۵۶۷
۲۱۴
تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها

تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها

پدیدآور: محمد شیخ‌زاده، رضا بنی‌اسد ناشر: لوگوستاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۴۰۰شابک: 1ـ65ـ6288ـ622ـ978تعداد صفحات: ۲۷۲

خلاصه

در این کتاب تحلیل جامعی از رویکردها و فرایندهای تحلیل مضمون صورت گرفته و کاربرد آنها در پژوهش‌های مختلف از جمله علوم اجتماعی، مدیریت، پرستاری و علوم پایه مشخص شود.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


امروزه استفاده و کاربرد تحلیل مضمون در حوزه‌های مختلف علوم اجتماعی، پرستاری، علوم پزشکی، علوم دینی و سایر علوم به‌ویژه علومی که با پژوهش‌های کیفی و متن‌پژوهی سروکار دارند فراوان است؛ برخی پژوهشگران از تحلیل مضمون به عنوان یک استراتژی استفاده می‌کنند که صرفاً در پژوهش‌ها و بدون وابستگی به سایر استراتژی‌ها همچون مطالعۀ موردی، پدیدارشناسی، متن پژوهش و مواردی دیگر انجام می‌شود. اما برخی متخصصان آن را صرفاً یک روش تحلیل داده می‌دانند؛ در این صورت تحلیل مضمون به یک استراتژی وابسته است و درون آن دستگاه تحلیل می‌شود. در این کتاب تحلیل جامعی از رویکردها و فرایندهای تحلیل مضمون صورت گرفته و کاربرد آنها در پژوهش‌های مختلف از جمله علوم اجتماعی، مدیریت، پرستاری و علوم پایه مشخص شود.

عمدتاً تحلیل مضمون برای بیشتر استراتژی‌های پژوهش کیفی قابل استفاده است؛ برخی از این استراتژی‌ها همچون مطالعۀ موردی برای تحلیل داده‌ها به تحلیل مضمون وابسته بوده اما استراتژی‌هایی همچون نظریۀ داده‌بنیاد خود از ابزار تحلیل داده‌ای درون دستگاه خود که به تحلیل نظریۀ داده‌بنیاد معروف است، استفاده می‌کنند. در فصل اول کتاب تحلیل مضمون و تحلیل داده‌های کیفی بررسی شده است.

چتر تحلیل مضمون مکاتب، رویکردها و دیدگاه‌های متنوعی را دربر می‌گیرد؛ همین امر سبب شده تا نوع‌شناسی‌های متفاوتی بر اساس توجه به خود مضمون ارائه شود؛ زیرا پژوهشگر هنگامی که این نوع‌شناسی‌ها را بداند، بهتر می‌تواند دربارۀ نوع مضامینی که قصد استخراج آن از متن داده‌ها را دارد، تصمیم‌گیری کند. شناخت این نوع‌شناسی همچنین به درک بهتر و بیشتر رویکردها کمک می‌کند. فصل دوم اختصاص به بررسی نوع‌شناسی دیدگاه‌های تحلیل مضمون دارد.

شناسایی مضمون یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین کارها در پژوهش‌های کیفی بوده و به عبارتی قلب تحلیل مضمون است. شعور متعارف، ارزش‌های پژوهشگر، جهت‌گیری‌ها و سؤال‌های پژوهش و تجربۀ پژوهشگر در رابطه با موضوع بر نحوۀ شناسایی مضامین تأثیر می‌گذارد. روش‌های شناسایی مضمون در فصل سوم بررسی شده است.

در فصل چهارم با مروری بر ماهیت داده‌های کیفی و کمّی به بررسی و مقایسۀ تحلیل مضمون با سایر روش‌های پژوهش کیفی از جمله نظریۀ داده‌بنیاد، تحلیل محتوا و پدیدارشناسی تفسیری پرداخته شده است.

رویکرد تحلیل مضمون کمتر معرفی اما بیشتر استفاده شده است. این بدان معنی است که تحلیل مضمون ظاهراً رویکردی است که به‌آسانی از سوی هر کسی بدون داشتن دانش یا مهارت خاص موردنیاز انجام می‌شود. این پژوهش چنین نگرشی را به چالش کشیده و نشان می‌دهد که تحلیل مضمون می‌توان تحلیل‌های معقولی را ایجاد کند و به سؤال‌های خاص پژوهش به‌خوبی پاسخ دهد. با این حال برخی به نتایج تحلیل مضمون با دیدۀ تردید می‌نگرند و پایایی و روایی آن را زیر سؤال می‌برند که در فصل پنجم کوشیده شده به این ابهامات پاسخ داده شود و معیارهایی برای ارزیابی کیفیت تحلیل مضمون ارائه شود.

در بخش دوم که دربرگیرندۀ چهار فصل است، سه مکتب تحلیل مضمون به همراه رویکردهای آنها در فصول جداگانه معرفی و تحلیل شده است. براون و کلارک بر اساس عناصر متمایز کلیدی مورد تأکید در هر رویکرد نام این مکاتب و البته رویکردهای زیرمجموعه را برگزیده‌اند. با توجه به اینکه رویکرد شبکۀ مضامین را می‌توان ذیل مکاتب مختلف تحلیل مضمون به کار گرفت، این رویکرد در یک فصل مجزا مورد بررسی قرار گرفته است.

در بخش سوم و ذیل سه فصل، جایگاه تحلیل مضمون در مقایسه با سه روش کیفی رایج در پژوهش‌های علمی مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین به بررسی جایگاه تحلیل مضمون در مطالعات مدیریتی و میان‌رشته‌ای پرداخته شده است. برای این منظور سیر کاربرد روش تحلیل مضمون در پژوهش‌های علمی در ایران مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد روش تحلیل مضمون یک رویکرد نوظهور و به‌سرعت در حال رشد در تحقیقات علمی مختلف و به طور خاص در مدیریت است. در فصل پایانی فهرستی از منابع پژوهشی منتشرشده در داخل و خارج از کشور در زمینۀ تحلیل مضمون برای مطالعۀ بیشتر معرفی گردیده است.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمۀ ناشر

پیش‌گفتار

بخش اول: کلیات و مفاهیم تحلیل مضمون

فصل 1: درآمدی بر تحلیل مضمون و تحلیل داده‌های کیفی

فصل 2: نوع‌شناسی دیدگاه‌های تحلیل مضمون

فصل 3: روش‌های شناسایی مضمون

فصل 4: تحلیل مضمون و استراتژی‌های پژوهش

فصل 5: معیارهای ارزیابی و کیفیت تحلیل مضمون

بخش دوم: مکاتب و رویکردهای تحلیل مضمون

فصل 6: مکتب کدگذاری پایا

فصل 7: مکتب بازتابی

فصل 8: مکتب کتابچه کد

فصل 9: رویکرد شبکه مضامین

بخش سوم: معرفی کاربردها و منابع تحلیل مضمون

فصل 10: نکاتی پیرامون کاربرد تحلیل مضمون

فصل 11: بررسی جایگاه و کاربرد تحلیل مضمون

فصل 12: بررسی و معرفی منابع و پژوهش‌های مرتبط با تحلیل مضمون

فهرست مآخذ

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

مجلۀ فرهنگی هنری بخارا، سال بیست‌ویکم، شمارۀ 123، فروردین و اردیبهشت 1397

مجلۀ فرهنگی هنری بخارا، سال بیست‌ویکم، شمارۀ 123، فروردین و اردیبهشت 1397

جمعی از نویسندگان به سردبیری علی دهباشی

بخارای نوروزی (شمارۀ ۱۲۳) با سرودۀ منتشرنشده‌ای از استاد شفیعی کدکنی و بخش ویژه استاد حسین گل‌گلاب ک

جستارهایی دربارۀ عقلانیت

جستارهایی دربارۀ عقلانیت

جورجیو تونلی و دیگران به گزینش و ویرایش سیداحمد موسوی خوئینی

بحث اصلی مقالات این کتاب دربارۀ معضلات عقلانیت مدرن و سپس نقد عقلانیت پست‌مدرن است.

منابع مشابه بیشتر ...

ادبیات تطبیقی: مفاهیم، مکاتب، انواع و پیکره‌ها

ادبیات تطبیقی: مفاهیم، مکاتب، انواع و پیکره‌ها

بهمن نامور مطلق

فصل‌های این کتاب هر کدام به یک یا دو موضوع مهم در حوزۀ ادبیات تطبیقی اختصاص یافته‌اند. نویسنده در ای

مبانی و شیوه های پژوهش در زبان و ادبیات فارسی

مبانی و شیوه های پژوهش در زبان و ادبیات فارسی

قدرت‌الله طاهری

نویسنده در این کتاب کوشیده ضمن آموختن اصول و مبانی تحقیق در ادبیات، از «علمیت» آن نیز با بهره‌گیری ا