۶۲۱
۱۸۴
قدرت نوستالژی: درون‌مایه‌های نوستالژیک در آثار نمایشی بهرام بیضایی

قدرت نوستالژی: درون‌مایه‌های نوستالژیک در آثار نمایشی بهرام بیضایی

پدیدآور: آذر مهرابی ناشر: شباهنگتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۰۰شابک: 8ـ255ـ130ـ600ـ978تعداد صفحات: ۱۶۲

خلاصه

جستجوی اصلی بیضایی، دست‌یافتن به هویت بشری است و هدف این کتاب نیز رمزگشایی از رازهای پنهان نوستالژیک در هویت‌بخشی به کاراکترهای آثار نمایشی اوست.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

انسان همواره تلاش می‌کند به درک درستی از وجود برسد و به چیزی ماهیت خود پی ببرد. او خودآگاه یا ناخودآگاه به دنبال هویت خود است؛ همان‌گونه که تاریخ بشر این جستجو را در قالب اولین سوال طرح کرده که «من کیستم؟» و زمینه‌ساز چیستی و چرایی خود بوده، جستجوی هویت برای یافتن پاسخ این پرسش می‌تواند شخص را به دورترین زوایای ذهنش سوق دهد. حضور چشمگیر مفاهیم نوستالژیک در آثار اساتید درام‌نویس، ما را بر آن می‌دارد تا با مطالعات تخصصی و آکادمیک این مسیر را برای غنی‌ترکردن ادبیات نمایشی پیگیری کنیم.

بر اساس پژوهش‌های انجام شده، مفاهیمی چون اصالت، زمان، تغییر، روان، تنهایی، فقدان و مرگ، میل به جاودانگی، حافظه و هویت، عناصر اصلی برای رسیدن به مفهوم نوستالژی است؛ اما از آنجا که هر کدام از این مفاهیم تعاریف گسترده و وسیع دارند، در این کتاب در حد ضرورت به آنها پرداخته شده است.

نوستالژی واژه‌ای یونانی است و از دو کلمۀ بازگشت به خانه و درد تشکیل شده است. در زبان فارسی معادلی که کاملاً دربرگیرندۀ مفهوم این کلمه باشد، وجود ندارد؛ از این‌رو بعضاً با ترکیب‌های چون غم غربت و حسرت گذشته معادل‌سازی شده که کاملا گویا نیست. از آنجا که عناصر اصلی آمیخته این حس نوعی غم آمیخته با خوشی است، شاید واژۀ «غم خوش» معادلی مناسب برای این معنا باشد. مثل زمانی که شخص پس از سال‌ها سراغ محله‌های کودکی‌اش رفته و خاطرات تلخ و شیرینی از حسرت و لذت به او دست می‌دهد. نوستالژی از مباحث چالش‌برانگیز روانشناسی، تاریخ، جامعه‌شناسی، فلسفه و ادبیات است که مفهوم آن در گذر زمان از نام یک بیماری روانی، به پارادوکسی از یک حس تلخ خوشایند تغییر کرده و با رویکردی فلسفی به عنوان یک دال می‌تواند هزاران مدلول داشته باشد.

در زمینۀ ادبیات نمایشی و سینما، بهرام بیضایی به عنوان مؤلفی متعهد و پایبند به ارزش‌ها، خودآگاه یا ناخودآگاه از درون‌مایه‌های نوستالژیک در قالب هویت تاریخی، آرمانشهر، کهن‌الگو، خاطرۀ جمعی و اسطوره برای دراماتیزه‌کردن شخصیت‌هایش سود برده و کوشیده تا کاراکترهای آثارش، ضمن پاسخ دادن به این کاستی، ارزش‌های دیرین را زنده کند و هرجا که از اشاره‌های مستقیم بازمانده، به خیال و جادو و دنیای مجازی پناه برده و با تعزیه و خیمه‌شب‌بازی و تخته روحوضی به بیان حسرت و دلتنگی‌هایش از جهان پیرامون پرداخته و با بازگویی موضوعاتی نوستالژیک چون: نارضایتی از وضعیت موجود، کنکاش برای بازیابی هویت، دور ماندن از مبدا وجود، جدایی از وطن و معشوق، بازیابی روزگاران خوش گذشته، بازگشت به اسطوره‌ها، استقبال از مرگ برای رسیدن به رستاخیز، مرثیه برای ارزش‌های ازدست‌رفته و ارج نهادن به پیشینه و خاطرۀ جمعی، مخاطب را با خود همراه می‌کند.

جستجوی اصلی بیضایی، دست‌یافتن به هویت بشری است و هدف این کتاب نیز رمزگشایی از رازهای پنهان نوستالژیک در هویت‌بخشی به کاراکترهای آثار نمایشی اوست. کارکرد هویت، گاه در شمایل یک شخصیت، گاه اشیاء؛ مکان و زمان و حتی نام‌ها ظهور می‌یابد و در نهایت مطالعۀ آثار نمایشی بیضایی، مخاطب را با دنیای پر از رمزوراز و افسون آشنا می‌سازد تا با پرداختن به هر کدام، دریچه‌ای از معرفت و شناخت جهان هستی بر روی او گشوده شود.

بیضایی بنا ندارد فقط یک قصه‌گوی صرف باشد؛ هر اثر او انبوهی از معماهاست که مخاطب را به اندیشه وامی‌دارد تا ضمن مشارکت در دریافت آثارش، همراه با او به لایه‌های درونی‌تر نوشته‌هایش دست یابد؛ لایه‌هایی که هرکدام امکان بازشناخت بیشتر این آثار را بر اساس آرای جیمسون فراهم می‌آورد.

فهرست مطالب کتاب:

سخن اول

تولد نوستالژی

نوستالژی: آنچه نیست

نشانه‌شناسی نوستالژی

هویت، جایگاه حافظه و گذشته

نوستالژی و اشتیاق به گذشته

نوستالژی و پیشگویی آینده

نوستالژی: پناهگاه پایدار زمان

نوستالژی و روان: احساسات فروخورده و تعلقات ناپایدار انسان

نوستالژی و اصالت: دلتنگی ‌برای اصل و ریشه

کهن‌الگوها

خاطرۀ جمعی

نوستالژی و اسطوره

نوستالژی و تاریخ

آرمان‌شهری به نام ناکجاآباد

نوستالژی و آفرینش ادبی

جهانی‌شدن

سنت و مدرنیته

نوستالژی و عصر پست‌مدرن

سینمای پست‌مدرن

بهرام بیضایی

درون‌مایه‌های نوستالژیک آثار نمایشی بیضایی

منابع

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

کلیات قهار عاصی

کلیات قهار عاصی

عبدالقهار عاصی

عبدالقهار عاصی سرایشگر دلیری است از تیرۀ عیاران و از تبار انسان؛ آرمان‌وارۀ دیرینۀ ذهنی برای تقلای ح

خواص الحیوان (ترجمۀ حیات الحیوان)

خواص الحیوان (ترجمۀ حیات الحیوان)

کمال‌الدین دمیری

این کتاب ترجمه‌ای است از متن عربی حیات الحیوان اثر دانشمند بنام قرن هشتم هجری کمال‌الدین دمیری.

منابع مشابه بیشتر ...

بهرام بیضایی؛ زبان، هویت و قدرت

بهرام بیضایی؛ زبان، هویت و قدرت

رضا ترنیان

با توجه به بررسی متن نمایش‌نامه‌های بهرام بیضایی، این کتاب بر آن است تا به کمک واژگان انسجام نحوی و

بهرام بیضایی و «وقتی همه خوابیم»

بهرام بیضایی و «وقتی همه خوابیم»

جمعی از نویسندگان به کوشش علیرضا کاوه

این کتاب دربرگیرندۀ جمع‌بندی مختصری از همۀ واکنش‌ها و دیدگاه‌ها نسبت به فیلم «وقتی همه خوابیم» به هم

دیگر آثار نویسنده

قدرت سکوت؛ کارکرد سکوت در نمایش

قدرت سکوت؛ کارکرد سکوت در نمایش

آذر مهرابی با مقدمۀ هوشنگ گلمکانی

رویکرد پژوهشی این کتاب، توجه به سکوت در دنیای ادبیات نمایشی است؛ اما در گسترۀ وسیع‌تر پژوهش‌های مکتو