۶۷۹
۲۰۶
تعلیم و تربیت در عصر صفویان

تعلیم و تربیت در عصر صفویان

پدیدآور: محمد درخشانی ناشر: اندیشه احسانتاریخ چاپ: ۱۳۹۹مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۰۰شابک: 6ـ40ـ6026ـ622ـ978 تعداد صفحات: ۷۶۲

خلاصه

این کتاب متشکّل از مجموعه‌ای جامع است که در آن تلاش شده بر پایۀ منابع دست اوّل، نحوۀ شکل‌گیری سلسلۀ صفویان، عالمان آن عصر، عقاید تربیتی حاکم، علوم رایج، اماکن آموزشی، تعلیم و تربیت، کیفیّت تحصیل و شیوه‌های یاددهی و یادگیری و در نهایت آداب و مقرّرات آموزشی را که یکی از مهم‌ترین دلایل استمرار حکومت دویست سالۀ صفویان در ایران زمین بود، به تصویر کشیده شود.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

دوران حکومت پادشان صفوی در ایران به دلیل ویژگی‌ها و امتیازاتی که دارد، همواره از جهات متعدد و گوناگونی مورد توجه مورخان و محققان ایرانی و غیرایرانی گردیده است. مهم‌ترین این موضوعات می‌تواند «تعلیم و تربیت عصر صفوی» باشد. اهمیت این موضوع به دلیل تأمین استقلال سیاسی ایران بعد از اسلام، با یک حکومت مقتدر در محدودۀ جغرافیایی و فرهنگی مشخص است که تعلیم و تربیت امروزه نشأت گرفته و گویایی اقتدار آن روزگار است؛ بنابراین مطالعه و بررسی تاریخچۀ نظام آموزشی آن دوران موضوع اصلی این کتاب حاضر است. این کتاب متشکّل از مجموعه‌ای جامع است که در آن تلاش شده بر پایۀ منابع دست اوّل، نحوۀ شکل‌گیری سلسلۀ صفویان، عالمان آن عصر، عقاید تربیتی حاکم، علوم رایج، اماکن آموزشی، تعلیم و تربیت، کیفیّت تحصیل و شیوه‌های یاددهی و یادگیری و در نهایت آداب و مقرّرات آموزشی را که یکی از مهم‌ترین دلایل استمرار حکومت دویست سالۀ صفویان در ایران زمین بود، به تصویر کشیده شود. همچنین، اهتمام شده روشنگر بخشی از سؤالات جامعۀ علمی کشور در زمینۀ تاریخچۀ تعلیم و تربیت کشور عزیزمان نیز باشد.

فصل اول کتاب اختصاص به بررسی منابع مربوط به آموزش در دورۀ صفویه دارد. نویسنده در این بخش در حد امکان تمامی منابعی که به گونه‌ای دربارۀ آموزش و پرورش در ایران نکته‌ای داشته‌اند را بررسی کرده است.

نگاهی اجمالی بر شکل‌گیری و انحلال صفویان موضوعی است که در فصل دوم کتاب بدان پرداخته شده است. نویسنده در این فصل دربارۀ موضوعاتی چون سرزمین ایران، حکمرانان‌ ایران‌زمین، ویژگی‌های دوران صفوی، برآمدن صفوی‌ها، شیخ صفی‌الدین اردبیلی و نقش معنوی او در میان دولت‌مردان و مردم ایران، ساختار جامعۀ صفوی، اوضاع فرهنگی و ...... مطالبی بیان شده است.

شاه اسماعیل صفوی از خاندان شیخ صفی‌الدین اردبیلی پس از دوازده سال تلاش و از میان بردن پنجاه حاکمیت محلی، سرانجام در تبریز تاج‌گذاری کرد.ک او با محور قراردادن مدهب تشیع، حکومتی یک‌پارچه و متمرکز ایجاد کرد. شاه اسماعیل به دو نکتۀ اساسی توجه داشت: مذهب تشیع و دیگری زبان ترکی. اولی اساس قدرت‌گیری خاندان صفویه و دومی عامل بسیج هوادارن صفویه بود. فصل سوم کتاب اختصاص به بررسی زبان و ادبیات ترکی در دورۀ صفوی دارد.

در دوران حکمرانی صفویان، نوابغ و بزرگان علمی کمتری در عرصه‌های علمی متبلور شدند؛ ولی از سوی دیگر به واسطۀ ترویج علوم دینی توسط پادشاهان صفوی، علومی چون تفسیر، فقه، عرفان و علم حدیث اوج ترفی خود را سیر نمودند. اینها دلایلی شدند تا علمای بزرگی در این عرصه‌ها به ظهور رسیدند. در فصل چهارم این کتاب به بررسی زندگی و آثار علمای این دوره پرداخته شده است.

برای تنظیم اهداف آموزشی هر دوره‌ای، علما و متخصصین آن عهد از عقاید و نظرات متبحر و اهل فن آن دوره یا پیشینیان آن عصر، برای تنظیم و تدوین اهداف آموزشی عصر خود استفاده می‌کردند. بنابراین آگاهی‌یابی بر نظرات و عقاید تربیتی علمای این عصر (صفوی) و عصر پیشین که سازمان‌دهنده و هستۀ اصلی زیربنای ایدئولوژی فکری زمانۀ خود بودند، ضروریتی قطعی و انکارناپذیر است. بنابراین در فصل پنجم کتاب به عقاید تربیتی حاکم در عصر صفوی پرداخته شده است؛ عقاید و نظریات عالمانی چون ابوحامد غزالی طوسی، سعدی شیرازی، زین‌الدین حر عاملی، محمدباقر مجلسی و آداب المتعلمین والمحصلین منسوب به خواجه نصیرالدین طوسی.

از بررسی اسناد و منابع معتبر، اینگونه استناد می‌شود که همچون گذشته، علوم مختلفی در دوران صفوی در جای‌جای این سرزمین به دست دانشمندان و اندیشمندان به رشد و بالندگی و حیات خود همچنان ادامه می‌داد که نمونه‌ای از آنها را می‌توان در دانش‌های زیر نقل کرد: ادبیات، اسطرلاب‌سازی، بیمارستان و آموزش‌های پزشکی، تاریخ‌آموزی، تاریخ‌نگاری، تجلید و تهذیب، تفسیر قرآن، تقویم‌نویسی، جغرافیا، ریاضیات، رقص، سفال‌گری، ریاضیات، شعر و شاعری و .... . در فصل ششم کتاب به اختصار به این علوم پرداخته شده و از عالمان و دانشمندان متخصص هر فن یاد شده است.

در فصل هفتم کتاب، ابتدا به آموزش در صدر اسلام پرداخته شده و در ادامه دربارۀ شیوه‌های یاددهی و یادگیری در دورۀ صفوی نکات و مطالبی ارائه شده است. مطابق اسناد معتبر، برای پرورش روحی و جسمی شاهزادگان، برنامه‌ای مشتمل بر آموزش‌هایی در زمینه‌های سرگرمی مردانه نظیر تیراندازی، اسب‌سواری و شمشیرزنی برای آنان ترتیب داده شده بود که به دلیل شورش یکی از پسران شاه عباس اول، شاه عباس این سیاست سنتی را ترک و دستور داد بعد از آن شاهزادگان کاملاً در محدودۀ حرم باقی بمانند.

بررسی‌های تاریخی در خصوص دانشگاه‌های کشورهای اسلامی در سده‌های گذشته، بیانگر وجود ساختاری ویژه در بخش‌های گوناگون آنها بود. این مراکز علمی که در آن زمان با نام‌های نظامیه در اقصی نقاط ممالک اسلامی قد علم کرده بود، در سیستم ستادی و آموزشی خود، پست‌های مشابه و مخصوصی را معین و طراحی نمودند. فصل هشتم کتاب به ساختار و شیوه‌های آموزشی دانشگاه‌های عصر صفوی اختصاص یافته است.

بررسی اماکن آموزشی در عصر صفوی موضوعی است که در فصل تهم کتاب بدان پرداخته شده است. نویسنده در این فصل ابتدا اماکن آموزشی در ایران باستان را مورد بررسی قرار داده و سپس به بررسی اماکن آموزشی دروۀ صفوی پرداخته است. این اماکن آموزشی را می‌توان در محل‌هایی چون بیمارستان‌ها، پرورشگاه‌ها، خانقاه‌ها، خانه‌های دانشمندان، داروخانه‌ها، رباط‌ها، رصدخانه‌ها، زاویه‌ها، قهوه‌خانه‌ها، کاخ‌ها، کتابخانه‌ها، مباحثه و شعرخوانی در مراسم عروسی، مدارس، مساجد و مکاتب مشاهده کرد که مشروح آنها در این فصل آمده است.

یکی از دوره‌هایی که وقف در تاریخ ایران گسترش چشمگیری داشت، دوران صفوی است. سیاست‌های مذهبی حکومت، رواج مذهب تشیع، تبلیغ علمای دین و .... از جمله عوامل این شکوفایی می‌تواند محسوب شوند. فصل پایانی کتاب به بررسی این مقوله در عصر صفوی اختصاص یافته است.

در ضمائم کتاب، نمونه‌هایی از اسناد و دست‌خط‌های موجود عصر صفوی به نمایش گذاشته شده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌گفتار

مقدمه

فصل اول: بررسی منابع

فصل دوم: نگاهی اجمالی بر شکل‌گیری و انحلال صفویان

فصل سوم: زبان و ادبیات ترکی در دورۀ صفوی

فصل چهارم: عالمان در عصر صفوی

فصل پنجم: عقاید تربیتی حاکم در عصر صفوی

فصل ششم: علوم رایج در عصر صفوی

فصل هفتم: شیوه‌های یاددهی و یادگیری عصر صفوی

فصل هشتم: ساختار و شیوه‌های آموزشی دانشگاه‌های عصر صفوی

فصل نهم: اماکن آموزشی عصر صفوی

فصل دهم: وقف در عصر صفوی

منابع و مآخذ صفوی

ضمائم

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

اشاراتی عرفانی

اشاراتی عرفانی

عبدالرضا مظاهری

هر فصل از این کتاب اشاره‌ای به یک نکته مهم یا شبهه‌ای علمی است که ممکن است سال ها ذهن هر انسانی را ب

زنان نویسندۀ جنگ تحمیلی

زنان نویسندۀ جنگ تحمیلی

محمدجواد جزینی

با توجه به اینکه تاکنون هیچ پژوهشی دربارۀ کارنامۀ زنان نویسنده دربارۀ جنگ انجام نشده، در این کتاب سع

منابع مشابه بیشتر ...

دستگاه نظری جرج هربرت مید: بنیان‌گزار تفسیرگرایی در آمریکا

دستگاه نظری جرج هربرت مید: بنیان‌گزار تفسیرگرایی در آمریکا

حسین‌ابوالحسن تنهایی (ح.ا. تنهایی)

یکی از اصطلاحات مهم در شاخۀ جامعه‌شناسی نظری، دستگاه نظری است. اصطلاح دستگاه نظری، شامل مجموعه عناصر

روش تحقیق روایت‌پژوهی؛ آشنایی با به‌کارگیری تحلیل روایتی رویدادهای کلیدی در پژوهش‌های روایت

روش تحقیق روایت‌پژوهی؛ آشنایی با به‌کارگیری تحلیل روایتی رویدادهای کلیدی در پژوهش‌های روایت

لئونارد وبستر، پاتریس مرتوآ

در این کتاب کوشش شده یکی از رهیافت‌های پژوهشی با استفاده از داستان‌های تجارب انسان در پژوهش‌های تعلی