۷۹
۲۰
جستاری در مواجهات معنایی روحانیت و سینمای اجتماعی ایران

جستاری در مواجهات معنایی روحانیت و سینمای اجتماعی ایران

پدیدآور: مهدی منتظرقائم، محمدجعفر اسفندیاری ناشر: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطاتتاریخ چاپ: ۱۳۹۷مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 1ـ145ـ452ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۲۸۴

خلاصه

کانونی‌ترین مسئله در میدان امروز حوزۀ علمیۀ قم آن است که تحولات هستی‌شناختی، معرفت‌شناسانه و گفتمانی به وجودآمده در فضای حوزه، هنگام مواجهه با متون رسانه‌ای و هنری چه بروزات معنایی‌ای از خود به جا می‌گذارد؟ این کتاب در پی آن است تا از رهگذر مطالعۀ کیفی مواجهات معنایی روحانیان با سینمای اجتماعی ایران، بصیرت‌های بدیعی پیرامون نسبت دین و ژانر سینمای اجتماعی فراهم آورد.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

کانونی‌ترین مسئله در میدان امروز حوزۀ علمیۀ قم آن است که تحولات هستی‌شناختی، معرفت‌شناسانه و گفتمانی به وجودآمده در فضای حوزه، هنگام مواجهه با متون رسانه‌ای و هنری چه بروزات معنایی‌ای از خود به جا می‌گذارد؟ این کتاب در پی آن است تا از رهگذر مطالعۀ کیفی مواجهات معنایی روحانیان با سینمای اجتماعی ایران، بصیرت‌های بدیعی پیرامون نسبت دین و ژانر سینمای اجتماعی فراهم آورد.

شاید بهترین نقطه برای آغاز سخن دربارۀ این کتاب، مروری کوتاه پیرامون سرچشمه‌ها و عوامل شکل‌گیری موضوع و مسئله نزد محققان باشد. چرا محققان این اثر به دنبال چنین موضوع خاص و نادری رفته‌اند. یقیناً پیش از هر چیز، این صبغه خانوادگی و مذهبی و اعتبار و احترام نهاد مرجعیت و روحانیت در محیط تربیتی نویسندگان این اثر بوده است که مسئله دین و روحانیت را در شمار علایق و دغدغه‌های آنها قرار داده است. این دغدغه و تعلق خاطر شخصی نسبت به امور دین و روحانیت، وقتی برای محققان جدی‌تر شد که پا به عرصه مطالعات رسانه‌ای و علوم ارتباطی و اجتماعی گذاشتند. یقینا این مسیر جدید، التفات بیشتری نسبت به نقش و جایگاه روحانیت به عنوان یک جریان سابقه‌دار و گروه اجتماعی مرجع در جامعه ایران به ارمغان آورده و منظر ژرف‌تری از شرایط فرهنگی، اجتماعی و سیاسی روحانیت درجامعه امروز ایران، پیش روی محققان این اثر قرار داد.

رخداد بسیار مؤثری که در همین مقطع تاریخی رقم خورده بود و به طور همزمان هستی اجتماعی روحانیت را وارد مرحله جدید و کاملا متمایزی ساخت، انقلاب اسلامی 1357 و تحولات اجتماعی و فرهنگی حاصل از آن بود. وقوع انقلاب اسلامی و مؤلفه‌های گفتمانی و نظام اندیشگانی ملازم آن ـ به عنوان یک گسل شگرف معرفت‌شناختی ـ موجب شد، نهاد دین و در رأس آن سازمان‌ها و تشکیلات مذهبی به‌ویژه حوزه و روحانیت، در قامت یکی از جریانات فعال و مؤثر فکری در عرصۀ تحلیل و ارزیابی مسائل فرهنگی و قالب‌های رسانه‌ای و هنری وارد شوند. در واقع، مهم‌ترین مسئله‌ای که طراحی و اجرای چنین پژوهشی را ضروری می‌سازد، همین جایگاه ـ معرفت‌شناختی و گفتمانی ـ دین در انقلاب اسلامی و شأن مفروض حوزه و روحانیت در حیطۀ مسائل فرهنگی و اجتماعی روز جامعه در دوران پس انقلاب است.

بر این اساس، کانونی‌ترین مسئله در زمینه و میدان امروز حوزه و روحانیت قم، آن است که تکثرات و تنوعات معرفتی و گفتمانی بهوجود آمده در مشرب‌ها و جریانات فکری روحانیت و حوزۀ علمیۀ قم، هنگام مواجهه با متون فرهنگی و رسانه‌ای روز جامعه چه بروزات تحلیلی‌ای از خود به جا گذاشته و مواجهۀ معنایی طیف‌های گوناگون روحانیت با متون فرهنگی و رسانه‌ای به‌واسطۀ کدام علل و عوامل تحلیلی سامان می‌یابد؟ اما در میان تمامی رهیافت‌های نظری و روش‌شناختی مطرح در علوم ارتباطات و مطالعات رسانه‌ای، رهیافت مخاطب‌پژوهی ـ و مفروضات محوری آن یعنی مفاهیم مخاطب فعال و معناسازی مخاطب ـ بیشترین سنخیت و تطابق را با مسئله این پژوهش و جایگاه هویتی روحانیت در جامعه ایران دارد. زیرا همان طور که «استوارت هوور» گفته است، «معناسازی دینی یکی از مولفه‌های اساسی درک معناسازی در عصر رسانه‌هاست».

اما از آنجایی که شناسایی دلایل و ریشه‌های معرفت‌شناختی خوانش روحانیون از فیلم‌های اجتماعی یکی از مسائل کلیدی این پژوهش است، بنابراین ساختار این کتاب ماهیتی بین‌رشته‌ای و دووجهی پیدا می‌کند؛ لذا پیش از ورود به میدان عملی و اجرایی پژوهش، می‌بایست شناختی روشن و جامع از سویه‌های تاریخی، علمی و گفتمانی روحانیت قم فراهم آید. برای تحقیق این منظور، لازم است مباحث نظری پژوهش را در دو عرصۀ جداگانه، یعنی دو حوزۀ «تفسیر متن» و «روحانیت»، مطالعه نمود. از این رو، در ساختار و فصل‌بندی کتاب، دو حوزۀ نظری فوق در قالب دو فصل مجزا بررسی و پی گرفته شده است.

به این ترتیب، ابتدا در فصل نخست سنت نظری تفسیر متن و مطالعات دریافت، از زوایای گوناگون فلسفی، ادبی، ارتباطی و سینمایی مورد واکاوی قرار گرفته و سپس در فصل دوم، سیر تطورات تاریخی، علمی و گفتمانی حوزه و روحانیت قم مورد کنکاش و بررسی همه‌جانبه قرار می‌گیرد. در فصل سوم نیز، پیش زمینه‌ها، الزامات و اقتضائات روش‌شناختی پژوهش در این زمینه مطالعاتی به دقت تشریح گردیده است. در ادامه، یافته‌های حاصل از مصاحبه‌های تحقیق با روحانیون، به صورت طبقه‌بندی شده و کدگذاری شده، ذیل فصل چهارم تشریح گردیده و سرانجام در فصل پنجم، ارائه جمع‌بندی، تفسیر و نتیجه‌گیری پیرامون یافته‌های به دست آمده در دستور کار قرار می‌گیرد.

در چارچوب این پارادایم، فهم دقیق آراء و ادراکات روحانیت پیرامون قالب‌های هنری و رسانه‌ای و مضامین فرهنگی و اجتماعی، متضمن مواجهۀ روحانیون با نمونه‌های ممتاز و برجسته‌ای از متون فرهنگی و اجتماعی روز جامعه است. در واقع، تنها در این صورت است که می‌توان از خلال استخراج و کشف معانی‌ای که روحانیون از متون رسانه‌ای خلق کرده‌اند، اشتراکات و تفاوت‌های جهان معرفتی جریانات مختلف فکری روحانیت را در مواجهه با مسائل اجتماعی روز جامعۀ ایران، به طور عمیق و روشمند توصیف و تحلیل نمود.

فهرست مطالب کتاب:

سخن ناشر

مقدمه

فصل اول: مبانی نظری تفسیر متن و مطالعات دریافت از رسانه‌های جمعی

فصل دوم: سیر تطورات تاریخی، علمی و گفتمانی حوزه و روحانیت قم

فصل سوم: پژوهش دریافتک لوازم و محدودیت‌ها

فصل چهارم: ادراکات معنایی روحانیون از ژانر سینمای اجتماعی

فصل پنجم: جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

فهرست منابع

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

آفاق و اسرار عزیز شب: گفت‌و‌گوهایی دربارۀ زندگی و آثار مهدی اخوان ثالث

آفاق و اسرار عزیز شب: گفت‌و‌گوهایی دربارۀ زندگی و آثار مهدی اخوان ثالث

مهدی مظفری ساوجی

این کتاب دربردارندۀ سی گفت‌وگو درباره زندگی و آثار مهدی اخوان ثالث است که نویسنده از سال ۸۵ به جمع‌آ

کلیات خواجه حسین ثنایی مشهدی (درگذشتۀ 996 هجری در لاهور) به همراه تعلیقات (دو جلد)

کلیات خواجه حسین ثنایی مشهدی (درگذشتۀ 996 هجری در لاهور) به همراه تعلیقات (دو جلد)

خواجه حسین ثنایی مشهدی

میان شاعران عهد صفوی، ثنایی مشهدی یکی از شاعران صاحب ذوقی است که احساسات درونی و به‌خصوص نکته‌سنجی و

منابع مشابه بیشتر ...

کتاب موج نو؛ یا سینمای ایران چگونه دگرگون شد

کتاب موج نو؛ یا سینمای ایران چگونه دگرگون شد

احمد طالبی‌نژاد

کتاب «موج نو»، روایت تازه‌ای است از روزگار خوش سینمای ایران؛ کتابی برای هر کس که می‌خواهد دربارۀ تار

کسب جمعیت از آن زلف پریشان؛ مقایسه سبک‌شناختی ادبیات فارسی با معماری و نقاشی ایرانی

کسب جمعیت از آن زلف پریشان؛ مقایسه سبک‌شناختی ادبیات فارسی با معماری و نقاشی ایرانی

افسانه خاتون آبادی

این پژوهش، که بر اساس روش توصیفی ـ تحلیلی انجام پذیرفته است، ابتدا به بررسی سبک‌های شعر و نثر فارسی