۲۱۰
۹۲
معیار لغات قویم: فرهنگ شاهنامه

معیار لغات قویم: فرهنگ شاهنامه

پدیدآور: میرزا محمد کشمیری متخلص به مجرم مصحح: مرتضی چرمگی عمرانی ناشر: سخنتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۱۰۰شابک: 4ـ033ـ260ـ622ـ978تعداد صفحات: ۴۱۸

خلاصه

یکی از واپسین فرهنگ لغت‌های اختصاصی شاهنامه در شبه‌قاره، کتاب «معیار لغت قویم» اثر میرزا محمد کشمیری متخلص به «مجرم» است که در نیمۀ اول سدۀ سیزدهم هجری به نام «سری مهاراج بهادر حاکم هندوی کشمیر» تألیف شده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


قدمت و اهمیت خاص شاهنامه برای زبان فارسی و هم به دلیل احتوا بر واژه‌های کهن و متروک در همۀ دوره‌های بعد، برای فارسی‌زبانان به طور عام و برای هندیان که می‌خواسته‌اند فارسی را به عنوان زبان دوم فراگیرند، به طور خاص از اهمیت زیادی برخوردار بوده است. بنابراین طبیعی است که در همۀ فرهنگ‌های فارسی اعم از قدیم و جدید شواهد شعری شاهنامه نظرگیر و گاه بسیار برجسته و درخور توجه باشد. یکی از واپسین فرهنگ لغت‌های اختصاصی شاهنامه در شبه‌قاره، کتاب «معیار لغت قویم» اثر میرزا محمد کشمیری متخلص به «مجرم» است که در نیمۀ اول سدۀ سیزدهم هجری به نام «سری مهاراج بهادر حاکم هندوی کشمیر» تألیف شده است.

میرزا محمد کشمیری از شاعران و ادیبان قرن سیزدهم قمری کشمیر است. تقریباً در هیچ تذکره‌ای تاریخ دقیق تولد و حتی فوت او ذکر نشده و حتی در این کتاب هم هیچ نشانه‌ای از تاریخ تولد و سایر اطلاعات شخصی مؤلف چیزی نیامده است. با توجه به اشعار اندکی برجای‌مانده از او، ظاهراۀ شیعۀ دوازده‌امامی بوده است.

افزون بر اشعاری که از میرزا محمد باقی مانده، به نظر می‌رسد مهم‌ترین اثر او همین «معیار لغات قویم» است. مؤلف نام خود را در مقدمه و متن نیاورده و صرفاً در دو جا با تخلص «مجرم» از خود یاد کرده است. بنا بر برخی دلایل که مصحح در مقدمۀ خود آورده است، این کتاب به سال 1908 میلادی در کشمیر به نگارش درآمده است.

پس از مقدمه و ذکر چند نکته از رسالۀ «شبستان خیال» سیبک نیشابوری و برخی فصول، از برگ 31 نسخه عملاً کتاب آغاز شده است. فرهنگ بر اساس حروف الفبا با رعایت حرف دوم به ترتیب حروف تهجی آغاز شده است. این فرهنگ دربردارندۀ 31 فصل است که فصل «حرف الباء الموحده» و فصل «حرف المیم مع الالف» دارای بیشترین بسامد زیرمجموعه می‌باشد. به عبارت دیگر هر کدام از این فصل‌ها به نوزده فصل فرعی تقسیم شده که گاه دارای بیشترین بسامد مدخل‌ها و شواهد ابیات‌اند.

در این کتاب، ابتدا از زندگی میرزا محمد کشمیری، مذهب و آثار او سخن به میان آمده و سپس پیشینۀ پژوهش مورد کاوش قرار گرفته است. در ادامه نسخه‌شناسی، برخی ویژگی‌های رسم‌الخطی، شیوۀ تدوین معیار لغات قویم و منابع مورد استفادۀ مؤلف برای شرح و توضیح مدخل‌ها به تفصیل بیان شده است. بر این مبنا، این فرهنگ الفبایی در 31 فصل اصلی و 365 فصل فرعی، با دو بخش لغات و کنایات تدوین گردیده است. قمست کنایات نیز دربردارندۀ 119 اصطلاح کنایی به همراه 169 بیت از شاهنامه ذکر شده است. در مجموع در این فرهنگ 3426 بیت از شاهنامه و 156 بیت از دیگر شاعران نظیر نظامی، امیرخسرو دهلوی، رودکی، سنایی، حافظ، ظهوری ترشیزی و .... شاهد آورده شده است. مؤلف برای شرح و توضیح مدخل‌ها، از 41 مأخذ مستقیم و منابع غیرمستقیم بهره جسته که برخی از آنها در حال حاضر نایاب یا تصحیح و چاپ نشده‌اند.

یگانه نسخۀ موجود این فرهنگ در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه پنجاب لاهور نگهداری می‌شود. خط این دستنویس، نستعلیق درشت و تعداد برگ‌های آن 680 برابر با 1360 صفحه است.

فهرست مطالب کتاب:

سرسخن قطب علمی فردوسی و شاهنامه

پیش‌گفتار مصحح

مقدمه

نگاهی به زندگی میرزا محمد کشمیری متخلص به مجرم

نویسندۀ معیار لغات قویم

پیشینۀ پژوهش دربارۀ مجرم و معیار لغات قویم

نقد و بررسی پیشینۀ پژوهش

معرفی معیار لغات قویم

نسخه‌شناسی و برخی ویژگی‌های رسم‌الخطی معیار لغات قویم

شیوۀ تدوین معیار لغات قویم

منابع فرهنگ معیار لغات قویم

شیوۀ تصحیح

پی‌نوشت‌ها

مقدمۀ معیار لغات قویم

لغات و کنایات شاهنامه با شواهد ابیات آن

در اعتذار التماس مؤلف

نمایۀ ابیات شاهنامه

اشعار شاعران دیگر

نمایه‌ها

کتابنامه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

سفرنامۀ ناکامورا نایوکیچی (1320 هـ.ق/ 1902 ـ 1906 م): مسافر فقیر ژاپنی در ایران

سفرنامۀ ناکامورا نایوکیچی (1320 هـ.ق/ 1902 ـ 1906 م): مسافر فقیر ژاپنی در ایران

ناکامورا نایوکیچی بازنوشتۀ اوشی‌کاوا شونرو

ناکامورا در شرح سفرهایش در ایران تنها یک بار به مقاصد خود اشاره می‌کند و آن نیز حاکی از داشتن مأموری

تاریخ تلخ؛ به روایت احمد شاملو

تاریخ تلخ؛ به روایت احمد شاملو

محمد قراگوزلو

دربارۀ کاروند فکری شاملو تفاسیر مختلف و متخالفی صورت بسته است. شاید او بیش از هر شاعر، فرهنگ‌پژوه، ر