۸۴۱
۹۲
واژه‌شناسی

واژه‌شناسی

پدیدآور: احمد ابومحبوب ناشر: میتراتاریخ چاپ: ۱۳۹۵مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 9ـ99ـ8417ـ964ـ978 تعداد صفحات: ۱۱۲

خلاصه

برای شناخت شیوه‌های واژه‌سازی در زبان فارسی، لازم است با تک‌واژهای زبان فارسی و طبقه‌بندی آنها آشنا شد که در این کتاب به آنها پرداخته شده است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

زبان بشر یکی از شگفت‌انگیزترین پدیده‌های آفرینش است که از همان آغاز همراه انسان، سیر تحول و دگرگونی خود را طی کرده و زیربنای تمامی دانش‌ها و فرهنگ‌ها و ساخته‌های بشری است؛ به گونه‌ای که حتی می‌توان گفت اگر زبا نبود، انسان هم نبود.

در زبان انسان با ویژگی «خلاقیت» روبرو هستیم؛ این همان مشخصۀ تولیدی زبان انسانی است. انسان می‌تواند مطالب جدید را بیان کند و حتی در بیان خود ابتکارهایی به کار برد و نیز به دلیل اینکه زبان انسانی دارای واژه است، می‌تواند معانی را در واژه‌ها فشرده کند و حتی با ترکیب آواها یا تک‌واژها واژه‌های جدیدی بسازد که پیش‌تر سابقه نداشته‌اند.

تک‌واژ که کوچک‌ترین واحد معنایی زبان است، در ساخت واژه‌ها نقش بنیادی دارد و در واقع باید گفت بنیاد معنایی زبان انسانی است. پیوستن تک‌واژها به یکدیگر سبب پدیدآمدن واحدهای بزرگ‌تر معنایی می‌شود. با دقت در این امر این نکته روشن می‌شود که خصوصیت شگفت‌انگیزی در زبان بشری است و امکانات گسترده‌ای را در ارتباطات ایجاد می‌کند.

اکتسابی بودن زبان بشری و خصوصیت تغییرپذیری آن، مسئلۀ جغرافیای زبان را پیش می‌کشد. هر یک از زبان‌های عمدۀ بشری در حوزۀ جغرافیای ویژۀ خود به کار می‌روند و بنابراین با زبان‌های دیگر تفاوت پیدا می‌کنند. این تفاوت‌ها هم از نظر آوا و هم واژگان و هم قواعد عمده است. زبان فارسی از جمله زبان‌های اشتقاقی است که واژه‌های جدید به وسیلۀ اشتقاق در آنها ایجاد می‌شود؛ یعنی تک‌واژها به هم می‌پیوندند و واژه می‌سازند. این تک‌واژها در چنین زبان‌هایی قابلیت جداشدن نیز دارد. با این حال در زبان فارسی به جز اشتقاق، طریقۀ دیگری نیز برای ساخت واژه وجود دارد که همان ترکیب است. برای شناخت شیوه‌های واژه‌سازی در زبان فارسی، لازم است با تک‌واژهای زبان فارسی و طبقه‌بندی آنها آشنا شد که در این کتاب به آنها پرداخته شده است.

در فصل اول به تک‌واژ پرداخته شده است. تک‌واژ کوچک‌ترین واحد معنایی زبان است. تک‌واژها الزاماً معنای مستقل و قاموسی ندارند، بلکه ممکن است فقط سازندۀ معنا باشند.

ترکیب در فصل دوم بررسی شده است. واژه‌های مرکب واژه‌هایی هستند که حداقل از دو تک‌واژ قاموسی ساخته می‌شوند. منظور از تک‌واژ قاموسی، آن است که به طور مستقل یا به عنوان پایه در ترکیبات به کار می‌رود؛ به این تک‌واژها که معنای واژگانی مستقلی ندارند، آزاد قاموسی نیز گفته می‌شود.

در فصل سوم فعل‌ها تبیین شده است. در این فصل ساخت‌هایی از فعل یاد شده که با گونه‌هایی ترکیب حاصل می‌شوند. این فرم‌ها امکانات فعل‌سازی زبان را گسترش می‌دهند.

اشتقاق در فصل پایانی کتاب بررسی شده است. اشتقاق شیوۀ دیگر ساخت واژه در زبان فارسی است که به وسیلۀ وندهای اشتقاقی صورت می‌گیرد. وندهای اشتقاقی وندهایی هستند که از یک تک‌واژ آزاد قاموسی، واژۀ جدید و متفاوتی به وجود می‌آورند.

فهرست مطالب کتاب:

درآمد

فصل اول: تک‌واژها

فصل دوم: ترکیب

فصل سوم: فعل‌ها

فصل چهارم: اشتقاق

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

درس‌گفتارهای ادبیات جهان؛ از حماسۀ گیلگمش تا هزارتوهای بورخس

درس‌گفتارهای ادبیات جهان؛ از حماسۀ گیلگمش تا هزارتوهای بورخس

گرنت ال‌.وات

این کتاب ترجمۀ درس‌گفتارهای ویدئویی پرفسور گرنت ال. وات، متخصص در آثار شکسپیر، ادبیات انگلیسی، ادبیا

از مشرق پیاله: حافظ در غرب

از مشرق پیاله: حافظ در غرب

رضا قنادان

این نوشتار پژوهشی است دربارۀ مدرنیسم و گستره‌های آن.

منابع مشابه بیشتر ...

رهنمودهایی برای آموزش دستور زبان فارسی؛ مجموعه فعالیت‌های ارتباطی برای آموزش و یادگیری دستور زبان فارسی (جلد اول)

رهنمودهایی برای آموزش دستور زبان فارسی؛ مجموعه فعالیت‌های ارتباطی برای آموزش و یادگیری دستور زبان فارسی (جلد اول)

رضامراد صحرایی، حمید آقایی

امروزه آموزش دستور در صورتی منجر به یادگیری زبان می‌شود که از این اصول چهارگانه تبعیت کند: 1. هم از

دبستان پارسی

دبستان پارسی

میرزا حبیب اصفهانی

شهرت «دبستان پارسی» به اندازۀ «دستور سخن» نیست؛ ولی از بسیاری جهات بر آن برتری دارد، به‌ویژه اینکه ا

دیگر آثار نویسنده

تحلیل کالبد نثر

تحلیل کالبد نثر

احمد ابومحبوب

این کتاب آموزش‌های علمی و عملی روش‌های سبک‌شناسی را به طور مختصر و مفید به دست می‌دهد.