۲۵
۱۴
گنجینۀ گویش‌های ایرانی استان گیلان 1: شرق گیلان: هفت گویش از دامنۀ البرز

گنجینۀ گویش‌های ایرانی استان گیلان 1: شرق گیلان: هفت گویش از دامنۀ البرز

پدیدآور: عفت امانی ناشر: فرهنگستان زبان و ادب فارسیتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۲۵۰شابک: 5ـ75ـ8735ـ600ـ978تعداد صفحات: ۴۶۸

خلاصه

این کتاب مجموعه‌ای است از گویش‌های شرق گیلان (آستانۀ اشرفیه، املش، چابکسر، سیاهکل، رودسر، لاهیجان، لنگرود) از خانوادۀ زبان گیلکی و زبان‌های حاشیۀ دریای کاسپین و دامنۀ البرز.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


سرزمین پهناور ایران در طول تاریخ دیرپای خود، زبان‌ها و گویش‌های پرشماری داشته است که بسیاری از آنها اکنون گویشوری ندارد و از میان رفته است و تنها از روی نوشته‌های بازمانده بر سنگ، فلز، چوب، دیوار، پوست و .... به خط‌ها و زبان‌های مختلف به وجود آنها می‌توان پی برد. از میان همۀ زبان‌ها و گویش‌های کهن، زبان فارسی با گویندگان پرشمار خود به عنوان زبان رسمی و گویش‌های متنوع آن به همت سخنوران، نویسندگان و گویشوران آن بر جای مانده و آثار ارزشمند ادبی و علمی که حاصل کوشش متفکران ایرانی است، به آن نوشته شده و برترین عامل پیوند اقوام گوناگون و سند افتخار ملی و هویت‌بخش ایران و ایرانی به شمار می‌رود.

گویش‌های ایرانی در شهرها و روستاهای ایران و کشورهای هم‌جوار سده‌های متمادی را درنوردیده و میراث پربار فرهنگی و فکری مردم را در درازای تاریخ پاییده است. این گویش‌ها در حفظ واژه‌های کهن و ویژگی‌های دستوری از زبان‌های رسمی محافظه‌کارترند و راویان راستین اندیشه‌ها و پندارهای عامۀ مردم و نسل‌های پیشین‌اند که امروزه با گسترش رسانه‌های همگانی و ارتباط‌های آسان میان شهرها و کشورها و توسعۀ مدارس و اقبال به آموختن زبان‌های دیگر و ... در معرض زوال و خاموشی‌اند و بیم آن است که در آینده‌ای نه‌چندان دور به فراموشی سپرده شوند یا اینکه بسی از ویژگی‌های کهن آن زیر سلطۀ زبان معیار کم‌رنگ و بی‌اثر شود؛ بنابراین ثبت و حفظ گویش‌ها در بعد واژه‌ها، دستور زبان، مکالمه‌های روزانه، داستان‌ها، مثل‌ها و اصطلاحات محلی خاص پیشه‌ها ضرورتی انکارناپذیر است.

زبان گیلکی از زبان‌های پرگویندۀ ایرانی و از دستۀ زبان‌های حاشیۀ دریای کاسپین و از شاخۀ زبان‌ها و گویش‌های ایرانی نو غربی است. گروهی از پژوهشگران ریشه و پیشینۀ زبان‌های کرانۀ خزر، به‌ویژه گیلکی را مرتبط با زبان پارتی می‌دانند. زبان گیلکی گونه‌ها و لهجه‌های بسیاری دارد که در ویژگی‌های بنیادین زبان گیلکی کاملاً همسان هستند. از دید ساختاری نیز تفاوت زیادی بین گونه‌های این زبان نیست؛ اما اختلاف آوایی و واژگانی گاه بسیاری میان این گونه‌ها برقرار است، گرچه مانع درک متقابل گویندگان آن نمی‌شود. بیشتر گونه‌های زبان گیلکی با گونۀ کناری خود ساخت و شکل و ویژگی‌های یکسان دارند و درکی متقابل بین گویشوران هم‌جوار و همسایه برقرار است.

در گونه‌های گیلکی شرقی که در این کتاب بدان پرداخته شده، کم‌کوشی به نحوی برجسته رایج است و سبب حذف آواها، به‌ویژه در جایگاه پایانی شده است. از منظر تاریخی حذف‌های آوایی گوناگونی در این گونه‌ها روی داده و سبب به‌وجودآمدن واکه‌های مرکب گوناگونی شده است. همچنین در پی اصل کم‌کوشی واکه‌ها عموماً کوتاه‌تر تلفظ می‌شوند. برخلاف بسیاری از گویش‌های مرکزی که حذف آوایی سبب کشش واکۀ پیش از خود می‌شود، در گیلکی این کشش به‌ندرت روی می‌دهد و عموماً سبب کوتاه‌ترشدن واکۀ پیش از خود می‌شود.

این کتاب مجموعه‌ای است از گویش‌های شرق گیلان (آستانۀ اشرفیه، املش، چابکسر، سیاهکل، رودسر، لاهیجان، لنگرود) از خانوادۀ زبان گیلکی و زبان‌های حاشیۀ دریای کاسپین و دامنۀ البرز. در بیشتر مناطق انتخاب‌شدۀ این کتاب، هر دو گونۀ زبان گیلکی یعنی جلگه‌ای و گالشی وجود دارد و ضبط هر دو گونه موردنظر بوده است. این مجموعه نخستین مجموعۀ زبان گیلکی است که در فرهنگستان زبان و ادب فارسی تدوین و چاپ شده و در جلدهای بعدی دیگر گویش‌ها و گونه‌های زبان گیلکی شامل مجموعۀ گویش‌های غرب گیلان، مجموعۀ گویش‌های جنوب گیلان و گویش دیلمان جداگانه و با شکل جدیدی بررسی خواهد شد. این مجموعه در سه بخش آواشناسی، ساخت‌واژه و نحو، زبان گیلکی شرقی را بر اساس پیکرۀ گردآوری‌شده در پژوهش میدانی، بررسی و توصیف می‌کند.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمۀ گروه

نام گویشوران

سپاسگزاری

پیش‌گفتار

معرفی مناطق مورد مطالعه

جدول نشانه‌های آوایی

نکات آوایی و دستوری گویش‌های شرق گیلان

فصل اول: آواشناسی

فصل دوم: ساخت‌واژه یا صرف

فصل سوم: نحو

فصل چهارم: واژه‌نامۀ موضوعی

نمایۀ واژه‌نامه

کتاب‌نامه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

تبار و نشان‌شناسی سواران ساسانی در نقش‌برجسته فیروزآباد

تبار و نشان‌شناسی سواران ساسانی در نقش‌برجسته فیروزآباد

رضا کلانی با درآمدی از میرزامحمد حسنی

نقش‌برجسته‌های برجای مانده از عصر ساسانی (651 ـ 224 م) قابل رؤیت‌ترین اسناد هنری این سلسله هستند. اگ

حکم حکیم توس: نگرشی دگرگونه به شاهنامه و پندها و پندارهای آن

حکم حکیم توس: نگرشی دگرگونه به شاهنامه و پندها و پندارهای آن

اکبر قره‌داغی

در این کتاب حکمت‌های فردوسی در شاهنامه همراه با مثال ارائه شده است.

دیگر آثار نویسنده

گویش گیلکی رودسر (آواشناسی، صرف، نحو، واژه‌نامه)

گویش گیلکی رودسر (آواشناسی، صرف، نحو، واژه‌نامه)

عفت امانی

این کتاب نخستین کتاب در توصیف گویش گیلکی رودسر و نخستین واژه‌نامه از این گویش است.

در درگز: واژه‌نامه، زبانزد، آداب و آیین محلی

در درگز: واژه‌نامه، زبانزد، آداب و آیین محلی

عفت امانی

در این کتاب واژه‌نامه‌ای از زبان ترکی رایج در درگز فراهم شده و در کنار آن مجموعه‌ای از مثل‌ها یا زبا