۳۴۵
۱۰۳
بشنو این نی چون حکایت می‌کند؛ نیستانی از مثنوی معاصر

بشنو این نی چون حکایت می‌کند؛ نیستانی از مثنوی معاصر

پدیدآور: به کوشش و گردآوری عزت‌الله فولادوند دورودی ناشر: برسمتاریخ چاپ: ۱۳۹۸مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۰۰شابک: 4ـ6ـ98627ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۸۲۵

خلاصه

هدف از تدوین و فراهم آوردن این کتاب، اولا آن است که گلچین و گزیده‌ای از مثنوی شاعران هم‌روزگار فراهم آید تا دوست‌داران و شیفتگان زبان و ادب فارسی، به‌ویژه جوانان از مراجعه به انبوه دیوان‌ها و دفترها و مجموعه اشعار سرایندگان انی سده بی‌نیازی بخشد. دوم اینکه بگوید قالب کهن مثنوی مانند غزل، در کنار قالب و فرم تازه‌ای که نیما یوشیج ابداع و پیشنهاد کرد و با اقبال مشتاقانه‌ای روبرو شد، همچنان می‌تواند به کار خود ادامه دهد. به شرط آنکه با ذهن و زبان و نگاه تازه، به هستی و توجه به واقعیت‌ها و خواست‌های جامعۀ در حال دگرگونی به کار گرفته شود، نه اینکه کالبد زشت و جان‌آزار تقلید، تکرار و ابتذال باشد.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

در زبان و ادبیات فارسی، مثنوی یکی از باشکوه‌ترین و شورانگیزترین و باظرفیت‌ترین قالب‌های شعر به شمار می‌آید که در آن سرگذشت اجتماعی و تاریخی و هویت ملی و اندیشه و خیال، و جهان‌بینی و شیوۀ زندگی جمعی و کنش و منش مردم ایران به تصویر کشیده شده است.

سرگذشتی پرافت‌وخیز که سالیان جداافتادن از هم‌نژادان هند و اروپایی ما تا بدین روزگار دربر می‌گیرد، آن هم در ساختار زبانی موزون و مقفا و خیال‌انگیز، گاه درشت‌آهنگ و پرمهابت و دلیرانه و گاه سراپا نرمش و گرمی و طنازی و دلربایی و عاشقانه و عارفانه یا پندآموز و مشفقانه در جهت سلوک اجتماعی.

هدف از تدوین و فراهم آوردن این کتاب، اولا آن است که گلچین و گزیده‌ای از مثنوی شاعران هم‌روزگار فراهم آید تا دوست‌داران و شیفتگان زبان و ادب فارسی، به‌ویژه جوانان از مراجعه به انبوه دیوان‌ها و دفترها و مجموعه اشعار سرایندگان انی سده بی‌نیازی بخشد. دوم اینکه بگوید قالب کهن مثنوی مانند غزل، در کنار قالب و فرم تازه‌ای که نیما یوشیج ابداع و پیشنهاد کرد و با اقبال مشتاقانه‌ای روبرو شد، همچنان می‌تواند به کار خود ادامه دهد. به شرط آنکه با ذهن و زبان و نگاه تازه، به هستی و توجه به واقعیت‌ها و خواست‌های جامعۀ در حال دگرگونی به کار گرفته شود، نه اینکه کالبد زشت و جان‌آزار تقلید، تکرار و ابتذال باشد.

گواه راستین توانایی و کارآیی قالب مثنوی، شاهکارهایی است پرشور و کم‌نظیر؛ مانند «عقاب» خانلری، «بت‌شکن بابل» و «موسی» حمیدی شیرازی، «زهره و منوچهر» و «عارف‌نامۀ» ایرج میرزا، «عاشقانه» و «مرداب» فروغ فرخزاد، «فردوسی‌نامه» و «قناری من» حسین مسرور، «سماع سوختن» و «بهار غم‌انگیز» سایه، «پایان شب سخن‌سرایی» جلال همایی، «شبی بر مزار خیام» عماد خراسانی، شمار زیادی از مثنوی‌های پروین اعتصامی و .... .

این کتاب در درجۀ سوم نشان می‌دهد که مثنوی بی‌گمان و تردید، صرفاً زاییده و پدیده‌ای است محصول اندیشه و خیال و ذهن و زبان اقوام ایرانی که ریشه و پیشینه‌اش بازمی‌گردد به زبان و ادبیات پیش از اسلام ایران باستان. بنابراین کمترین پیوند و نسبتی با زبان و شعر تازیان نداشته و ندارد. همان‌گونه که دکتر خانلری به نقل از کریستن‌سن می‌گوید: «.... بحر متقارب و حتی شکل مثنوی، در زمانی به پیش از اسلام وجود داشته و قافیه را نیز به کار می‌برده‌اند». دکتر شفیعی کدکنی نیز باور دارد که: «مثنوی از قدیم‌ترین روزگاران، در شعر فارسی وجود داشته و در نخستین نمونه‌های شعر فارسی که شعرهای شاهنامۀ مسعودی مروزی است، این قالب را مشاهده می‌کنیم».

در نخستین بخش این کتاب، پس از گزارشی مجمل دربارۀ جایگاه ارجمند مثنوی و کارکرد شگفت‌انگیز آن، در تصویر و توصیف منظم و ماندگار سرگذشت اقوام ایرانی، از عصر اساطیر و حماسه و تاریخ تا بدین روزگار، بنا به آنچه در فرهنگ‌ها و لغتنامه‌های معتبر ثبت شده، تعریفی کوتاه آمده است از معنا و مفهوم واژۀ مثنوی. آنگاه به لحاظ موسیقایی سخن «آهنگ‌ها و گوشه‌هایی است که بر اساس موسیقی بیرونی ـ وزن عروضی ـ مثنوی ساخته شده‌اند. و اشاره به اینکه «مثنوی در بیست وزن گوناگون سروده می‌شود و از این بیست وزن، شش وزن آن با روحیه و ذوق و ذائقۀ ایرانیان سازگاری بیشتری دارند». در راستای دیرینگی قالب مثنوی در زبان‌های ایرانی از کتاب‌ها و منظومه‌هایی یاد شده است؛ مانند «کارنامک‌های تخشیرپاپکان»، «یادگار زریران»، «زامیاد یشت»، «سرود آتشکدۀ کرکوی» و .... . با گذر از این مطالب متن اصلی کتاب آغاز شده که شرح احوال و آثار و گزیده‌ای از مثنوی‌های یکایک شاعران مطرح در کتاب را دربر دارد. این کار بر مبنای سال ولادت با ادیب الممالک فراهانی آغاز شده و با مثنوی «ابر» پایان یافته است.

در میان این شاعران، هم قصیده‌سرایان بزرگی مانند ملک‌الشعرای بهار، ادیب الممالک، فرخ خراسانی، مهدی حمیدی شیرازی و مهرداد اوستا حضور دارند و هم غزل‌پردازانی مثل شهریار، عماد خراسانی، سایه، رهی معیری، سیمین بهبهانی، منزوی و محمدعلی بهمنی. هم نوپردازانی که در قالب نیمایی و سپید و منثور از سرآمدان این روزگارند که در این زمینه از نیما یوشیج، احمد شاملو، اخوان ثالث، شفیعی کدکنی، منوچهر آتشی، فروغ فرخزاد، نادرپور، فریدون مشیری و ... باید نام برد.

بخش بعدی کتاب گزارشی است مفصل از سرچشمه و آبشخور اصلی چند مثنوی، از جمله: «کفش‌های ابوالقاسم طنبوری» ادیب الممالک، «زهره و منوچهر» ایرج میرزا، «کوشش و امید» و «رنج و گنج» ملک الشعرای بهار، «قناری من» حسین مسرور و .... . در پایان نیز شرح احوال برخی از شاعران و معنای برخی از اصطلاحات و واژه‌نامه آورده شده است.

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

چنین گفت دهقان: کوتاه شدۀ شاهنامه فردوسی

چنین گفت دهقان: کوتاه شدۀ شاهنامه فردوسی

محمدجعفر یاحقی

در این به‌گزین از شاهنامه که توسط دکتر محمدجعفر یاحقی صورت گرفته، ایشان به کتاب منتخب شاهنامۀ محمدعل

بیژن الهی: تولید جمعی شعر و کمال ژنریک

بیژن الهی: تولید جمعی شعر و کمال ژنریک

علی سطوتی قلعه

این کتاب درباره‌ کاروبار شعری بیژن الهی (1325-1389)، شاعر و مترجمی که بلافاصله پس از مرگش، به چهره‌ا

منابع مشابه بیشتر ...

دیوان کلامی «جعفر بدایعی ساعت‌ساز»

دیوان کلامی «جعفر بدایعی ساعت‌ساز»

جعفر بدایعی ساعت‌ساز

بدایعی گرچه گاهی در دوران جوانی نیز در شعر تفنن می‌نمود؛ ولی آنچه از او برجای مانده، تقریباً در پانز

دیوان اشعار ترکی میرزا علی‌خان لعلی تبریزی

دیوان اشعار ترکی میرزا علی‌خان لعلی تبریزی

میرزا علی‌خان لعلی تبریزی

شمس الحکماء میرزا علی‌خان لعلی تبریزی (1261 ـ 1325 هـ) از کنشگران اجتماعی تأثیرگذار در گیرودار مشروط