۲۳۲۹
۹۱۷
بوطیقای گسست: سینمای اصغر فرهادی

بوطیقای گسست: سینمای اصغر فرهادی

پدیدآور: مازیار اسلامی ناشر: چشمهتاریخ چاپ: ۱۳۹۵مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 8ـ678ـ229ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۱۲۵

خلاصه

این کتاب به نقد و بررسی فیلم‌های اصغر فرهادی اختصاص دارد و در آن فیلم‌های رقص در غبار، شهر زیبا، چهارشنبه سوری، دربارۀ الی، جدایی نادر از سیمین و گذشته نقد و بررسی شده‌اند.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

این کتاب به نقد و بررسی فیلم‌های اصغر فرهادی اختصاص دارد  و در آن فیلم‌های رقص در غبار، شهر زیبا، چهارشنبه سوری، دربارۀ الی، جدایی نادر از سیمین و گذشته نقد و بررسی شده‌اند.

سینمای اصغر فرهادی محصول گسست تاریخی برساختۀ دورۀ اصلاحات در تاریخ سینمای ایران است؛ دورۀ گذار از دوگانۀ سینما و سینماگر پیش از انقلاب و پس از انقلاب. دوره‌ای که پیامدش ظهور نسلی تازه از فیلم‌سازان برای گذر از این دوگانگی تاریخی است که با انقلاب 1357 آغاز شده بود و البته کمابیش دیگر عرصه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را هم بازتعریف کرده بود، در هیئت دو پیشوند «پیش» و «پس»؛ برای توصیف دو وضعیت متفاوت، نه صرفاً به لحاظ تاریخی، بلکه گاه تا حدی هستی‌شناختی. دوگانگی‌ای که در خرداد 1376 دچار بحران شد؛ بحرانی که گرچه کامروا نبود، اما دست‌کم در مواردی پیکرۀ متصلب پیش روی خود را مسئله‌دار کرد، با گشودن فضایی نو از طریق نسلی تازه، برای بی‌اعتبار کردن این دوگانۀ کاذب، که در بالاترین سطح آن در یک‌سو سینمای روشنفکری پیش از انقلاب قرار داشت و در سوی دیگر سینمای مهندسی‌شدۀ ارزشی ـ دینی پس از انقلاب که خود را نمایندۀ تاریخی سینمای انقلاب می‌نامید. سینماگران مختلفی محصول این بحران بودند و واکنش‌شان به خلأ ایجادشده از این گسست متفاوت بود. پاسخ نخست به این خلأ معنایی ایجادشده، به این ازجاکندگی دوگانۀ «پیش» و «پس»، از درون همان گفتار ارزشی و معنوی رسمی و همچون شکل امروزی‌شدۀ آن بود، امتناع از پذیرش چنین خلأی و انکار آن: اگر اساساً نوعی ازجاکندگی رخ داده باشد، همواره معنایی عظیم‌تر، پایدارتر و خلل‌ناپذیر وجود دارد که می‌تواند جای آن را پر کند. این همان سینمایی است که گفتار رسمی تحت عنوان سینمای ملی و گاه در برهه‌ای معناگرا آن را احضار می‌کند.

در سینمای فرهادی اما به‌تدریج امکان تازه‌ای شکل می‌گیرد، نه در حکم پاسخی قطعی در برابر خلأ معنا، بلکه نوعی تلاش برای حدگذاری بر این خلأ بی‌معنایی. نوعی تجربۀ آستانه‌ای به معنای جداکردن درون و بیرون این خلأ. تلاش برای نشان‌دادن اینکه چیزها می‌توانند جور دیگری باشند؛ در این تلاش او چشم‌اندازها را به گونه‌ای تغییر می‌دهد تا وضعیت، خلأ بی‌معنایی، آنگونه که در نور رستگاری‌بخش و نجات‌باورانه دیده می‌شود، یعنی کژوکوژ، معوج، از ریخت‌افتاده و تیره آشکار می‌شود. و این خصلت ناهمساز فیلم‌های فرهادی است: عملیات رستگاری و نجات مداوم و پیوسته که عمیقاً و باطناً نومیدانه است. اگر امکانی هم باشد، تنها با پذیرش نومیدی و ناممکنی موجود در آن متصور است.

با این حال اهمیت سینمای فرهادی، مشخصاً از چهارشنبه‌سوری به بعد صرفاً در مواجهۀ متعهدانه و هوشمندانه با این گسست نیست. اهمیت سینمای او تلاش برای درونی‌کردن خود بحران گسست است. کوشش برای درونی کردن تجربۀ ناکام ایدۀ گسست و جدایی روایت تاریخی 1376 درون روایت‌های ازهم‌گسیخته. حرکت سینمای او، حرکت بطنی این گسست و جدایی تا اعماق روایت است، رسوب بطنی این گسست در دل خود روایت؛ روایت‌های ازهم‌گسیخته، گسست‌ها و جدایی‌هایی که خود نیز مبتلا به گسست می‌شوند. سینمای فرهادی نام خاص این پروسۀ گسست و جدایی تاریخی است که از 1376 شروع می‌شود، ادامه می‌یابد، دچار لختی و رخوت می‌شود و سپس وقفه و سکته، اما بالقوگی آن جامعه را از درون دچار گسست و جدایی می‌کند. سینمای او دقیقاً بر حول‌وحوش این لبۀ تیز، خطرناک، شکننده و سستِ پرتگاه گسست فعال می‌شود، نقطه‌ای که سینمای ایران عمدتاً برای عدم مواجهه با خطرات آن، با توسل به طناب مهار معنا و بی‌معنایی بر لبۀ آن می‌ایستد یا اساساً خود را از ایستادن بر لبۀ آن معاف می‌کند.

این کتاب می‌کوشد تصویری از حرکت بطنی این گسست و جدایی در سینمای فرهادی باشد، با نقشه‌برداری از موقعیت دقیق آن در هر فیلم و تحولی که خود این حرکت در ماهیت مطالبه ایجاد می‌کند. با قیاس با دو مفهوم حرکت وضعی و حرکت انتقالی در نجوم می‌توان منظومۀ فیلم‌سازی فرهادی را واجد دو حرکت مختلف دانست: نخست حرکت وضعی فیلم‌ساز پیرامون خودش، تحول و تکاملی که البته نه به شکلی خطی بلکه به شکل دوار در مسیر فیلم‌سازی‌اش رخ می‌دهد؛ در وضعیت خاص و جزئی. دوم حرکت انتقالی آن، در متن آنچه کلیت سینما می‌خوانیم، در دل سینمای معاصر جهان. در وضعیت عام و جهان‌شمولش در حرکت به اصطلاح بیضی‌شکلی که تحت تأثیر جرم عظیمی که تاریخ خوانده می‌شود. مدار گردش بیضی‌شکل که تاریخ در کانون آن قرار دارد و از نیروی گرانش عظیم آن گریزی نیست.

کتاب می‌کوشد در بطن این دیالکتیک، تحلیلی درون‌‌ماندگار از سینمای فرهادی و شش فیلم اولش ارائه کند. فرهادی در میانه یا شاید هم آغاز فیلم‌سازی‌اش، همچنان پدیده‌ای گشوده و نامنتظره است، اما تا همین جای مسیر فیلم‌سازی‌اش فراتر از تحسین و موفقیت‌های بین‌المللی پدیده‌ای مهم و استثنایی در هنر معاصر ایران است. این کتاب با باور به این اصل که امروزه مهم‌ترین رسالت نقد یافتن آن ارتفاع درست است، می‌کوشد برای نگریستن به سینمای فرهادی به جستجوی آن ارتفاع برآید؛ عملیات جستجویی که هم‌زمان نقد را هم‌افق با ابژۀ نقد می‌کند، امکان فراروی از آن را هم فراهم می‌کند.

فهرست مطالب کتاب:

مقدمه

رقص در غبار: عشق یعنی رقصیدن روی خرده‌شیشه

شهر زیبا: رئالیسم نارس؛ تقابل فیلیا و اروس

چهارشنبه‌سوری: بیماری اتوس

دربارۀ الی: تئاتر قضاوت

جدایی نادر از سیمین: خانوادۀ مقدس

گذشته: منتظر پارالاکس

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

در هوای حوا: روایتی از بازتاب موقعیت اجتماعی زنان در شعر پارسی

در هوای حوا: روایتی از بازتاب موقعیت اجتماعی زنان در شعر پارسی

اشرف چیتگرزاده

در این کتاب تلاش بر آن بوده تا مسئلۀ زن از خلال شعر معاصر مورد بررسی قرار گیرد.

روایت مرگ در رمان‌های جنگ ایران و فرانسه

روایت مرگ در رمان‌های جنگ ایران و فرانسه

فاطمه سادات حسینی

جنگ پدیده‌ای است که از دیرباز با بشر همراه بوده و مانند دیگر مسائل انسانی، در ادبیات نیز جلوه‌هایی د

منابع مشابه بیشتر ...

اصلانی به روایت اصلانی

اصلانی به روایت اصلانی

ژاون قوکاسیان، یونس تراکمه، داوود مسلمی

این کتاب هم می‌تواند کسانی را که فیلم‌های محمدرضا اصلانی را دیده‌اند به درکی روشن‌تر و عمیق‌تر از ای

بانوی رند: مصاحبه با پری صابری

بانوی رند: مصاحبه با پری صابری

به کوشش بیژن شکرریز

در این گفتگو جزئیاتی از زندگی شخصی، اجتماعی، فرهنگی و هنری پری صابری مطرح می‌شود که به‌خوبی صیقل‌خور