۲۷۱
۱۳۶
سرگشته در بلوچستان: سفرنامۀ یک سیاح، جغرافی‌دان و افسر بریتانیایی در 1876 میلادی

سرگشته در بلوچستان: سفرنامۀ یک سیاح، جغرافی‌دان و افسر بریتانیایی در 1876 میلادی

پدیدآور: ژنرال سر چارلز متکالف مک‌گرگور ناشر: مؤسسه آبی پارسی، پل فیروزهتاریخ چاپ: ۱۴۰۰مترجم: ایرج اسماعیل‌پور قوچانی مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۷۰۰شابک: 9ـ13ـ7464ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۴۲۵

خلاصه

این کتاب دربرگیرندۀ مشاهدات ژنرال مک‌گرگور، افسر عالی‌رتبۀ ارتش بریتانیا در هند، در دهه‌های پایانی سدۀ نوزدهم در بلوچستان و تشریح سیاست‌های حکومت استعماری بریتانیا در منطقه است. این کتاب نخستین بار در سال 1882 انتشار یافته و پس از نزدیک به 140 سال به فارسی برگردانده شده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.


مطالعات پسااستعماری که به سلطۀ فرهنگی و رسانه‌ای استعمار توجه نشان می‌دهد، از منظر پژوهش‌های تاریخی، به آثار و تبعات فرهنگی سلطه می‌پردازد و مهم‌ترین منابع خود را در متون باقی‌مانده از این دوران به دست می‌آورد. سفرنامه‌های اروپاییان به مستعمرات از جمله مهم‌ترین این متون و اسناد است. با این وجود امروزه آثاری از این دست اسناد باارزش فرهنگ‌شناختی و مطالعات تاریخی سرزمین‌های یادشده است. گزارش مستشاران استعمار از سفر به سرزمین‌های پیرامون مستعمرات برای بررسی فرصت‌های توسعۀ قلمرو و نیز مطالعات نظامی و سیاسی برای صیانت از منافع موجود، امروزه از جمله اسناد مهم تاریخی و انسان‌شناختی این سرزمین‌ها محسوب می‌شود.

بدین ترتیب سفرنامه‌های تاریخی اروپاییان به بلوچستان، همچون سفرنامۀ کاپیتان گرانت، ارنست فلویر، سایکس، اسکراین و .... حاوی اطلاعاتی قابل توجه دربارۀ تاریخ، جغرافیا و فرهنگ مردمان بلوچ است. این کتاب دربرگیرندۀ مشاهدات ژنرال مک‌گرگور، افسر عالی‌رتبۀ ارتش بریتانیا در هند، در دهه‌های پایانی سدۀ نوزدهم در بلوچستان و تشریح سیاست‌های حکومت استعماری بریتانیا در منطقه است. این کتاب نخستین بار در سال 1882 انتشار یافته و پس از نزدیک به 140 سال به فارسی برگردانده شده است. این سفرنامه گرچه به حوزۀ جغرافیای بلوچستان پاکستان اختصاص دارد، اما در زمان نگارش آن کشوری به نام پاکستان وجود نداشت و اندک‌زمانی از قرارداد گلدسمید گذشته بود و هنوز خطوط مرزی کوهک تا ملک‌سیاه‌کوه معین نشده بود. از طرفی هم‌زمانی این سفرنامه با شرح سفر ارنست فلوبر در حوزۀ جغرافیایی بلوچستان ایران، از این دو متن مکملی برای ترسیم جغرافیای فرهنگی و تاریخی ایران دوران از بلوچستان می‌سازد که حائز اهمیت است.

سر چارلز متکالف مک‌گرگور (1840 ـ 1887) سیاح، جغرافی‌دان و افسر ارتش هند انگلیس خود زادۀ هندوستان بود. پدر و پدربزرگ او نیز هر دو در ارتش بریتانیا در بنگال خدمت کرده بودند. او در زمان شورش هند در سال 1857 وارد ارتش شد و مدارج ترقی را به‌سرعت طی کرد و افزون بر هند در چین، بوتان و حبشه زیر پرچم بریتانیا خدمت می‌کرد. در جنگ دوم افغانستان فرماندهی تیپی در نبرد قندهار به او سپرده شد و پس از این جنگ، آموزش جمع‌آوری اطلاعات برای نیروهای ارتش هند شرقی را بر عهده گرفت و در سال 1870 مؤسسه‌ای را برای گسترش علوم و خدمات دفاعی تأسیس کرد.

نویسندۀ این کتاب، سر چارلز متکالف مک‌گرگور را یکی از پیشگامان مطالعۀ علمی سیاست دفاعی راج بریتانیا می‌دانند. به‌ویژه بعد از بحران آسیای میانه در اوایل دهۀ 1860، او این مأموریت مهم را بر عهده گرفت تا توان دفاعی بریتانیا در برابر تجاوز قدرت خارجی به منافع مستعمرات در شبه‌قاره را مورد بررسی قرار دهد. مطالعات او همچنین اهمیت هندوستان را به عنوان مهم‌ترین پایگاه خارجی بریتانیا در بیرون از مرزهای خود بیش از پیش به نمایش گذاشت.

وفاداری مک‌گرگور به آرمان و منافع ملی بریتانیا که در جای‌جای نوشته‌های او برجای‌مانده، همچنان که آشکارا تصویری مشمئزکننده از اندیشۀ داروینسم اجتماعی اروپایی در قرن نوزدهم را به نمایش می‌گذارد، از دلایل عمیق‌تر موفقیت بریتانیا در سلطه و توسعۀ مستعمراتش پرده برمی‌دارد. دلایلی که نشان‌ می‌دهند بریتانیا در سلطه‌ای چنان چشمگیر بیش از توان نظامی بر سرمایه‌های انسانی و اندیشۀ ملی نزد مستشاران خود تکیه داشته است.

این کتاب شرح سفر اوست که از لندن در بیست‌وسوم سپتامبر 1876 آغاز می‌شود و تا پایان مارس 1877 ادامه می‌یابد. همچنین یادداشت‌های او در پیوست کتاب با عنوان «ملاحظاتی پیرامون سرحدات بلوچستان» از اهمیت بسزایی برخوردار است. به‌ویژه آنکه یک دهه پیش از تشکیل کمیسیون دوم مرزی دربارۀ تحدید حدود کوهک تا ملک‌سیاه‌کوه، او در این یادداشت‌ها صراحتاً مرزهای آینده‌ای را ترسیم می‌کند که در سیاست مرزی بریتانیا طراحی شده و بعدها به اجرا درآمده است. با این حال گرچه مک‌گرگور با پیش‌داوری به این سفر رفته، اما اطلاعات قابل‌توجهی از ویژگی‌های فرهنگی مردمان بلوچستان آن دوران به دست داده که از نگاه یک ناظر بیرونی دربارۀ اوضاع اجتماعی و فرهنگی بلوچستان آن زمان می‌تواند حائز اهمیت باشد.

سفرنامۀ او با نثری بدیع و طنز و طنازی‌های خاص ادبیات بریتانیایی قرن نوزدهم از اسناد و گزارش‌های نظامی فراتر رفته و ارزش ادبی و روایی یافته است. به‌طوری که جرج کرزن سیاستمداران معروف بریتانیایی و نویسندۀ کتاب معروف «ایران و قضیۀ ایران» نثر مک‌گرگور را ستوده و در جای‌جای کتاب خود از او نقل‌هایی کرده است.

فهرست مطالب کتاب:

سخن ناشر

یادداشت دبیر مجموعه

مقدمۀ مترجم

مقدمه

فصل اول: از پاریس تا پسنی

فصل دوم: حیات رام‌نشدۀ بلوچستان

فصل سوم: آزادخان یاغی

فصل چهارم: از گوادر تا پنجگور

فصل پنجم: سیاست بلوچ

فصل ششم: از پنجگور تا بودو

فصل هفتم: از ریگ‌بریده تا شندک

فصل هشتم: زیره

فصل نهم: به سمت خانه

فصل دهم: سرزمین براهویی

فصل یازدهم: پایان یک سرباز

پیوست‌ها

نمایه

نظر شما ۱ نظر

پربازدید ها بیشتر ...

سفرنامۀ فیروزمیرزا فرمانفرما (روزنامۀ سفر جیرفت)

سفرنامۀ فیروزمیرزا فرمانفرما (روزنامۀ سفر جیرفت)

فیروزمیرزا فرمانفرما

سفرنامه فیروزمیرزا فرمانفرما دربردارنده گزارشی از اوضاع اجتماعی، فرهنگی و نظام سیاسی دوران فرمانفرما

منابع مشابه بیشتر ...

سفرنامۀ میرزا حسن‌خان (صاحب دیوان) «الفراریه»

سفرنامۀ میرزا حسن‌خان (صاحب دیوان) «الفراریه»

میرزا حسن‌خان

این سفرنامه، سفر یا فرار میرزا حسن‌خان، فرزند میرزا حسین‌خان مؤتمن الملک، نوۀ صاحب دیوان و نبیرۀ فتح

گزارش سفارت کابل: سفرنامۀ سیدابوالحسن قندهاری در سال 1286 و اسناد مربوط به آن

گزارش سفارت کابل: سفرنامۀ سیدابوالحسن قندهاری در سال 1286 و اسناد مربوط به آن

سیدابوالحسن قندهاری

قسمت اول این کتاب گزارش سفارت را شکل می‌دهد و قسمت دوم، سواد چند نامه است به قلم منشی محمد عظیم که خ