۳۷
۲۷
بلوچستان در سفرنامه‌های خانواده سایکس

بلوچستان در سفرنامه‌های خانواده سایکس

پدیدآور: سر پرسی سایکس و اِلا سایکس ناشر: مؤسسه آبی پارسی، پل فیروزهتاریخ چاپ: ۱۴۰۰مترجم: مانی صالحی علامه مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۷۰۰شابک: 5ـ11ـ7464ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۲۴۳

خلاصه

این کتاب ترجمۀ سه سفرنامه از سایکس به ایران را دربر دارد که بخش‌های مهمی از آن شرح سفر او به بلوچستان است. افزون بر این سه متن، فصلی از کتاب «سراسر ایران بر پشت زین زنانه» نوشتۀ اِلا سایکس خواهر سِر پرسی سایکس نیز به این کتاب افزوده شده تا روایت تحدید حدود مرزهای بلوچستان را کامل کند.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.


سِر پرسی سایکش که آنتونی وین او را در کتاب «ایران در بازی بزرگ» کاشف، کنسول، سرباز و جاسوس بریتانیایی نامیده، یکی از بازیگران مهم صحنۀ سیاست بریتانیا در خاورمیانۀ قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بوده است. برای اجرای طرح سرزمین‌های حائل و حفظ منافع بریتانیا در منطقه، حضور مستشاران بلندپایه یا دست‌کم تیزهوش کارگزاران و صاحب‌منصبان بریتانیایی در این مناطق امری ضروری بود. سر پرسی سایکس مستشرق و مستشار بانفوذ بریتانیا در ایران از جملۀ این افراد بود. نزد آنانی که سفرنامه‌های فرنگی دربارۀ ایران را دنبال کرده‌اند، نام سایکس با کتاب «ده هزار مایل در ایران» بر سر زبان‌ها افتاد؛ این کتاب همواره از منابع قابل استناد در بررسی سیاست‌های بریتانیا در آسیای مرکزی و «بازی بزرگ» میان روس و انگلیس در قرن نوزدهم بوده است.

سایکس چند فصل از کتاب خود را به بلوچستان اختصاص داده است. این بخش‌ها شامل اطلاعاتی قابل توجه دربارۀ فرهنگ و جغرافیا و نیز گزارش‌های تاریخی و شرح رویدادهای معاصر بلوچستان است که نشان از آگاهی و اشراف او بر منطقه دارد. به سبب این اشراف و اطلاعات بود که به عنوان معاون سر توماس هولدچ نمایندل بریتانیا در کمیسیون مرکزی بلوچستان انتخاب شد.

این کتاب ترجمۀ سه سفرنامه از سایکس به ایران را دربر دارد که بخش‌های مهمی از آن شرح سفر او به بلوچستان است. نخستین سفرنامۀ این کتاب با عنوان «چهارمین سفر در ایران» متن خطابۀ او در انجمن جغرافیایی سلطنتی بریتانیا است. این خطابه گرچه به جغرافیای خلیج فارس اختصاص دارد، اما دربردارندۀ گزارشی دربارۀ اوضاع بلوچستان ایران نیز می‌باشد, از جمله اقدامات نظامی سایکس برای دستگیری قاتلان گریوز، سرکوب ناآرامی‌های بلوچستان، موضوع تحدید حدود در کمیسیون مرزی ایران و بریتانیا و اوضاع اجتماعی و سیاسی بلوچستان پس از قتل ناصرالدین شاه.

بخش دوم با عنوان «سفرهای اخیر در ایران» متن سخنرانی او در انجمن جغرافیایی سلطنتی در 28 ژوئن 1897 است. روایت این سفرنامه نیز گرچه با شرح مختصری دربارۀ جغرافیا و تاریخ ایران آغاز می‌شود، حاوی اطلاعات باارزشی از سفر سایکس به بلوچستان است. سفر سایکس با ورود او به خاک ایران از آشوراده و بندر گز در شمال غربی ایران آغاز می‌شود و با حضور در دشت گرگان و میان ترکمن‌های گوکلان ادامه می‌یابد و سرانجام از راه بجنورد و شیروان و مشهد و طوس وارد کرمان می‌شود تا از آنجا قدم به خاک بلوچستان بگذارد.

متن سوم با عنوان «کاوش در بلوچستان» در حقیقت خلاصه‌ای از دو متن نخست و سخنرانی سایکس در نشست مشترک انجمن سلطنتی آسیای مرکزی و انجمن هند شرقی است که در 23 اکتبر 1940 برگزار شده؛ در جلسه‌ای که سر هنری مک‌ماهون رئیس کمیساریای بلوچستان نیز حضور داشته است.

افزون بر این سه متن، فصلی از کتاب «سراسر ایران بر پشت زین زنانه» نوشتۀ اِلا سایکس خواهر سِر پرسی سایکس نیز به این کتاب افزوده شده تا روایت تحدید حدود مرزهای بلوچستان را کامل کند. این بخش از سفرنامۀ اِلا حاوی سفر او از کرمان به بلوچستان و حضور در کمیسیون مرزی است. روایت زنانۀ او از یکی از مهم‌ترین کمیسیون‌های تحدید مرزهای ایران در عهد قاجار، ناگفته‌هایی قابل تأمل از دیپلماسی ضعیف قاجار در حفظ تمامیت ارضی و نیز ویژگی‌های فرهنگی رجال سیاسی آن دوران ایران را منعکس می‌کند.

فهرست مطالب کتاب:

سخن ناشر

یادداشت دبیر مجموعه

* سه سفرنامه از سر پرسی سایکس

چهارمین سفر در ایران 1897 ـ 1901

سفرهای اخیر در ایران

کاوش در بلوچستان

* سفرنامۀ اِلا سایکس

وداع با کرمان

از راه بیابان به بمپور و پهره

به سوی کوهک و کمیسیون مرزی

همراه کمیسیون مرزی ایران و بلوچستان

همراه کمیسیون مرزی به سوی کویته

نمایه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

هنوز هم گربه شاخ می‌زند: مجموعه گفتگوهایی با م.آزاد، بنفشه حجازی، محمدعلی سپانلو، محمدحسین عابدی، کسرا عنقایی، شمس لنگرودی

هنوز هم گربه شاخ می‌زند: مجموعه گفتگوهایی با م.آزاد، بنفشه حجازی، محمدعلی سپانلو، محمدحسین عابدی، کسرا عنقایی، شمس لنگرودی

بابک حاجت پور

شش گفتگویی که در این مجموعه گرد آمده، حاصل بده‌بستانی است با شاعرانی فرهیخته و صاحب نظر و جدی و شاید

بر خاکستر ققنوس؛ نگاهی به حیوان‌دوستی در آثار صادق چوبک

بر خاکستر ققنوس؛ نگاهی به حیوان‌دوستی در آثار صادق چوبک

محمدرضا رهبریان

بازخوانی چوبک به ویژه زمینه‌های حیوان‌دوستی آثارش ما را با لایه‌ها و مایه‌های دیگری از کار او روبرو

منابع مشابه بیشتر ...

سرگشته در بلوچستان: سفرنامۀ یک سیاح، جغرافی‌دان و افسر بریتانیایی در 1876 میلادی

سرگشته در بلوچستان: سفرنامۀ یک سیاح، جغرافی‌دان و افسر بریتانیایی در 1876 میلادی

ژنرال سر چارلز متکالف مک‌گرگور

این کتاب دربرگیرندۀ مشاهدات ژنرال مک‌گرگور، افسر عالی‌رتبۀ ارتش بریتانیا در هند، در دهه‌های پایانی س