۴۰
۲۳
احیای سلطنت و برآمدن سلطنت ایرانی در عهد سلجوقیان بزرگ

احیای سلطنت و برآمدن سلطنت ایرانی در عهد سلجوقیان بزرگ

پدیدآور: حمید اسدپور ناشر: نگارستان اندیشهتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۰۰شابک: 9ـ660759ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۳۱۸

خلاصه

با وجود مطالعات و تحقیقات فراوان پیرامون سلطنت خاندان سلجوقیان، هنوز ابهامات و سؤالاتی در بعضی امور این خاندان برجای مانده است. یکی از این نکات ناگفته و بی‌پاسخ، همانا بررسی وضعیت نهادهای حکومتی این دوره و تحولات تاریخی مربوط به آنها اعم از نظری و عملی است. به عبارت دقیق‌تر یکی از اساسی‌ترین ویژگی‌های سلطنت سلجوقیان، تشکیل و پیدایش مجموعه‌های نظری در ابعاد سیاسی، اجتماعی و اخلاقی پیرامون سلطنت و ویژگی‌های آن با رویکرد به ارزش‌های ایرانی است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


از قرون نخستین اسلامی تا زمان حملۀ مغول و فروپاشی حکومت‌های ایرانی و نیز خلافت عباسی در بغداد، سلطنت سلجوقی بین دولت‌های ایرانی آن عصر از برجستگی و ویژگی‌های خاصی برخوردار می‌باشد. این ویژگی‌های خاص حکومت سلجوقیان ناشی از استقرار و حاکمیت اداری مشخص و نیز احیا و وحدت ملی در سرزمین ایران بوده است. به موازات این مسائل، امور دیگری از قبیل اشاعه و رونق زبان فارسی، تأسیس و راه‌اندازی مدارس علمی و دینی در شهرهای گوناگون، انتخاب زبان فارسی به عنوان زبان رسمی دربار سلاجقه، احیا و اصول اداری و کشورداری ایرانیان، تشکیل سپاهیان و نظامیان قدرتمند و کارآمد و نیز رونق اقطاع و اقطاع‌داری را می‌توان از جمله سایر ویژگی‌های این سلطنت برشمرد.

با وجود مطالعات و تحقیقات فراوان پیرامون سلطنت این خاندان، هنوز ابهامات و سؤالاتی در بعضی امور این خاندان برجای مانده است. یکی از این نکات ناگفته و بی‌پاسخ، همانا بررسی وضعیت نهادهای حکومتی این دوره و تحولات تاریخی مربوط به آنها اعم از نظری و عملی است. به عبارت دقیق‌تر یکی از اساسی‌ترین ویژگی‌های سلطنت سلجوقیان، تشکیل و پیدایش مجموعه‌های نظری در ابعاد سیاسی، اجتماعی و اخلاقی پیرامون سلطنت و ویژگی‌های آن با رویکرد به ارزش‌های ایرانی است. بنابراین شناخت عناصر مؤثر در شکل‌گیری تحولات نظری و علمی این دوره، پیرامون نظام خلافت و سلطنت و رقابت‌های ایدئولوژیک این دو نهاد و آثار این رقابت‌ها و چالش‌ها از جمله مهم‌ترین مباحث و پرسش‌ها و نکات باقی‌مانده حول این محور می‌باشد.

این کتاب حاصل مطالعه و تحقیق پیرامون پیشینۀ تاریخی، عملکرد، روابط و نیز پشتوانه‌های نظری و عملی خلافت و سلطنت در قرن پنجم هجری است. در این قرن در ایران‌زمین، سلطنت سلجوقی قدرت را در دست داشت و در بغداد نیز هنوز خلفای بنی عباس زمامدار رهبری مذهبی و معنوی عامۀ مسلمانان بودند. مطالعه و بررسی موضوعاتی از قبیل وضعیت اندیشه‌های سیاسی در قرون گذشته، نه‌تنها از جهت تاریخی امری ضروری و لازم به شمار می‌رود، بلکه از لحاظ کسب آگاهی بیشتر از وضعیت سیاسی و فکری و پی‌بردن به میزان و عمق تصورات و تفکرات جامعه نیز فوریت و ضرورت دوچندان یافته است.

در این کتاب کوشیده شده تا وضعیت کلی نهاد خلافت و سلطنت در عهد سلاجقۀ بزرگ ایران، همراه با بررسی عملکرد و روابط متقابل این دو نهاد، تاریخچه و منشأ شکل‌گیری و نیز تحولات ماقبل این دوره، سیاست‌ها و رقابت‌ها و هم‌زیستی‌های دو نهاد در طی این قرن، پشتوانه‌های ایدئولوژیک و مبانی نظری و عملی مشروعیت هر کدام مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. بدین منظور ابتدا خلافت به دلیل تقدم زمانی مورد توجه قرار گرفته و طی دو فصل نخستین، فلسفۀ سیاسی اسلام، رفتار سیاسی پیامبر، کیفیت شکل‌گیری حکومت خلفای راشدین، ویژگی‌های و تحولات مربوطه، نتایج و آثار آن و سایر موارد مطرح شده است. آنگاه تصورات و وضعیت کلی خلافت در دوران امویان همراه با ویژگی‌های جدید حکومت در این دوره، تصورات و عقاید خلفای اموی دربارۀ خلافت و تحولات مربوطه مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. همچنین تلاش شده تا نقاط قوت و ضعف هر یک از خلفای اموی و در نهایت دستگاه خلافت در عهد عباسیان مورد شناسایی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

دربارۀ خلافت بنی عباس و شرایط خلافت در عهد خاندان نیز به همین منوال تا آغاز قرن پنجم هجری عمل شده و در طی این مدت، فرازونشیب‌های حکومت خاندان عباسی همراه با تحولات جدید و پیدایش نظریه‌پردازی‌های جدیدتر پیرامون خلافت مورد تجزیه و تحلیل واقع گردیده است. همچنین در طی این دو فصل نخستین و در یک بخش به طور مفصل به بررسی آراء، نظرات و عقاید نظریه‌پردازهای دستگاه خلافت پرداخته شده و روند این جریان همراه با ویژگی‌های متفاوت آن مورد بررسی قرار گرفته و مبانی مشروعیت دستگاه خلافت از نگاه آنان بازگو شده است.

در فصل چهارم پیشینۀ تاریخی و نظری سلطنت در ایران باستان، ویژگی‌های آن همراه با نظریه‌پردازی‌های خاص خود و نیز کیفیت بازتاب سلطنت ایرانی و ویژگی‌های آن در ادبیات تاریخی و مذهبی تمدن اسلامی بحث شده است. آنگاه به زمینه‌های ظهور و شکل‌گیری امارت‌های نیمه‌مستقل اشاره شده و ضمن نقد و بررسی عملکرد خلافت، چگونگی ظهور اولین حکومت‌ها و دولت‌های ایرانی و سپس ظهور پدیده‌ای به نام سلطنت و سلطان نزد ایرانیان و تحولات تاریخی تا هنگام ظهور سلاجقه به‌دفت مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در این فصل کوشیده شده وضعیت این دو نهاد یعنی خلافت و دستگاه‌های حکومتی ایرانیان به عنوان دو نهاد صاحب قدرت به صورت تطبیقی مورد مطالعه قرار گیرد و نقاط قوت و ضعف هر کدام در هر دوره‌ای مشخص گردد. روابط متقابل و سیاست‌های مرتبط دستگاه خلافت و سلطنت در طی قرون نخستین اسلامی تا آغاز قرن پنجم و ظهور سلجوقیان یکی دیگر از مواردی است که در این فصل مورد بررسی قرار گرفته است.

طی فصل پنجم و در چند بخش جداگانه، روی کارآمدن سلجوقیان، زمینه‌های کسب قدرت و پیشینۀ تاریخی فرهنگی و اجتماعی آنان، وضعیت اقتصادی و علل مهاجرت آنان و آرای گوناگون پیرامون این موضوع، اوضاع عمومی حاکم بر ایران و سرزمین‌های شرقی خلافت عباسی، وضعیت خلافت در این روزگار، جایگاه نظری و عملی خلافت در روابط سیاسی آن عهد، شرایط سلطنت غزنوی، روابط غزنویان با خلافت عباسی و کیفیت برخورد دربار خلافت عباسی با ظهور قدرت سلجوقی به طور مفصل بررسی شده است. سپس نقطۀ آغازین روابط خلافت عباسی و حاکمان سلجوقی و تصورات رهبران هر دو نهاد مورد ارزیابی قرار گرفته و روابط و عملکرد هر یک از خلفای عباسی و سلاطین سلجوقی در برابر یکدیگر به طور تطبیقی مورد مطالعه قرار گرفته است. سعی بر این بوده که منطق حاکم در روابط این دو نهاد و روح جامعه و روند تحولات مدنظر باشد و با شناسایی عناصر دخیل و مؤثر در سیاست‌ها و شکل‌گیری اوضاع و احوال عمومی، تجزیه و تحلیل کلی از شرایط به عمل آید و موازنۀ قدرت از جهت نظری مورد سنجش واقع گردد.

 فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

فصل اول: خلافت، منشأ تاریخی، سیر تحولات

بخش اول: منشأ تاریخی خلافت، خلفای راشدین

بخش دوم: خلافت و تحولات آن

بخش سوم: خلافت و تحولات آن در دورۀ اموی

فصل دوم: خلافت و سیر تحولات آن: خلافت در عهد عباسیان، تجزیه

بخش اول: خلافت در عهد عباسی

بخش دوم: ویژگی‌های اجتماعی، دینی و فرهنگی دورۀ عباسیان

فصل سوم: خلافت در اندیشه‌های نظریه‌پردازان اهل سنت

فصل چهارم: سلطنت و پیشینۀ نظری و عملی آن در تاریخ ایران

بخش اول: قبل از اسلام

بخش دوم: بعد از اسلام تا ظهور دولت سلجوقی

فصل پنجم: خلافت و سلطنت در دورۀ سلاجقۀ بزرگ ایران، روابط و رقابت‌های عملی و نظری

بخش اول: اوضاع عمومی خلافت عباسی در آستانۀ ظهور سلاجقه

بخش دوم: چگونگی ظهور و شکل‌گیری قدرت سلاجقه

بخش سوم: ویژگی‌های اجتماعی ـ مذهبی سلاجقه و شیوۀ برخورد آنان با فرهنگ و آداب اسلامی و ایرانی

بخش چهارم: خلافت عباسی و سلطنت سلاجقه

بخش پنجم: عهد سلطنت آلب ارسلان

بخش ششم: سلطنت در عهد ملکشاه بن آلب ارسلان

بخش هفتم: جانشینان ملکشاه

بخش پایانی: رقابت‌های ایدئولوژیک خلافت و سلطنت در دورۀ سلاجقه

چکیدۀ سخن

کتاب‌شناسی

نمایه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

نشانه‌شناسی شناختی در حیطۀ فیلم

نشانه‌شناسی شناختی در حیطۀ فیلم

وارن باکلند

نویسنده در این کتاب بر آن است تا نشان دهد برخی نظریه‌پردازان حیطۀ فیلم، با استفاده از زبان‌شناسی گشت

الصّراح من الصّحاح؛ فرهنگ واژگان تازی به فارسی (دو جلد)

الصّراح من الصّحاح؛ فرهنگ واژگان تازی به فارسی (دو جلد)

جمال قرشی

کتاب صراح اللغه يا الصُراح من الصحاح ابوالفضل اثر محمد بن ‌عمر بن خالد مشهور به جمال قَرشي،‎ ‎دانشمن