۷۵۴
۲۶۴
شاهنامه فردوسی: هزاره‌باوری و رستم دستان

شاهنامه فردوسی: هزاره‌باوری و رستم دستان

پدیدآور: محمدحسین فیلُم ناشر: پژواک فرزانتاریخ چاپ: ۱۳۹۸مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 7ـ13ـ8991ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۱۵۴

خلاصه

فردوسی از نامه‌های پراکنده در دست هر موبدی که نبردی به پیوند او کس گمان، پی افکند از نظم کاخی بلند. این نظم را می‌توان در چینش شخصیت‌های اسطوره‌ای در سه دورۀ هزاره‌ای شاهنامه دید و رشتۀ پیوند این چینش را هم می‌توان گسترش الگوی آغازین تمایز روشنایی و تاریکی به قلمرو دیگر تقابل‌ها و همچنین برداشت ویژۀ اسطوره‌ای شاهنامه از «عدد» دانست.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

فردوسی از نامه‌های پراکنده در دست هر موبدی که نبردی به پیوند او کس گمان، پی افکند از نظم کاخی بلند. این نظم را می‌توان در چینش شخصیت‌های اسطوره‌ای در سه دورۀ هزاره‌ای شاهنامه دید و رشتۀ پیوند این چینش را هم می‌توان گسترش الگوی آغازین تمایز روشنایی و تاریکی به قلمرو دیگر تقابل‌ها و همچنین برداشت ویژۀ اسطوره‌ای شاهنامه از «عدد» دانست.

بینش اسطوره‌ای عدد «1» را در وجود پدر می‌دید و آسمان را هم پدر می‌پنداشت. عدد «2» را در هستی مادر می‌دید و زمین را هم مادر می‌دانست، عدد «3» را آمیزه‌ای از عدد 1 و 2، آمیزه‌ای از پدر و مادر و همچنین آمیزه‌ای از بارش آسمان و زمین گمان می‌برد. کوه و رود را هم فرزند می‌خواند، کوه پسر و رود دختر.

از سویی دیگر بینش اسطوره‌ای، زمان را بر بنیان رویارویی و تقابل روشنایی و تاریکی به سه هزاره تقسیم کرد. هزارۀ یکم فرمانروایی اهورامزدا (روشنایی در فراز)، هزارۀ دوم کامروایی اهریمن (تاریکی در فرود)، و هزارۀ سوم آمیختگی این دو (در میانه). این باورها در ساختار اسطوره‌ای شاهنامه چون تاروپود در یکدیگر تنیده شده‌اند.

شناخت اسطوره‌ای رویارویی روشنایی (اهورامزدا) و تاریکی (اهریمن) و همچنین نام‌گذاری این دو پدیدۀ طبیعی، الگو و بستری شد برای نگرش به دیگر تقابل‌هایی که در گذر زمان با آنها روبرو می‌شد. تقابل‌هایی مانند آفرینش ـ ویرانگری، بیداری ـ خواب، جوانی ـ پیری، نیکی ـ بدی، مهاجر ـ بومی و .... .

با این بن‌مایه و بر این بستر مردمان پدیدآورندۀ این داستان‌های اسطوره‌ای، همۀ بیم‌ها و آرزوها و همچنین همۀ دست‌آوردهای فکری و فنی خود را در چارچوب سه بخش هزاره‌ای: 1. پدرسالاری، 2. مادرسالاری و 3. آمیزه‌ای از پدر و مادر، در پیکر شخصیت‌های اسطوره‌ای سامان بخشیدند.

در بخش دوم هزارۀ سوم، اندیشۀ اسطوره‌ای به سامان‌بخشی دست‌آوردهایش در زمینۀ تمایز مفاهیم متضاد می‌پردازد و همۀ دست‌آوردهایش را هم به شخصیت اسطوره‌ای رستم مرتبط می‌کند. رستم در نخستین کنش خود به جنگ دیوان پنهان‌کنندۀ آفتاب می‌رود که یادآور ستیزۀ آغازین روشنایی و تاریکی در اسطوره‌های کهن‌تر است، با گذر از هفت خان به بلوغ و برنایی می‌رسد، جفت‌جو می‌گردد و تهمینه همسرش نادانسته فرزند خود را می‌کشد و در داستان پسین، دایۀ یک ایزدگیاهی از مام زمین به نام سیاوش شده و او را می‌پرورد. همراه با فرزند سیاوش، دوران فرمانروایی آرمانی کیخسرو را می‌آفریند. در روزگار گشتاسپ از چاه شغاد با تیری، درخت میان‌تهی و برادر ناتنی را به یکدیگر می‌دوزد و جان می‌دهد.

همین باور به ستیزۀ اهورامزدا و اهریمن در گسترۀ زمانی هزاره‌ای را می‌توان به گونه‌ای دیگر در ساختار بخش اسطوره‌ای شاهنامۀ فردوسی از آغاز پادشاهی کیومرث تا پادشاهی کیخسرو دید. در شاهنامه، هزارۀ نخست شامل فرمانروایی کیومرث، هوشنگ، تهمورث و جمشید است که همۀ آنان در روایت‌های کهن‌تر نزد اقوام گوناگون ایرانی نخستین انسان و نخستین شهریار پنداشته شده‌اند. هزارۀ دوم دوران هزارسالۀ پادشاهی ضحاک است. هزارۀ سوم نیز از پادشاهی فریدون آغاز و با جاودانه شدن کیخسرو پایان می‌یابد.

فهرست مطالب کتاب:

* پیش‌گفتار

* سرآغاز

* هزارۀ نخست

پادشاهی کیومرث

پادشاهی هوشنگ

پادشاهی تهمورث

پادشاهی جمشید

عدد 2 در بینش اسطوره‌ای

* هزارۀ دوم

پادشاهی ضحاک

عدد 3 در بینش اسطوره‌ای

* هزارۀ سوم

پادشاهی منوچهر

گفتار اندر داستان سام نریمان و زادن زال

گفتار اندر زادن رستم از مادر

پادشاهی نوذر

پادشاهی قباد

پادشاهی کیکاوس

داستان جنگ هاماوران

داستان رستم و سهراب

داستان سیاوش

گفتار اندر زادن کیخسرو

پادشاهی کیخسرو

داستان رستم و اکوان دیو

داستان بیژن و منیژه

گفتار اندر سیرشدن کیخسرو از پادشاهی

پادشاهی لهراسب

پادشاهی گشتاسب

داستان رستم و اسفندیار

گفتار اندر نامۀ رستم زال بنزدیک گشتاسپ

داستان رستم و شغاد

پادشاهی بهمن

* پی‌نوشت

نظر شما ۱ نظر

پربازدید ها بیشتر ...

بیگانه به روایت آندره آبو

بیگانه به روایت آندره آبو

آلبر کامو

در این کتاب بعد از آوردن داستان بیگانۀ آلبر کامو، شرح آن از آندره آبو و در پایان فرهنگ نام‌ها و اصطل

دیوان سلطانیه

دیوان سلطانیه

عبدالله سلطانیه

در این کتاب تقریباً همۀ دو بخش انتشاریافته و دستنویس محمدعلی به همراه بیست غزل ناب که از دل دیوان قد