۱۱۴
۴۲
وزن و قافیۀ شعر بلوچی

وزن و قافیۀ شعر بلوچی

پدیدآور: عبدالغفور جهاندیده ناشر: معینتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۵۰شابک: 9ـ165248ـ964ـ978تعداد صفحات: ۱۷۰

خلاصه

مطالعه و بررسی چگونگی انواع ادبی هر ملتی بدون درنظرگرفتن پیشنیۀ آن ناقص است. شعر کهن بلوچی و ادبیات عامیانۀ بلوچی که قدمتی کهن دارند، می‌تواند راهنما و ابزار مناسبی برای حل بسیاری از ابهاماتی باشد که در ادبات منظوم ایرانی و فارسی وجود دارند.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​


یکی از موضوعات مورد مطالعۀ محققان ایران‌شناسی و ادبیات کهن این سرزمین، بحث دربارۀ وزن شعر ایرانی است. منظور از ایرانی، زبان‌های باستانی و میانۀ ایرانی، شعر فارسی دری در سده‌های نخست بعد از اسلام، شعر عامیانۀ فارسی و شعر اقوام ایرانی است. تقریباً بیشتر کتاب‌های عروضی فارسی و بسیاری از تألیفات پژوهشگران خارجی که در زمینۀ شعر ایرانی و فارسی هستند، به موضوع چگونگی و منشأ وزن شعر ایرانی اشاره کرده‌اند.

مطالعه و بررسی چگونگی انواع ادبی هر ملتی بدون درنظرگرفتن پیشنیۀ آن ناقص است. شعر کهن بلوچی و ادبیات عامیانۀ بلوچی که قدمتی کهن دارند، می‌تواند راهنما و ابزار مناسبی برای حل بسیاری از ابهاماتی باشد که در ادبات منظوم ایرانی و فارسی وجود دارند.

شعر بلوچی به عنوان پدیدۀ ادبی و زبانی مردم بلوچ و سرزمین بلوچستان، در گسترش فرهنگی و ثبت و نشر تاریخ این قوم نقشی بسزا داشته است. از دیرزمان شعرسرایی در بلوچستان رواج داشته و شعر و شاعری جزئی جدانشدنی از زندگی مردم این سرزمین بوهد است. موسیقی بلوچی همواره با شعر بلوچی هماهنگ بوده است؛ خنیاگران در هر دوره‌ای مهم‌ترین ابزار خبررسانی و نقل تاریخ، حماسه، داستان‌های دینی و عاشقانه بوده‌اند.

شعر کهن بلوچی بیشتر گزارش جنگ‌ها و حماسه‌های قومی است. اشعار دوره‌های مختلف نیز به پیروی از سبک گذشته یا تأثیرپذیری نسبی از نمونۀ کهن آن سروده‌ شده‌اند. در شعر کهن بلوچی کمتر شاهد تحولات موضوعی و ساختاری هستیم؛ اما در زمان معاصر تحولات شتاب گرفته و ساختار شعر از محدودیت در سبک سنتی بلوچی خارج شده و با تأثیرپذیرفتن از شعر ملل دیگر به قالب‌های جدیدی دست یافته است. مضامین شعری نیز از حالت رکود خارج و به گستردگی قابل توجهی رسیده‌اند.

زبان بلوچی با ویژگی‌ها و شاخصه‌های آوایی ویژه‌ای که دارد، در بسیاری از موارد با عروض فارسی متفاوت است. در این پژوهش این تفاوت‌ها معین شده و با مثال‌های گوناگون شرح داده شده است.

فصل اول کتاب اختصاص به بیان کلیاتی دربارۀ علم عروض و تاریخچۀ آن دارد. همچنین در این فصل دربارۀ وزن شعر فارسی و انواع آن مطالبی ارائه شده است.

در فصل دوم کتاب که بخش عمدۀ کتاب را شکل می‌دهد، به وزن شعر بلوچی پرداخته شده است. دربارۀ وزن شعر بلوچی به دلیل نوشتاری نبودن آن، به‌آسانی نمی‌توان داوری کرد که دارای چه وزنی بوده است. آنچه امروزه از اینگونه سروده‌ها در دست است، بیشتر از سوی آوازخوانان و راویان و مردم شعردوست بلوچ به صورت شفاهی گردآوری شده یا در حافظۀ آنها باقی مانده است. همچنان‌که در شعر ایران پیش از اسلام، هر مصرع حکم یک بیت را داشته است، واحد وزن در شعر بلوچی سنتی هم «بند» است و حکم یک بیت را دارد، در بلوچی به مصراع «بند» می‌گویند. هر بند از شعر، نشان‌دهندۀ وزن بندهای دیگر آن شعر است. در قالب شعری سنتی بلوچی، بیت دومصراعی معنا ندارد، هر شعر بلند یا کوتاه را مجموعه‌ای از بندها شکل داده که به ترتیب یکی پس از دیگری در پی هم می‌آیند و همچنین شیوۀ نوشتن اشعار به گونه‌ای است که هر بند یا مصراع به صورت ستونی در یک سطر قرار می‌گیرد.

در ادامۀ فصل دوم اشعاری از 34 شاعر بلوچی و مجموعۀ اشعار شش کتاب شعر بررسی شده و وزن شعری اشعار آنان سروده شده است. همچنین در ادامۀ این بررسی پرکاربردترین اوزان شعری در شعر بلوچی معرفی شده‌اند.

مهم‌ترین نقش قافیه، ایجاد موسیقی و سهمی است که در تکمیل وزن و آهنگ شعر دارد. همچنین قافیه در ایجاد استحکام و انسجام به شعر و کمک به حفظ کردن و به خاطر سپردن اشعار نقش برجسته‌ای دارد. فصل پایانی کتاب اختصاص به بررسی قافیه در شعر بلوچی دارد. قافیه از زمان‌های کهن در شعر بلوچی وجود داشته و بسیاری از اشعار عامیانه و ضرب‌المثل‌ها و چیستان‌ها قافیه‌دار هستند.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

نشانه‌های آوانویسی

فصل اول: کلیات

فصل دوم: وزن شعر بلوچی

فصل سوم: قافیه در شعر بلوچی

خلاصه و نتیجۀ پژوهش

منابع

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

روایت‌پژوهی (راهنمای عمل، ویژۀ استادان، معلمان و دانشجومعلمان در پژوهش روایی)

روایت‌پژوهی (راهنمای عمل، ویژۀ استادان، معلمان و دانشجومعلمان در پژوهش روایی)

پوران خروشی

روایت اصطلاحی است که از 1969 به معنای شاخه‌ای از پژوهش ادبی ناظر بر تحلیل روایت و خصوصاً اشکال روایت

آهوکشی یا آهوی کوهی؛ جستارهایی دربارۀ رمان‌های سمفونی مردگان، سال بلوا و پیکر فرهاد (جلد اول)

آهوکشی یا آهوی کوهی؛ جستارهایی دربارۀ رمان‌های سمفونی مردگان، سال بلوا و پیکر فرهاد (جلد اول)

پیمان دهقان‌پور

در این مجموعه به جلوه‌هایی از تأثیر و تأثر متن‌ها در برابر یکدیگر اشاره شده و نگارنده بر این باور اس

منابع مشابه بیشتر ...

100 نقاش و پیکرتراش تأثیرگذار تاریخ: راهنمای بریتانیکا در معرفی تأثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ

100 نقاش و پیکرتراش تأثیرگذار تاریخ: راهنمای بریتانیکا در معرفی تأثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ

به کوشش کاتلین کوپر

این کتاب دربرگیرندۀ زندگی‌نامۀ یکصد نقاش و پیکر تراش برجستۀ تاریخ است که در دورۀ رنسانس فعالیت می‌کر

بیدل و انشای تحیر؛ بازشناسی شعر بیدل دهلوی با شرح سی غزل از پایان دیوان

بیدل و انشای تحیر؛ بازشناسی شعر بیدل دهلوی با شرح سی غزل از پایان دیوان

کاووس حسن‌لی

در این کتاب ابتدا در مقدمه، نگاهی گذرا به شعر و زندگی بیدل انداخته شده است. بخش دوم کتاب، واژگان ویژ

دیگر آثار نویسنده

فرهنگ بلوچی فارسی؛ شامل بیش از هزار واژه و اصطلاح بلوچی و معنی آنها به فارسی (دو جلد)

فرهنگ بلوچی فارسی؛ شامل بیش از هزار واژه و اصطلاح بلوچی و معنی آنها به فارسی (دو جلد)

عبدالغفور جهاندیده

این فرهنگ، نخستین فرهنگ بلوچی ـ فارسی است که چاپ و منتشر می‌گردد و اساس آن بر مبنای گویش غربی و مکرا

حماسه‌سرایی در بلوچستان (پژوهشی در حماسه‌های قومی بلوچ، متن کامل منظومه‌ها با آوانویسی، ترجمه و تحلیل هر کدام)

حماسه‌سرایی در بلوچستان (پژوهشی در حماسه‌های قومی بلوچ، متن کامل منظومه‌ها با آوانویسی، ترجمه و تحلیل هر کدام)

عبدالغفور جهاندیده

این کتاب به بررسی و تحلیل حماسه‌های قومی بلوچی همراه با متن اصلی هر حماسه و مقدمه‌ای بلند درباره بلو