۳۴۵۴
۹۳۹
شاهنامه (1): نامورنامه شهریار (برگزیده دیباچه، داستان هفت‌خان رستم، رستم و سهراب وسیاوش)

شاهنامه (1): نامورنامه شهریار (برگزیده دیباچه، داستان هفت‌خان رستم، رستم و سهراب وسیاوش)

پدیدآور: سجاد آیدنلو ناشر: سمتتاریخ چاپ: ۱۳۹۴مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 1ـ0124ـ02ـ600ـ978 تعداد صفحات: ۲۶۱

خلاصه

این کتاب برای درس شاهنامه در دوره کارشناسی رشته زبان و ادبیات فارسی تدوین شده و دربردارندۀ برگزیده‌ای از دیباچه شاهنامه و داستان‌های جنگ مازندران، رستم و سهراب و سیاوش است.

معرفی کتاب

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

این کتاب برای درس شاهنامه در دوره کارشناسی رشته زبان و ادبیات فارسی تدوین شده و دربردارندۀ برگزیده‌ای از دیباچه شاهنامه و داستان‌های جنگ مازندران، رستم و سهراب و سیاوش است. در مقدمه کتاب برخی از مهم‌ترین مسائل و موضوعات مربوط به فردوسی و برخی نکات دیگر در شاهنامه در پانزده مبحث بررسی شده و در توضیحات نیز به معنای لغات و ترکیبات و تعابیر، گزارش بعضی مصراع‌ها و ابیات، شرح برخی نکات متن‌شناختی و اشارات اساطیری، حماسی و آیینی و معرفی شخصیت‌های داستانی پرداخته شده است.

کتاب در سه بخش تدوین شده است. بخش نخست مقدمه‌ای است دربارۀ برخی از مهم‌ترین مسائل مربوط به سرگذشت فردوسی و یکی دو مبحث دیگر دربارۀ شاهنامه. قسمت دوم متنِ بیت‌های برگزیده است که از دیباچه و داستان‌های هفت‌خان رستم (نبرد مازندران)، رستم و سهراب و سیاوش  بر اساس تصحیح دکتر جلال خالقی مطلق انتخاب شده و در مجموع 1773 بیت است. سه داستان یادشده از بهترین، محبوب‌ترین و شناخته‌شده‌ترین روایات شاهنامه هستند؛ دیباچۀ کتاب هم مقدمۀ ورود به حماسۀ ملی ایران و آشنایی با کلیات جهان‌بینی فردوسی و اساس شیوۀ کار اوست که متأسفانه در مقاطع سه‌گانۀ رشتۀ ادبیات فارسی در دانشگاه‌ها غالباً مغفول واقع می شود. بخش سوم کتاب، تعلیقات متن است و در آن به معانی لغات، ترکیبات و تعابیر درخور بحث گزارش بعضی مصراع‌ها و ابیات، توضیح برخی نکات متن‌شناختی و اشارات اساطیری، حماسی و آیینی و معرفی کوتاه شخصیت‌های داستانی به استناد معتبرترین تحقیقات و جدیدترین نظریات پرداخته شده است.

دیباچۀ شاهنامه که برگزیده‌ای از آن در این کتاب آمده است، در اصل 209 بیت و شامل این بخش‌ها است: تحمیدیه؛ ستایش خرد؛ گزارش آفرینش انسان، آفتاب و ماه؛ گفتار اندر فراهم آوردن شاهنامه که متضمن اشاره به خدای‌نامه و تدوین شاهنامه ابومنصوری است؛ گفتاری دربارۀ اقدام دقیقی به نظم آن شاهنامه منثور و تصمیم فردوسی به پیگیری کار او؛ داستان دوست مهربان فردوسی؛ ستایش منصور بن محمد بن عبدالرزاق و سرانجام مدح سلطان محمود و بزرگان دربارش. ترتیب آفرینش در این مقدمه به صورت چهار عنصر (آتش، باد، آب و خاک)، آسمان (دوازده برج و هفت سیاره)، زمین، گیاهان و درختان، جانوران و نهایتاً انسان است.

داستان رستم و سهراب یکی از بهترین و زیباترین داستان‌های شاهنامه است که در آن رستم فرزند خویش را می‌کشد. فردوسی علت ناآگاهی جهان پهلوان ایران از هویت هماورد خود و نبرد با او را «رنج آز» می‌داند که فقط می‌کوشد از نام و غرور و مقامش بدون توجه به سیما و اندام و گفتار پهلوان مقابل دفاع کند. خلاصۀ برخی تحلیل‌های این داستان عبارت است از: حسادت نسل پیر به نمایندگی رستم بر نسل جوان به نمایندگی سهراب؛ بیانی نمادین از جوان شدن رستم و آمادگی او برای کین‌خواهی خون سیاوش؛ گزارشی از انواع تضادهای زندگی انسان حماسی؛ رویارویی نوآیینی و کهن‌آیینی، بازتابی از اسطورۀ آفرینش و کشته شدن سهراب به دلیل آمیختگی دو عنصر نیک و بد و اهورایی و اهریمنی (ایرانی و تورانی) در وجود او و .... .

سومین داستانی که در این کتاب آورده شده، داستان سیاوخش است. داستان زادن، زندگی کوتاه و کشته شدن ناکام و ناجوانمردانه سیاوش در شاهنامه ترکیبی از انواع تقابل‌هاست. در آغاز میان پاکی سیاوش و هوس‌بارگی و آلوده‌دامنی نامادری او سودابه تضادی به وجود می‌آید که با گذشتن شاهزاده از درون آتش به سود وی پایان می‌یابد. سپس کمال‌طلبی او در اصول اخلاقی و پایبندی بی‌چون و چرایش به پیمان، وی را با مصلحت‌اندیشی سیاسی و شتاب‌کاری و تندخویی پدرش کاووس مقابل می‌کند که سبب می‌شود به جای کشتن گروگان‌های تورانی به سرزمین دشمن پناه ببرد. در آنجا نیز شومی و رشک‌ورزی گرسیوز، سادگی و صمیمیت و مهرانگیزی سیاوش را برنمی‌تابد و همین ستیز پنهانی سرانجام به کشته شدن مظلومانۀ او می‌انجامد. سیاوش در نیک‌خویی و پاک‌سرشتی مشابه ایرج پسر فریدون است و همچون او قربانی راستی و صفای باطن خویش و حسد دیگران می‌شود.

در این اثر به دلیل ساختار درسی و آموزشی کتاب در مقدمه و تعلیقات کوشش شده است در حد امکان جانب ایجاز رعایت شود.

فهرست مطالب کتاب:

یادداشت آغازین

مقدمه
دیباچه/ مقدمه شاهنامه

توضیحات دیباچه/ مقدمه شاهنامه

داستان جنگ مازندران

توضیحات داستان جنگ مازندران

داستان رستم و سهراب

توضیحات داستان رستم و سهراب

داستان سیاوَخش

توضیحات داستان سیاوَخش

منابع
معرفی برخی از مهم‌ترین کتاب‌های مربوط به فردوسی و شاهنامه

نظر شما ۱ نظر

پربازدید ها بیشتر ...

گابریل گارسیا مارکز

گابریل گارسیا مارکز

داگمار بلوتئس

این کتاب که پنجمين دفتر از مجموعه بزرگان انديشه و هنر است، به شرح زندگی و اوج و فرودهای هنری و شخصی

پیله‌های شیشه‌ای: جریان‌شناسی ترانه و ترانه‌سرایی پس از انقلاب اسلامی ایران

پیله‌های شیشه‌ای: جریان‌شناسی ترانه و ترانه‌سرایی پس از انقلاب اسلامی ایران

مهدی موسوی میرکلایی

این کتاب دربردارندۀ بررسی جریان‌ها، انواع ترانه و گزیده‌ای از ترانه‌های پس از انقلاب اسلامی است.

منابع مشابه بیشتر ...

سخن های دانندگان: گفتگو با شاهنامه‌شناسان

سخن های دانندگان: گفتگو با شاهنامه‌شناسان

به کوشش حامد مهراد و خواستاری و اشراف محمدجعفر یاحقی

این کتاب شامل پرسش‌هایی مشترک از شاهنامه‌شناسان برجستۀ ایران و جهان است؛ در راستای طرحی که هم‌زمان ب

باید شاهنامه خواند: گزارشی نو از داستان ضحاک

باید شاهنامه خواند: گزارشی نو از داستان ضحاک

سیامک شیرمردی

این کتاب دربرگیرندۀ گزارشی نو از داستان ضحاک است. ابتدا نویسنده به گزارش کار ضحاک پرداخته، در بخش دو

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

راز رویین تنی اسفندیار

راز رویین تنی اسفندیار

سجاد آیدنلو

در این کتاب پانزده روایت و اشارۀ قدیمی از منابع سدۀ پنجم تا دورۀ قاجار و هشت فرضیه و نظر از معاصران

نارسیده ترنج: بیست مقاله دربارۀ شاهنامه و ادب حماسی ایران

نارسیده ترنج: بیست مقاله دربارۀ شاهنامه و ادب حماسی ایران

سجاد آیدنلو با مقدمۀ جلال خالقی مطلق

مقالات این مجموعه فقط دربارۀ شاهنامه نیست و در برخی از آنها به منظومه‌های پهلوانی پس از فردوسی هم پر