۱۴۵
۴۰
فرهنگ مختصر اصطلاحات دیوانی شبه قاره (عصر اکبرشاه)

فرهنگ مختصر اصطلاحات دیوانی شبه قاره (عصر اکبرشاه)

پدیدآور: ثریا پناهی با مقدمۀ احمد سمیعی گیلانی ناشر: علمی و فرهنگیتاریخ چاپ: ۱۳۹۸مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 9ـ817ـ436ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۱۲۹

خلاصه

اصطلاحات دیوانی رایج در نهادهای اداری اکبرشاه، سومین پادشاه بابری، که از دوران مهم در تاریخ شبه‌قاره به لحاظ سیاست‌گذاری در امور کشورداری، اداری، نظامی، آزاداندیشی و تحولات دینی و اجتماعی محسوب می‌شود، موضوع این فرهنگ است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

بررسی تاریخچۀ دیوان‌سالاری این واقعیت را آشکار می‌کند که شبه‌قاره آخرین توقف‌گاه و ایستگاه تشکیلات دیوانی و دیوان‌سالاری در خارج از مرزهای ایران بوده است. زبان فارسی در عصر اکبرشاه گورکانی (963 ـ 1014 ق) سومین پادشاه گورکانی تیموری هند، پس از گذراندن فرازونشیب‌هایی خود به گونه‌ای بدل گردید که بذر آن در دوران سلاطین هند به‌ویژه لودیان کاشته شد و در عصر فرمانروایی مغولان هند به بار نشست. بنیاد حکومت گورکانیان بر مبنای میراث تیموریان ایران و ماوراءالنهر و اقتباسی از حکومت‌داری سلاطین هند، یعنی جریانی منتج از پیوند جامعه و فرهنگ هند و مغول بود.

دو سلسلۀ حکومتی به موازات یکدیگر وارثان میراث فرهنگی مغول‌ها بودند: مغولان هند از طریق تیموریان و صفویه از طریق ترکمانان پیش از خود. مقایسۀ ساختار تشکیلات حکومتی و سازمان‌های اداری صفویان و مغولان هند شباهت‌های این دوره را نشان می‌دهد. ایجاد اصطلاحات رسمی از دورۀ بابر و همایون آغاز شد. اصطلاحات دیوانی رایج در نهادهای اداری اکبرشاه، سومین پادشاه بابری، که از دوران مهم در تاریخ شبه‌قاره به لحاظ سیاست‌گذاری در امور کشورداری، اداری، نظامی، آزاداندیشی و تحولات دینی و اجتماعی محسوب می‌شود، موضوع این فرهنگ است.

فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌ها با توجه به رویکرد مؤلفان آنها به دو گروه تاریخی و هم‌زمانی تقسیم می‌شوند. در این کتاب رویکردی تاریخی اختیار شده و می‌توان آن را اولین دفتر از فرهنگ جامع اصطلاحات دیوانی دوران مغولان هند به شمار آورد که تدوین آن می‌تواند پیش‌درآمدی برای تهیۀ «فرهنگ جامع اصطلاحات دیوانی دورۀ تیموریان هند» باشد که به‌تدریج با تخصیص دفترهایی متعدد فراهم خواهد آمد.

سرواژه‌های این فرهنگ بر اساس چند متن مهم تاریخی عهد اکبرشاه، یعنی آئین اکبری ابوالفضل علامی، اکبرنامه از همان نویسنده، منتخب التواریخ عبدالقادر بدایونی و طبقات اکبری خواجه نظام‌الدین احمد هروی فراهم آمده است و می‌توان آن را گزیده‌ای از واژه‌ها و اصطلاحات دیوانی عصر اکبرشاه گورکانی دانست. متونی که این مدخل‌ها از آن استخراج شده، نمایندۀ گونۀ فارسی هندوستانی است؛ گونه‌ای که حاصل یا متأثر از مناسبات و تعامل‌های زبانی و غیرزبانی جوامع مختلف ایران و شبه‌قاره در دوره‌های تاریخی هند میانه بوده است. گونۀ زبانی پیش‌گفته در قالب جامعۀ مهمان در طیف زبانی و تاریخی منشأ تولید آثاری ارزشمند شده است.

برخی از اصطلاحات نشان‌دهندۀ تحولات معنایی و تغییراتی حاصل از واژه‌سازی در واژه‌های قرضی فارسی موجود در زبان‌های شبه‌قاره نظیر اردو و هندی است که بسیار درخور توجه است. تعاریف و معانی مدخل‌ها همان تعاریف تاریخی در فرهنگ‌های لغت شبه قاره است تا بافت و ساختار زبانی نیز نشان داده شود؛ ضمن اینکه سیر تاریخی شواهد هم بیان شده است؛ به این معنا که اگر واژه در دوره‌هایی نظیر غزنوی، سلجوقی، مغول، صفوی، افشار، زند و قاجار تداول داشته، به آن نیز اشاره شده است.

مؤلف در این باب، افزون بر فرهنگ‌های مؤلفان ایرانی و شبه قاره، از متون تاریخ به‌ویژه متعلق به عصر تیموریان هند و بالاخص اکبرشاه نیز استفاده کرده، ضمن آنکه به سوابق پژوهشی در حوزه‌های مشابه نیز توجه نموده است. همچنین برای نشان دادن تلفظ مدخل‌ها، جدول نشانه‌‌های قراردادی آوانویسی خاص این اثر را به دست داده که البته به‌ویژه برای مراجعانی که گویشور زبان فارسی نیستند، ضرورت دارد.

فهرست مطالب کتاب:

دربارۀ اثر

مقدمه

ساختار این فرهنگ

جدول‌ها

متن فرهنگ

پیوست (فهرست سرواژه‌ها)

کتابنامه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

نخستین نظریه‌های نقد ترانۀ فارسی

نخستین نظریه‌های نقد ترانۀ فارسی

مریم کوچکی شلمانی

این کتاب نقد ترانه‎های فارسی با توجه به عناصر تشکیل‌دهندۀ آن در یک قرن اخیر است و آنچه به عنوان نظری

زنی تنها: فروغ و فرخزاد و شعرش

زنی تنها: فروغ و فرخزاد و شعرش

مایکل سی. هیلمن

این کتاب بررسی مستند زندگی و اشعار فروغ فرخزاد در فضای فرهنگی روشنفکران ایرانی در دهه‌های 1330 و 134

منابع مشابه

تذکره باغ معانی: شعرای سده دوازدهم هجری در شبه قاره هند

تذکره باغ معانی: شعرای سده دوازدهم هجری در شبه قاره هند

نقش علی

این کتاب دربردارندۀ احوال و نمونه اشعار شاعرانی است که در قرن 12 هجری معاصر یا نزدیک به عصر مؤلف بود

زبان فارسی در گسترۀ ایران‌زمین

زبان فارسی در گسترۀ ایران‌زمین

فاطمه مدرسی

نویسنده در این کتاب نظری افکنده است بر زبان پارسی در طول سده‌های مختلف تاریخی و سپس بر این اساس رمز