه مهم‌تر هنرمند بودند؛ یعنی افزون بر عنصر سیاست و کیاست از عنصر هنر ویژه در حد عالی و سرشار بهره داشتند؛ به همین دلیل عنوان اصلی کتاب «خاندان‌های موسیقیدان ایرانی» گذاشته شده تا به این عنصر یعنی هنرمند بودن در کنار سایر عناصر ممتاز یعنی مسلمان و ایرانی بودن نیز به صورت ویژه نگاه شده باشد. این کتاب به معرفی سه خاندان معروف هنر ایرانی می‌پردازد که در توسعه و ترویج موسیقی ایرانی و اسلامی نقش مهمی ایفا کرده‌اند؛ نقشی که به‌مراتب از سایر نقش‌ها و هنرها مهم‌تر است. ابتدا به این دلیل که موسیقی در اسلام با محدودیت‌های خاص خود مواجه و تعاریف ویژه خود را داراست و بعد به این دلیل که هنرمندان موسیقیدان ایرانی می‌بایستی به گونه و سبکی با این هنر برخورد می‌کردند تا ذهن حاکمان اسلامی و فقها و علمای اسلامی را مشوش نکرده و موضوع و مسئله حرمت فقهی یا تقابل با دین مبین اسلام مطرح نگردد.

موسیقی ایرانی به همین ترتیب توانست در دربار امویان و عباسیان جایی باز کند و به‌تدریج توسعه و تکامل یابد و در زمره هنرهای اسلامی و ایرانی درآید. در این میان به استفاده‌های نابجا و غلط و گاه حرمت‌برانگیز درباریان از این هنر بایستی اشاره کرد و نمی‌توان از کنار سوءاستفاده‌های برخی از اهل سیاست و حتی اهل کیاست از این هنر نامی به میان نیاورد که موسیقی هنر اصیل را در کنار لهو و لعب قرار داده و آن را وسیله عیش و طرب و گناه و افعال حرام قرار دادند تا جایی که می و نی دو واژه همنشین شدند.

بخش اصلی کار متمرکز بر سه خاندان هنری و موسیقیدان ایرانی است که نقش کلیدی و مهمی در توسعه و ترویج موسیقی در فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی داشتند؛ یعنی خاندان‌های موصلی، فراهانی و وزیری که از ابتدای تاریخ ایران دورۀ اسلامی تا دورۀ قاجاریه را در بر می‌گیرد؛ دوره‌ای که به آن دورۀ ایران اسلامی گفته می‌شود.

نقش ایرانیان در نقل، تدوین و نشر علوم در فرهنگ و تمدن اسلامی، تأثیر و نفوذ فرهنگ ریشه‌دار و کهنسال ایران در فرهنگ اسلامی و کوشش‌های دانشمندان و هنروران ایرانی در به وجود آوردن و بارور کردن این فرهنگ درخشان و گسترش آنها به خاور و باختر، از مدت‌ها پیش مورد پژوهش بررسی و ژرف‌نگری پژوهندگان به‌ویژه خاورشناسان قرار گرفته است و آنچه مورد تأیید همۀ آنهاست، این است که در دورۀ اسلامی دانشمندان و شخصیت‌های برجستۀ ایرانی راهنما، پیشرو و مشاور دولت تازه‌نفس و جهانگشای اسلام بوده و در اداره و تمشیت امور دینی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و هنری کوشش‌های پرارج و شایستۀ تحسینی به کار بردند. فصل اول کتاب اختصاص به بررسی سهم عمدۀ دانشمندان ایرانی در بنیانگذاری و توسعۀ فرهنگ ایرانی اسلامی دارد. در این فصل دربارۀ دانشمندان و عالمان مختلف ایرانی در رشته‌های متفاوت از فقه و اصول گرفته تا تفسیر و ... و نقش آنها سخن به میان آمده است.

در عهد درخشان ساسانی موسیقی یکی از عوامل فرهنگ پیشرفتۀ ایرانی و از هنرهای ملی بود که به برترین پایۀ پیشرفت خود رسیده بود. موسیقی ایرانی در این دوره به دستگاه‌هایی تقسیم گردید که تازیان پس از فراگرفتن آن را «مقام» نامیدند. برخی سرورانگیز و نشاط‌آور، دسته‌ای اندوهناک و غم‌انگیز، پاره‌ای هم آرام و دلپسند. هر دستگاه دارای یک پیش‌درآمد، آواز، تصنیف، رنگ و طرب است، همۀ اجزای یک دستگاه با هم هم‌آهنگ و وابسته است، نواختن هر دستگاه در سازها کوک ویژه‌ای به خود دارد که باید آهنگ و احساسات ناشی از همان دستگاه را بفهماند. در فصل دوم این کتاب ابتدا پیشینه‌ای از تاریخ موسیقی در ایران گفته شده و سپس به برخی از ایرانیانی که از شهرت ویژه‌ای برخوردار نیستند؛ ولی در تاریخ موسیقی از آنان تحت عنوان موسیقیدانان ایرانی نام برده‌اند و به تأثیر آنان به‌ویژه در موسیقی و شعر عرب اشاره کرده‌اند، پرداخته شده است.

از جمله ندیمان مأمون و متوکل، اسحاق بن ابراهیم موصلی بود که رئیس موسیقی‌دانان آن عصر به شمار می‌آمد و روح موسیقی کلاسیک عرب پس از پدرش در وی متجلی شده بود. فصل سوم این کتاب اختصاص به بررسی موسیقی ایران در دورۀ عباسی دارد که در این فصل از خاندان موصلی و تأثیرگذاری آنها در این دوره سخن به میان آمده است.

موسیقی در دورۀ قاجار مانند سایر دوره‌های تاریخی ایران از پیش از اسلام تا قرن بیستم همواره جایگاهی ارجمند داشته است. آنچه از موسیقی ایران به عنوان موسیقی ملی ایران شناخته می‌شود و هفت دستگاه و ردیف را دربر می‌گیرد، همان است که استادان موسیقی در دورۀ قاجار آن را می‌نواختند و تعلیم می‌دادند و از همین روش آموزش شفاهی به روزگار ما رسیده است. بنیان‌گذاری و تکوین ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی را به خاندان علی‌اکبر فراهانی نسبت داده‌اند. موسیقی ایران در دورۀ قاجاریه و تأثیرگذاری خاندان فراهانی و وزیری در فصل چهارم بررسی شده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

مقدمۀ مؤلف

فصل یکم: سهم عمدۀ دانشمندان ایرانی در بنیان‌گذاری و توسعۀ فرهنگ اسلامی - ایرانی

فصل دوم: پیشینه‌ای از تاریخ موسیقی و موسیقیدانان ایران قبل و بعد از اسلام

فصل سوم: موسیقی ایران در دورۀ عباسی

فصل چهارم: موسیقی ایران در دورۀ قاجاریه

تصاویر منتخب

کتابنامه

نمایه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

کلیات قهار عاصی

کلیات قهار عاصی

عبدالقهار عاصی

عبدالقهار عاصی سرایشگر دلیری است از تیرۀ عیاران و از تبار انسان؛ آرمان‌وارۀ دیرینۀ ذهنی برای تقلای ح

خواص الحیوان (ترجمۀ حیات الحیوان)

خواص الحیوان (ترجمۀ حیات الحیوان)

کمال‌الدین دمیری

این کتاب ترجمه‌ای است از متن عربی حیات الحیوان اثر دانشمند بنام قرن هشتم هجری کمال‌الدین دمیری.

منابع مشابه بیشتر ...

آخرین اغواگری زمین: پناه‌بردن به هنر، شعر و کلمه

آخرین اغواگری زمین: پناه‌بردن به هنر، شعر و کلمه

مارینا تسوتایوا

این کتاب دربرگیرنده مجموعه‌ای است از هفت جستار تسوتایوا دربارۀ شعر، هنر، پیوندشان با جان و ضمیر انسا

نامه های زندان (جلد اول: از 1926 تا 1928)

نامه های زندان (جلد اول: از 1926 تا 1928)

آنتونیو گرامشی

این کتاب افزون بر اهمیت آن در عالم اندیشۀ سیاسی، منبعی مهم و پرارزش برای درک شخصیت راستین گرامشی، وی