۳۲۵
۱۰۵
صاحب شناسنامه 678؛ تأملی در شعر و اندیشه فروغ فرخ‌زاد

صاحب شناسنامه 678؛ تأملی در شعر و اندیشه فروغ فرخ‌زاد

پدیدآور: محمد قراگوزلو ناشر: نگاهتاریخ چاپ: ۱۳۹۸مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 8ـ440ـ376ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۴۱۴

خلاصه

در این کتاب کوشیده شده تا حد ممکن از نکاتی سخن گفته شود که در ارزیابی شعر و اندیشۀ فروغ یا مکتوم مانده یا دست‌کم از این زاویه و منظر مورد بررسی و نقد واقع نشده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.​

 

زندگی شعری فروغ بسیار کوتاه بوده است و به تبع همین کوتاهی، به‌سختی می‌توان فراگرد فکری او را در قالب تحولات اجتماعی روزگارش بررسید. به‌ویژه اینکه در برهۀ نخست شعری او، یعنی دوران سیاه‌مشق‌های سه دفتر، نه فقط اندیشۀ منسجم و قابل تأملی در آثارش دیده نمی‌شود، بلکه اساس این شعرها و شخص شاعر ـ با وجود مسائل حاد اجتماعی از جمله کودتای 28 مرداد ـ درگیر حوادث سیاسی روز نشده‌اند. از سوی دیگر حتی در برهۀ «تولدی دیگر» و بعد از آن نیز هیچ اشارۀ روشن و مشخصی به حوادث اجتماعی معین در شعرهای فروغ به چشم نمی‌آید.

افزون بر اینها شعرهای فروغ ـ بعد از «اسیر» ـ تاریخ ندارد؛ نه در ذیل شعر و نه در متن آن به صورت اشاره یا حتی تلمیح و ایهامی به حادثه‌ای. کسانی این خصلت شعر را به حساب قوت آن گذاشته و برای شعر به قول خودشان «مناسبتی» کارت زرد صادر کرده‌اند و کسان دیگری ـ از جمله نگارنده ـ این ویژگی را به پای محافظه‌کاری و انتزاع شاعر از پیرامون خود نوشته‌اند.

با این همه فروغ در همان سال‌های کوتاه و در عین حال بسیار پربار پس از گذار از دیوار و فراپشت نهادن تفلسف‌های بی‌مقدار «عصیان» به گونۀ ویژه‌ای با وقایع اتفاقیه درگیر شده است. بازتاب انتقادی این درگیری در بخش‌های قابل توجه «تولدی دیگر» و سه شعر فلسفی اجتماعی انتقادی در دفتر «ایمان بیاوریم ......» به‌وضوح پیداست. نگارنده در این کتاب کوشیده مهم‌ترین ابعاد عاطفی، اجتماعی و فلسفی اندیشه و زندگی فروغ را در متن این شعرها ارزیابی کند.

فروغ برای فرار از «دیوار» سنت‌های دیرپایی که او را درگیر و «اسیر» سکون سیاه زندگی سطحی و مبتذل کرده بود و گریز از قید و بندهای پیچیده در مدرنیتۀ قلابی «روشن‌فکر» و «فندک» و «زوزه‌های» توخالی شبه‌اعتراضی، ناگزیر بود درهای «تولد دیگر» گونه‌اش را از دریچۀ «عصیان» بگشاید، در واقع بشکند؛ بشکند تا «پنجره» او را به دیار روشنایی‌ها و آفتاب رهنمون شود.

او برخلاف انبوهی از مبالغه‌های ستایش‌آمیز تا حد تقدیس و تعرض‌های موهن تا حد تقبیح، فقط یک شاعر منحصربه‌فرد بود که می‌توانست نقاش و سینماگری متفاوت نیز باشد. همان «زن تنها»یی که قرار بود بیاید و آمد. در واقع «کسی که مثل هیچ‌کس نیست» خود او بود و «کسی که قرار بود بیاید» و خیلی کارهای خوب بکند، خود او بود که آمد اما مجال‌اش «بی‌رحمانه اندک بود». به همین سبب زندگی شخصی و شاعرانه‌اش نیز از یک نظر با تمام شاعران تاریخ شعر فارسی فرق دارد. هیچ شاعری را نمی‌شناسیم که از شروع نوشتن و نخستین شعرش و انتشار اولین دفتر شعرهایش این‌چنین در معرض هجو و هتک و در عین حال تشویق و تحسین واقع شده باشد و این روند نه‌تنها تا پایان عمرش ادامه داشته باشد که پس از هیچ‌کارۀ هستی شدن‌اش شدت یافته باشد.

فروغ بی‌گمان زبان شعر را و تمام روزنه‌ای شناخته‌شده و ناشناس بیان شعر را شناسایی و فتح کرده بود. جان درخشانش به روان شعر پیوند خورده بود. چنین اتحادی به‌‌ندرت در تاریخ شعر فارسی شکل بسته است. شعر او داغ حرمان رنج‌هایی است که جانش را زخمی کرده بود. چون موریانه او را می‌جوید و با تولد هر شعر، تکه‌ای از هستی‌اش می‌کاست. این پدیده در شعر معاصر و در یک برهۀ عجیب با نیما تجربه شده است و با شاملو و گاه نیز نصرت و رؤیایی! اخوان، با وجود تسلط کم‌مانند بر زبان کهن فارسی کمتر.

در این کتاب کوشیده شده تا حد ممکن از نکاتی سخن گفته شود که در ارزیابی شعر و اندیشۀ فروغ یا مکتوم مانده یا دست‌کم از این زاویه و منظر مورد بررسی و نقد واقع نشده است. کوشیده شده تا حد ممکن مباحث در یک فرایند منسجم و منظم مدون شود و کتاب از روال مشخصی برخوردار باشد. همچنین در حد امکان از تکرار مؤلفه‌های مکرر پرهیز شده و به ارجاع بسنده شده است.

فهرست مطالب کتاب:

فصل اول: اگر فروغ زنده مانده بود!

فصل دوم: از تقدیس تا تقبیح

بخش الف) تقدیس

بخش ب) تقبیح

فصل سوم: پیوند صورت و محتوا

فصل چهارم: پیدا و پنهان فهم رازناک فروغ

فصل پنجم: بیماری شاد

فصل ششم: حالات عشق و شیدایی

فصل هفتم: پایین پلۀ پوسیده‌گی

فصل هشتم: از پشت پنجره

فصل نهم: علیه بورژوازی شاه ـ دربار!

فصل دهم: گذار از اسارت دیوار

فصل یازدهم: رستاخیز تولدی دیگر

فصل دوازدهم: آغاز فصل سرد

بعد از تحریر

پی‌نوشت‌ها

نمایه

منابع و مآخذ

معرفی کتاب به زبان انگلیسی

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

سیمای شعر مدرن معاصر: نقد ادبی پاره‌ای از شعر معاصر

سیمای شعر مدرن معاصر: نقد ادبی پاره‌ای از شعر معاصر

آرمان میرزانژاد

در این کتاب نویسنده کوشیده است که پایه و اساس نقد ادبی را بر حفظ سویه‌های محتوایی و جوهر اجتماعی آثا

زندگی جانوران در گفتار سعدی

زندگی جانوران در گفتار سعدی

فریدون جنیدی

هر یک از جانوران نشانۀ چیزی در زندگی مردمان هستند؛ پس می‌توان با نگریستن به زندگی آنان اندرزی و پندی

منابع مشابه بیشتر ...

دربارۀ ترجمۀ کردی به فارسی

دربارۀ ترجمۀ کردی به فارسی

فؤاد مظفری

نویسنده در این کتاب، ضمن معرفی بسیار مختصری از گذشته و حال زبان و ادبیات کردی، نویسنده‌های مهم، تأثی

هفت مقاله در زمینۀ ادبیات آذربایجان

هفت مقاله در زمینۀ ادبیات آذربایجان

محمد حریری اکبری

این کتاب دربرگیرندۀ هفت مقاله و نوشتار دربارۀ شعر و ادبیات آذربایجان می‌باشد.

دیگر آثار نویسنده

تاریخ تلخ؛ به روایت احمد شاملو

تاریخ تلخ؛ به روایت احمد شاملو

محمد قراگوزلو

دربارۀ کاروند فکری شاملو تفاسیر مختلف و متخالفی صورت بسته است. شاید او بیش از هر شاعر، فرهنگ‌پژوه، ر