۶۶۸
۲۹۲
زن در ایران نو: واکاوی مسائل اجتماعی زنان در روزنامۀ ایران نو 1288 ـ 1290 شمسی

زن در ایران نو: واکاوی مسائل اجتماعی زنان در روزنامۀ ایران نو 1288 ـ 1290 شمسی

پدیدآور: علی باغداردلگشا ناشر: روشنگران و مطالعات زنانتاریخ چاپ: ۱۴۰۰مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۰۰شابک: 7ـ176ـ194ـ964ـ978تعداد صفحات: ۱۶۶

خلاصه

این کتاب به بررسی مقالات مندرج در روزنامۀ «ایران نو» در صد سال پیش می‌پردازد. نخست نشان می‌دهد که زنان در آن زمان به این نتیجه رسیده بودند انقلاب مشروطه که منادی آزادی شده بود، برای تداوم آن آزادی، نیاز به حذف نابرابری‌ها دارد.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


آشنایی با فرنگ و نگرش به خیال فرنگ بودن، نقشی محوری در شکل‌گیری تلاش برای ایجاد تغییرات در ایران دورۀ قاجار داشته است؛ از شکل‌گیری اندیشۀ مشروطه‌خواهی که بیشتر خود را در ساختار سیاسی ظاهر کرده تا تلاش برای تغییرات اجتماعی که در ساختار «حقوق مدنیه» و «تساوی همۀ افراد ملت با هم» شکل گرفت. مطبوعات فارسی‌زبان برون‌مرزی نیز در انتقال چنین آگاهی نقشی محوری داشتند. روزنامۀ «ترکستان» که از آن به عنوان نخستین روزنامۀ فارسی‌زبان منتشرشده در عثمانی یاد می‌شود، در نخستین شمارۀ خود در سال 1281 قمری از اصطلاحاتی نوین در ساختار سیاسی استفاده کرد؛ اصطلاحاتی چون جمعیت علوم، انسان مدنی، مدنیت و امور اتفاقیۀ جمهور. روزنامۀ «قانون» به قلم میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله و منتشرشده در لندن نیز برای نخستین بار از دو نگرش جدید در سیر روزنامه‌نگاری و ارتباط آن با مسئلۀ تغییرات اجتماعی در ایران استفاده کرد: الف) برای اولین بار به استفادۀ زبانی از اصطلاح «زنان» برای معرفی «نسوان و مخدرات وطنی» پرداخت و نقش برجستۀ آنان در رواج «آدمیت» را تشریح کرد؛ ب) با نگرشی انتقادی در مشی سیاسی برای اولین بار از روش مکالمات خیالی (گفتگوهای شبه‌داستانی با محوریت مسائل سیاسی) استفاده کرد و پیش‌درآمد اندیشۀ «ولایت اعظم»، برپایی «گروه حزب‌الله» و بهره‌گیری از شعار «الله اکبر» برای مبارزۀ سیاسی در گفتمان‌های دورۀ ناصرالدین شاه را به بحث گذاشت.

در کنار مطبوعات فارسی‌زبان برون‌مرزی، جراید منتشرشده در داخل ایران نیز پس از صدور فرمان «عدالت‌خانه» موسوم به فرمان مشروطه و تأسیس مجلس شورای ملی اول به طرح دیدگاه‌های مشابه در جراید برون‌مرزی پرداختند. در مطبوعات متعدد، موضوعات متنوعی به نگارش درآمد. «صور اسرافیل» به تشریح اهمیت «کنستی توسیون» (مشروطه) در ایران پرداخت؛ «صبح صادق» در مقالۀ «وطن‌پرست غیرتمند محترم من» از وطن‌پرستی و حمیت ایرانیان نوشت؛ «کشکول» با قلمی انتقادی و نگاهی طنزآمیز ضمن نقد ساختارهای عرفی، از مفهوم «مادر وطن» و وظیفۀ تمامی افراد ملت در برابر او و «سلطنت مشروطۀ ایران» سخن گفت و .... .

مقالات مندرج در این جراید نشان می‌دهد که نخستین داستان‌های کوتاه نوشته‌شده توسط زنان و مردان، نخستین شعرهای نو، اولین اطلاعات تاریخی از دوران باستان و بسیار مطالب دیگر نخست در این جراید منتشر شده است. بحث در خصوص مسائل زنان نیز برای نخستین بار در همین جراید مطرح شد. مطبوعات فارسی‌زبان برون‌مرزی به دلیل آشنایی‌های اولیه با تحولات زنان در دول خارجه به شرح گزارش‌هایی از اقدامات زنان کشورهای عثمانی، ژاپن، مصر، انگلیس و فرانسه پرداختند و پس از آن برخی قوانین مربوط به حقوق زنان مانند حق آموزش را تشریح کردند.

زنان در مکتوبات خود موضوعات متعددی چون «ضعیفه» پنداشتن زنان و نابرابری‌های جنسیتی را به چالش کشیدند؛ گاه مستقیم و گاه غیرمستقیم. همچنین به بازنگری و تلاش برای تغییر نقش‌های جنسیت‌زده روی آوردند، پس از عریضه‌نویسی و مکتوب‌نگاری، از زبان شعر و داستان نیز برای نقد ساختارهای اجتماعی استفاده کردند.

این کتاب به بررسی مقالات مندرج در روزنامۀ «ایران نو» در صد سال پیش می‌پردازد. نخست نشان می‌دهد که زنان در آن زمان به این نتیجه رسیده بودند انقلاب مشروطه که منادی آزادی شده بود، برای تداوم آن آزادی، نیاز به حذف نابرابری‌ها دارد. زنان مقالات متعددی دربارۀ نابرابری‌های جنسیتی، قومی و طبقاتی نوشته‌اند؛ آنها به این نتیجه رسیده بودند که حق گرفتنی است و نه دادنی. با توجه به شرایط اجتماعی آن زمان، زنان اولین قدم برای به دست آوردن حقوق انسانی را، آموزش یعنی افزایش دانش همۀ زنان به منظور بهبود شرایط اجتماعی می‌دانستند و تعجبی نیست که نخست به فریضه بودن دانش برای زن و مرد مسلمان می‌پردازند و با وجود تعدد نقش زنان، نخست به نقش مادری توجه می‌شود و بسیار تأکید می‌کنند که این موهبت الهی به برکت آموزش بهبود می‌یابد. اما تفاوت نگرش زنان و مردان روشنفکر در آن عصر شایان توجه است. توجه اندک مردان در مقالات خود در این روزنامه نشان می‌دهد که جامعۀ مردان حاضر به تقسیم قدرت نیست و در تحلیل‌های خود کمتر از زنان به عنوان انسان‌هایی که باید از حقوق مدنی برخوردار شوند نام می‌برند.

منبع‌شناسی اصلی این پژوهش عبارت است از برشماری کامل و غیرگزینشی 475 شمارۀ موجود از روزنامۀ «ایران نو» شامل 244 شمارۀ منتشرشده از 7 شعبان 1327 قمری تا 2 رجب 1328 قمری، 120 شمارۀ منتشرشده از شوال 1328 قمری تا 18 ربیع‌الاول 1329 قمری و 111 شمارۀ منتشرشده از 24 ربیع‌الاول 1329 قمری تا 27 شعبان 1329 قمری. نخستین هدف از بررسی شمارگان این روزنامه، استخراج مکتوبات مردنگار با محوریت موضوعی مسائل اجتماعی زنان بوده است. این پژوهش که به روش اسنادی و برشماری کامل تمامی شمارگان این روزنامه گردآوری شده، در دو محور اصلی به بررسی مسائل زنان در این جریده پرداخته است: بررسی مطالبات اجتماعی زنان در مکتوبات زن‌نگار؛ و بررسی مسائل اجتماعی زنان در مکتوبات غیرزن‌نگار مندرج در این روزنامه. پرسش‌های اصلی نیز عبارتند از اینکه زنان در مکتوبات مطالبه‌گرایانۀ مندرج در این روزنامه بیشتر به طرح چه مطالبه‌ای پرداخته‌اند؟ خودشان را بیشتر در چه نقشی مورد تعریف قرار داده‌اند؟ اوضاع خود را با چه گروهی مقایسه کرده‌اند و نهایت آنکه تلاش‌هایشان چه نتیجه‌ای دربر داشته است؟ همچنین مردان نیز در چه سطحی به مسائل زنان در این روزنامه توجه نشان داده و برای ارتقاء حقوق اجتماعی زنان در ایران دورۀ قاجار بیشتر در تلاش برای طرح چه موضوعی بوده‌اند؟

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

مقدمه

فصل اول: ایران نوین در «ایران نو»

فصل دوم: مسائل اجتماعی زنان در مکتوبات زن‌نگار

1. مکتوبات حقوق‌طلبانۀ نسوان

2. خطابه‌گویی در مدارس نسوان

3. مکتوبات شهری نسوان

فصل سوم: مسائل اجتماعی زنان در مطبوعات مردنگار

1. مکتوبات مردنگار

2. زن در ستون اخبار داخله و خارجۀ «ایران نو»

3. زن در ستون داستان «ایران نو»

نتیجه‌گیری

ضمیمه:

نمونه‌هایی از مکتوبات

نسوان ایران و ژاپون

دائر به تربیت نسوان

مکتوبات طایره

منابع

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

ماتیکان کتابگزاری؛ چهل گفتار در بررسی و نقد کتاب

ماتیکان کتابگزاری؛ چهل گفتار در بررسی و نقد کتاب

پرویز اذکائی (سپیتمان)

ماتیکان کتابگزاری شامل گزینه گفتارهای نویسندۀ این کتاب و مجموعۀ «چهل مقاله در بررسی و نقد کتاب» است.

جستارهایی دربارۀ توماس مان

جستارهایی دربارۀ توماس مان

جرج لوکاچ

این مجموعه دربردارندۀ زبدۀ مقاله‌ها و جستارها و نوشته‌ها و تأملات لوکاچ است دربارۀ توماس مان و کار و

منابع مشابه

مشروطه، زنان و تغییرات اجتماعی

مشروطه، زنان و تغییرات اجتماعی

علی باغداردلگشا

این کتاب به دو بخش تقسیم شده است. در بخش اول مسائل، مطالبات و اقدامات زنان ایرانی مورد تحلیل قرار گر

دیگر آثار نویسنده

مشروطه، زنان و تغییرات اجتماعی

مشروطه، زنان و تغییرات اجتماعی

علی باغداردلگشا

این کتاب به دو بخش تقسیم شده است. در بخش اول مسائل، مطالبات و اقدامات زنان ایرانی مورد تحلیل قرار گر