۶۰
۲۵
زن در عصر صفوی

زن در عصر صفوی

پدیدآور: مهرداد نوری مجیری ناشر: ندای تاریختاریخ چاپ: ۱۳۹۸مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 1ـ16ـ8875ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۱۹۰

خلاصه

از آنجا که وضعیت زنان در هر دوره‌ای با توجه به شرایط اجتماعی و فرهنگی آن دوره متفاوت با دیگر ادوار تاریخی می‌باشد و با توجه به نقش زنان در جامعه که البته در موارد بسیاری آگاهانه یا ناآگاهانه، نادیده گرفته شده است، بررسی وضعیت زنان در هر یک از این دوران‌ها ضمن آگاهی و اطلاع نسبت به وضعیت نیمی از پیکره جامعه‌ انسانی می‌تواند گویای شرایط اجتماعی و فرهنگی آن عصر و نگرش نسبت به آن باشد.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

زن در فرهنگ دیرین و پر عظمت ایران در دوران‌های مختلف مقام و پایگاه متفاوت و متناسب با شرایط فرهنگی اجتماعی خاص آن دوران را داشته است. قبول بنیان‌زیستی تقسیم کار جنسی منجر به تخصیص خانه‌داری به زنان و وابسته‌شدن آنها به حوزه خصوصی و فعالیت اقتصادی در جامعه به مردان شده است. این تقسیم کار باعث رانده‌شدن زنان به‌سوی انجام امور خانه شده است که با طبیعی انگاشتن این نقش به بررسی جهانی که زنان ساکن آن هستند نیز نپرداخته‌اند.

اما می‌توان گفت به‌طور کلی زنان در تاریخ ایران همواره مقامی بلند و ارجمند داشته‌اند. درایت و کفایت و خردورزی و تیزهوشی آنان در هر دوران در اغلب آثار تاریخی و ادبی به چشم می‌خورد همانند نقوش برجسته شاهان ساسانی که زنانی همچون آذرمیدخت را در کنار همسران تاج‌دارشان در سیاست و کاردانی نمایان می‌سازد که کماکان زینت کتب تاریخی است. نقش زنان در تاریخ سرزمین ما از زمانی به‌طور واقعی مطرح گردید که مردم ایران دین مبین اسلام را با آغوش باز پذیرا شدند و به سبب ارزشی که تعالیم قرآنی و سنت‌های اسلامی برای این قشر عظیم قائل گردیده آنان نیز توانستند ارزش و موقعیت والای خود را در پرتو آیین حیات‌بخش اسلام دریابند.

از آنجا که وضعیت زنان در هر دوره‌ای با توجه به شرایط اجتماعی و فرهنگی آن دوره متفاوت با دیگر ادوار تاریخی می‌باشد و با توجه به نقش زنان در جامعه که البته در موارد بسیاری آگاهانه یا ناآگاهانه، نادیده گرفته شده است، بررسی وضعیت زنان در هر یک از این دوران‌ها ضمن آگاهی و اطلاع نسبت به وضعیت نیمی از پیکره جامعه‌ انسانی می‌تواند گویای شرایط اجتماعی و فرهنگی آن عصر و نگرش نسبت به آن باشد. چراکه باتوجه به نگرش و رفتاری که نسبت به زنان در جامعه وجود دارد، خواسته یا ناخواسته تمامی جامعه تحت تأثیر آن قرار گرفته و نوع این نگرش می‌تواند ثمرات و نتایج متفاوتی داشته باشد.

این کتاب در هفت فصل به بررسی زن در عصر صفوی پرداخته است. پس از روی کار آمدن صفویان در ایران به دلیل رواج تعصب دینی وضعیت زنان رو به وخامت نهاد. محدودیت‌ها و تنگناهای بسیاری بر سراسر زندگی آنان سایه افکند و موقعیت اجتماعی زنان در حد بسیاری زیادی به خصوص در نزد بزرگان و اشراف کاهش یافت. روبنده بر روی انداختن و چادر به سر کردن به شدت تشویق شد و زنان، به‌خصوص زنان بزرگان و اشراف از بیرون آمدن از خانه منع شده و تنها در شرایط و مواقع خاص به این کار قادر بودند. تمام مشغولیات و سرگرمی زنان در خانه محدود به خوردن، پختن و بچه زائیدن بود.

با توجه به گسترش وسیع حرمسراها در این دوره هرکس توانی داشت به قدر ثروت و مال به گردآوری زنان و کنیزان می‌پرداخت و این امر به شدت بر موقعیت و مقام چنین زنانی تأثیر منفی می‌گذاشت. حرمسراها به خصوص حرمسرای شاهی مملو از دختران و زنان زیبارویی بود که بدون توجه به ملیت و دین و مذهبشان از سراسر کشور گردآوری شده بود، بدون آنکه راضی به حضور در چنین مکانی باشند.

به دلیل تعدد زوجات، بازار حسد و رقابت و گرایش به خرافات بسیار گرم بود و سلاطین صفوی، این زنان بخت برگشته را چون اسیری در جهت امیال مقاصد خود می‌کشاندند و حتی در مواقع لزوم به دیگران می‌بخشیدند. البته این شرایط بیشتر اختصاص به زنان طبقات شهری و اشرف و حرمسراها داشت و زنان روستایی و ایلی و طبقه متوسط شهری کمتر در آن قید و بندها قرار داشتند و از آزادی بهتری برخوردار بودند و شوهرانشان معمولاً به یک زن قناعت کرده و فرصت و مجال عشرت‌طلبی را نداشته و این زنان نیز از موقعیت بهتری نزد شوهرانشان برخوردار بودند.

در این دوره نیز با تمام محدودیت‌ها و مظالمی که به زنان روا می‌شد، زنانی نیز بودند که در حرمسراها به کسب علم و هنر پرداخته یا به انجام امور خیریه اقدام می‌کردند. اگر چه به قطع یقین زنان بسیاری نیز بودند که عرصه‌های مختلف علمی و هنری و عام‌المنفعه تلاش می‌نمودند و نامی نیز از آنان باقی نمانده است. همچنین زنان بسیاری در این دوره بودند که با سیاست و کیاست خود مردان قدرتمندی را به سوی اهداف سیاسی و اجتماعی مورد نظر خود هدایت نمودند زنانی که به خصوص در حرمسرای شاهی نقطه عطفی در تاریخ ایران این دوره بوده‌اند.

بنابراین اگرچه در این عصر تلاش بسیار شد که زنان از حضور در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی دور گردند و زیر نقابی پنهان بمانند و گوشه‌نشین خانه و حرمسرا شوند، اما چون همیشه زنان بسیاری، موجودیت خویش را در شئون مختلف به اثبات رسانیده و آن فروغ معنوی و کمالات خود را به صورت‌های مختلفی متجلی نمودند و بسیاری از آنان همپای مردان برجسته این دوره بودند و نامی به بزرگی از خود به یادگار گذاشته تا درس و الگویی باشند برای زنان ایرانی که می‌توانند در هر شرایطی کمالات معنوی خود را بروز دهند. سنت زیبای وقف در میان ایرانیان همیشه دارای اهمیت و جایگاه ویژه‌ای بوده است و در عصر صفوی نیز پیوندی عمیق با ساختار دینی جامعه داشته است.

آنچه در این دوران بسیار حائز اهمیت است حضور زنان در عرصه اجتماعی است و یکی از راه‌های ظهور حیات اجتماعی زنان مشارکت عمیق آنها در امور خیریه و عالم المنفعه است و حضور و فعالیت آنها در این عرصه اجتماعی و مذهبی با وجود محدودیت‌های شدید اجتماعی آن دوران بسیار قابل توجه است. گاه این محدودیت‌ها چنان است که قانون نیز آنها را از حضور در جامعه و بیرون آمدن از خانه منع می‌کرد ولی با این وجود زنان این عصر به امور عام‌المنفعه و خیریه از جمله اوقاف علاقه خاصی نشان می‌دادند و هدف اکثریت آنها از این اقدام ارضای روحیه دینی و کمک به دیگران بوده است و گاه به دنبال کسب آرامش درونی در دنیا و آخرت و یا حاکمیت وجدان اخلاقی به این عمل دست می‌زدند ولی نباید منکر شد که گاه اتفاق می‌افتاد که بعضی زنان با اهداف سیاسی یا اقتصادی دیگری مثل ترس از پرداخت مالیات و یا حفظ دارایی‌هایشان در میان خانواده به این عمل اقدام می‌کردند.

با این وجود می‌توان با افتخار مدعی بود که زن مسلمان عصر صفوی با تمامی مشکلات با ارج نهادن به اعتقادات مذهبی و حفظ حریم حیا و تقوا، در ارتباط با دیگران در عرصه‌های مختلف همواره در اجتماعی که تلاش مردان آن محدودیت و مهجوریت زنان بود زیباترین و خالص‌ترین عشق‌ها را تجربه کردند و بی‌تردید موقوفات آنها تأثیرات به‌سزایی در سلامت جامعه و رشد و پیشرفت آن داشته است و زنان این عصر هرگز به خود اجازه ندادند تا محدودیت‌ها مانع رشد و بالندگی آنها باشد.

فهرست مطالب کتاب:

پیشگفتار

مقدمه

فصل اول: خاستگاه دولت صفوی از شاه اسماعیل تا شاه سلطان حسین صفوی (905 ـ 1135 هـ.ق)

فصل دوم: نگاهی گذرا به وضعیت زنان در ادوار مختلف

فصل سوم: وضعیت اجتماعی زنان در جامعه عصر صفوی

فصل چهارم: وضعیت سیاسی زنان در جامعه عصر صفوی

فصل پنجم: وضعیت فرهنگی ادبی و هنری زنان در جامعه عصر صفوی

فصل ششم: وضعیت اقتصادی و عمرانی زنان در جامعه عصر صفوی

فصل هفتم: بررسی منابع

نتیجه‌گیری

کتابنامه

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

لقمان حکیم (در فرهنگ و ادب ایران)

لقمان حکیم (در فرهنگ و ادب ایران)

حسین نوربخش

این کتاب به زندگی و زمانه لقمان پرداخته و می‌کوشد تا افزون بر روایتی از زندگی لقمان، به گوشه‌های مبه

مجموعه مقالات سومین همایش ملی زبان‌شناسی پیکره‌ای

مجموعه مقالات سومین همایش ملی زبان‌شناسی پیکره‌ای

جمعی از نویسندگان به کوشش آزاده میرزائی

سومین همایش ملی زبان‌شناسی پیکره‌ای، در اردیبهشت 1398 در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به هم