۸۳۵
۱۶۷
محمد مقدم: شاعر و زبان‌شناس

محمد مقدم: شاعر و زبان‌شناس

پدیدآور: کامیار عابدی ناشر: مرواریدتاریخ چاپ: ۱۳۹۷مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۳۳۰شابک: 7ـ586ـ191ـ964ـ978 تعداد صفحات: ۲۱۷

خلاصه

محمد مقدم (1287 ـ 1375) در جامعۀ علوم انسانی ایران دورۀ تجدد، بیشتر به عنوان استاد و پژوهشگر رشتۀ زبان‌شناسی ـ با تکیه بر زبان‌شناسی تاریخی شناخته شده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

محمد مقدم (1287 ـ 1375) در جامعۀ علوم انسانی ایران دورۀ تجدد، بیشتر به عنوان استاد و پژوهشگر رشتۀ زبان‌شناسی ـ با تکیه بر زبان‌شناسی تاریخی شناخته شده است. او از خاندان پرشهرت اعتمادمقدم بود (این خاندان در شهر مراغۀ استان آذربایجان شرقی ریشه دارد). مقدم در دانشگاه‌های نیویورک و پرینستون درس خواند. او موفق شد در سال 1343 رشتۀ زبان‌شناسی را در دانشگاه‌های ایران بنیاد نهد.

با این همه مقدم در دورۀ جوانی (سال‌های 1313 ـ 1314) در قلمرو شعرگویی نیز گام‌های تجددخواهانه‌ای برداشت. حاصل این گام‌ها سه دفتر از سروده‌های اوست. در این کتاب افزون بر آنکه این سه دفتر در دسترس قرار می‌گیرد، با زندگی او هم خواننده آشنا خواهد شد. همچنین نوع، ساخت و زمینۀ فکری، ادبی و تاریخی شعرهایش شناسانده می‌شود. نیز در حدی که در یک کتاب ادبی امکان‌پذیر است، از شناسایی مقدم زبان‌شناس و زبان‌ورز نیز کوتاهی نشده است.

در بخش اول کتاب به زندگی و شعر محمد مقدم پرداخته شده است. در بخش دوم کتاب بخشی از سخنانی از بزرگان و اندیشمندان که دربارۀ او گفته شده، گردآوری شده است. برای مثال در ابتدای این بخش از زبان ایرج افشار می‌خوانیم: «با جذبه و شوری که به ایران داشت، «ایران‌کوده» را که نشریه‌ای خاص پژوهش‌های ایرانی است، با همکاری دکتر صادق کیا بنیاد گذارد. ذبیح بهروز هم با ایشان همکاری داشت. «ایران‌کوده» بی‌گمان نخستین نشریه‌ای است که اهتمامش بر انتشار مطالب مربوط به ایران‌شناسی مخصوصاً در زمینۀ فرهنگ ایران باستان و زبان‌های ایرانی و از جمله گویش‌های آن بود .... دوست خوبی بود. از روزگاران دوری که در راه دربند و گلاب‌دره، خانه‌ای با برجی در باغچۀ خود ساخت (حدود 1329) با منوچهر ستوده و مصطفی مقربی در آن خانه به دیدنش می‌رفتیم، یادگارهای دلپذیر داریم و از ذوق سرشار و صفای دوستی او گنجینه‌ها در خاطر ساخته‌ایم». (ص 39)

سه دفتر شعر باقی‌مانده از محمد مقدم، در بخش سوم به این ترتیب آورده شده‌اند:  دفتر «راز نیمشب»، دفتر «بانگ خروس» و منظومۀ «بازگشت به الموت». دفتر «راز نیمشب» به راز و نیمشب اشاره دارد. این دو مفهوم یا تعبیر در ادب عرفانی ایران و زبان فارسی مفهوم‌ها و تعبیرهای بسیار آشنایی است. شعرهای این دفتر از چارچوب عروض سنتی بیرون است. این شعرها شاید از جمله نخستین نمونه‌هایی است که گوینده‌ای در قلمرو زبان فارسی، یکسره، نظم عروضی کهن را به کناری گذاشته است.

از پیش‌درآمد دفتر «بانگ خروس» درمی‌یابیم که این دفتر از جایی آغاز می‌شود که «راز نیمشب» به پایان رسیده است. در واقع «بانگ خروس» حکایت سپیده‌دم، سحر و روز است و عبارت از هشت شعر به‌هم‌پیوسته. وجه موسیقایی در این دفتر نسبت به دفتر قبلی و روشنی زبان نسبت به آن بسیار بیشتر است. تمایل شاعر به نثر سبب شده که او از تقطیع وزن عروضی به صورتی پراکنده و بی‌نظم به سوی شعر منثور حرکت کند. به طبع تجربۀ مقدم در این زمینه، یعنی حفظ فضای شعری با توجه به آهنگ سراسری و ورود به قلمرو نثر تجربه‌ای است منحصربه‌فرد در شعر فارسی دورۀ تجدد. البته این تجربه در سومین دفترش یعنی منظومۀ «بازگشت به الموت» در مرز شعر و نثر قرار گرفته است. در دفتر سوم پس از «پیش‌درآمد» اشک و گلنار که در آن وجه غنایی و اندیشۀ خیامی غلبه دارد، شعر به روایت و روایت به داستان نزدیک‌تر شده است. در این دفتر که قسمتی از آن حالتی نمایشی و زبانی گفتاری هم یافته است، نقد زندگی شهری و شهرنشینی پیش کشیده می‌شود. مقدم در دو دفتر نخست آوای نو سر می‌دهد و در دفتر سوم، آوای بازگشت.

در بخش پایانی این کتاب ابتدا دربارۀ زبان فارسی و واژه‌سازی در این زبان نکاتی مطرح شده است. سپس گفتگویی که محمد مقدم در سال 1344 با نشریۀ «اندیشه و هنر» صورت داده، آورده شده است. در پایان نیز نمونه‌هایی از برابریابی‌ها و واژه‌سازی‌های وی جمع‌آوری گردیده است.

فهرست مطالب کتاب:

پیش‌سخن

بخش ا. محمد مقدم: شاعر و زبان‌شناس

بخش 2. در آیینۀ یادها و آراء

بخش 3. شعرها

دفتر «راز نیمشب»

دفتر «بانگ خروس»

منظومۀ «بازگشت به الموت»

بخش 4: تحلیل‌های زبان‌شناختی

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

فرهنگ‌نامۀ تصوف و عرفان: مباحث، اعلام، اصطلاحات و تعبیرات (دو جلد)

فرهنگ‌نامۀ تصوف و عرفان: مباحث، اعلام، اصطلاحات و تعبیرات (دو جلد)

محمد استعلامی

دکتر استعلامی که یک‌تنه کار این فرهنگ‌نامه و دانش‌نامه را انجام داده، در بخشی از مقدمۀ سوم کتاب آورد

مُجلی مرآة المُنجی فی الکلام و الحکمتین و التصوف

مُجلی مرآة المُنجی فی الکلام و الحکمتین و التصوف

محمد ابن علی ابن جمهور الأحسائی

کتاب حاضر شرحی است بر «النور المنجی من الظلام» اثر نویسنده که خود حاشیه‌ای است بر «مسالک الافهام» که

منابع مشابه بیشتر ...

تاریخ‌نگار تصویرگرا یا شاعر فرمالیست؛ نقد تاریخی ـ جامعه‌شناختی شعر محمدرضا شفیعی کدکنی

تاریخ‌نگار تصویرگرا یا شاعر فرمالیست؛ نقد تاریخی ـ جامعه‌شناختی شعر محمدرضا شفیعی کدکنی

یوسف عالی عباس‌آباد

محمدرضا شفیعی کدکنی نامی آشنا و چهره‌ای معتقد در دانش و هنر ایران معاصر است. در نیشابور به دنیا آمده

گزارش دیگری؛ جستارهایی برای درک شعر معاصر

گزارش دیگری؛ جستارهایی برای درک شعر معاصر

علیرضا بهنام

این کتاب به قصد ارائۀ گزارشی هرچند ناقص از نظریات نگارنده دربارۀ جریان‌ها و پدیده‌های ادبی هم‌روزگار

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

اندیشه و هنر؛ ویژۀ جلال آل‌احمد

اندیشه و هنر؛ ویژۀ جلال آل‌احمد

به سردبیری ناصر وثوقی با آثار جمعی از نویسندگان به کوشش و مقدمۀ تحلیلی از کامیار عابدی

در دهۀ نخست انتشار «اندیشه و هنر»، آثار آل‌احمد دهم در این نشریه منتشر می‌شد. چنان که می‌دانیم، شهرت

بیژن جلالی، شعرهایش و دل ما

بیژن جلالی، شعرهایش و دل ما

کامیار عابدی

بیژن جلالی که از آغاز دهۀ 1340 به بعد به انتشار سروده‌هایش پرداخت، به‌تدریج به عنوان یکی از شاعران ش