۶۳۰۵
۰
دیوان کامل اشعار ناصرالدین شاه قاجار «ناصر»

دیوان کامل اشعار ناصرالدین شاه قاجار «ناصر»

پدیدآور: به تحقیق و اهتمام حسن گل محمدی ناشر: علمتاریخ چاپ: ۱۳۹۰مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۲۲۰۰شابک: 9_312_224_964_978

خلاصه

این کتاب کامل‌ترین مجموعه از اشعار ناصرالدین شاه محسوب می‌شود.

معرفی کتاب

پس از وفات جامی در سال 898 هجری، آخرین شاعر و سخنور نامدار ایران، تا اواخر قرن نوزدهم هجری که سرآغاز نهضت جدید ادبی و بازگشت به سبک قدیم است، به دلیل رواج سبک متکلف دورۀ مغول و تیموری و مضمون‌پردازی‌ها و نکته‌سنجی‌ها و جمله‌بندی‌های خاص دورۀ صفوی که آن را سبک هندی نامیده‌اند و ظهور حکومت‌های صفویه، زندیه و افشاریه که بیشتر اوقات درگیر جنگ‌های داخلی بودند، در این دوران زبان و ادبیات فارسی نسبت به گذشته دچار رکود و عقب‌افتادگی ممتدی شد.

این رکود تا تأسیس حکومت قاجاریه که نزدیک به پنجاه سال طول کشیده است، ادامه داشت. هرچند که در این مدت ایران از اهل علم و فضل خالی نبود؛ ولی به دلیل ظهور طوایف مختلف و تشتت و مخاصمات پیوسته، چندان مجال و آرامشی به وجود نیامد تا زبان و ادبیات فارسی رواجی در حد قبل از حملۀ مغول پیدا کند.

در زمان صفویه مذهب رسمی ایران تشیع تعیین شد که سبب ترقی نظم و نثر مذهبی در این دوران شد. چون شاهان این سلسله به مدح و ستایش خود توسط شاعران و گویندگان توجهی نداشتند، انعام و صله به کسانی می‌دادند که بزرگان دین و امامان و ائمۀ اطهار را ستایش کنند.

در اواخر قرن دوازدهم هجری نهضتی جدید برای رجوع به اسلوب قدما در ادبیات و زبان فارسی به وقوع پیوست که مرکز آن شهر اصفهان و هدف آن «بازگشت به سبک قدیم» بود. سخن‌سرایان و صاحبدلانی که در اصفهان گرد آمده بودند به این نتیجه رسیدند که: «گرایش به معانی دور از ذهن و خیالبافی‌های باطل، شعر را به پستی و انحطاط کشانده است و باید برای نجات از این پرتگاه دوباره به مکتب‌های پیشین روی آورد».

در نتیجه این نهضت نوین، افکار جریان نویافت و شعرا بیشتر به متقدمین مانند فردوسی، عنصری، فرخی، منوچهری، خاقانی و انوری روی آوردند و شیوه سخن و طرز بیان آنها را دوباره احیاء کردند.

بر اثر به وجود‌آمدن این نهضت، شمار زیادی شاعر و نویسنده در دوره قاجاریه ظهور کرد که از سبک و شیوه سخن گویندگان قبل از مغول پیروی می‌کردند و رونق دوباره را به ادبیات و زبان فارسی برگرداندند.

در دوره قاجاریه هرچند که مصائب و بلیاتی بر ملک و ملت ایران وارد آمد؛ ولی نظم و نثر فارسی نسبت به دورۀ گذشته یعنی صفویه، افشاریه و زندیه، ترقی بسیاری نمود. به ویژه نثر فارسی از عبارت‌پردازی‌های بیجا و استعمال الفاظ مشکل و غیرمأنوس که خواننده را از معنی و مفهوم دور می‌ساخت، پیراسته شد و به تدریج نثر ساده و روان فارسی معمول گردید.

یکی از علل این پیشرفت‌های نسبی در ادبیات، حضور چشمگیر ادیبان و وزیران کاردان، لایق و ادیبی مانند میرزا ابوالقاسم قائم مقام و میرزا تقی خان امیرکبیر بود که از بزرگان ادب و سیاست بودند و دوست داشتند که جامعه ایران و سازمان دبیرخانه حکومتی از خودفریبی، دروغ و چرب‌زبانی‌های بی‌مورد، دور گردد.

قائم مقام در علوم، حکمت و ادب سرآمد و در نظم و نثر فارسی و عربی استاد بود. اشعار و منشآت او نمونه فصاحت و بلاغت است و عاری از عبارت‌های مکلف و مضامین پیچیده و معانی مبهم و تشبیهات باریک و نابجا که مخصوص سبک بعد از مغول بود، می‌باشد. او توانست با کمال قدرت، فارسی‌نویسی جدید را بر روی پایه متینی استوار سازد و طرز گفتار متقدمین به ویژه سعدی را دنبال کند.

نکتۀ دیگری که در این پیشرفت مؤثر بوده، اقدامات اصلاحی و اصولی بود که امیرکبیر در دوران صدارت خود انجام داد. وی با ایجاد و تأسیس مدرسۀ دارالفنون و توسعۀ صنعت چاپ و انتشار کتاب و روزنامه در بالا بردن سطح دانش و آگاهی جامعه کمک شایانی کرد.

با توجه به مراتب فوق و زمینه‌هایی که برای آگاهی و بیداری سطح بینش و تفکر مردم در دورۀ قاجاریه فراهم شده بود، زبان و ادبیات فارسی در دورۀ قاجاریه و به ویژه در زمان حکومت فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه که هر دو شاعر بودند و به سرودن شعر علاقه داشتند، رونق و توسعۀ زیادی پیدا کرد.

از جمله افراد بسیار معروف قاجاریه که به سرودن شعر و نوشتن نثر پرداخته‌اند، می‌توان به فتحعلی شاه قاجار اشاره کرد که دارای دیوان بزرگی است و «خاقان» تخلص می‌کرد. همچنین دیگر کسی که از پادشاهان سلسلۀ قاجاری دارای قریحۀ شاعری بود، ناصرالدین شاه قاجار با تخلص «ناصر» است که او افزون بر سرودن شعر، به نوشتن سفرنامه و انجام کارهای هنری دیگر مانند نقاشی و عکاسی نیز علاقمند بود.

دورۀ سلطنت فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه دورۀ آرامش نسبی پس از سالیان دراز درگیری بود که با علاقمندی و گرایش به شعر و شاعری توسط این دو سلطان شاعر، گرایش به ادبیات و شعر توسعه پیدا کرد و در جامعۀ آن روز شعرا و ادبای زیادی ظهور کردند.

استاد سعید نفیسی این دوره را اینگونه توصیف می‌کند: «دورۀ سلطنت 49 سالۀ ناصرالدین شاه از دوره‌های پرشکوه ادبیات فارسی است. در آغاز قرن سیزدهم هجری همین که دورۀ آسایشی پس از سالیان دراز آشفتگی در ایران پیش آمد و مردم کشور تا اندازه‌ای روی آرامش دیدند، توجه به ادبیات که از پایان صفویه از میان رفته بود، بار دیگر پیش آمد.

بنیادی که در آغاز دورۀ قاجار گذاشته شد و سخنورانی مانند فتحعلی خان صبا، میرزا عبدالوهاب معتمدالدولۀ نشاط، مجمر اصفهانی، وصال شیرازی و میرزا عبدالباقی طبیب اصفهانی که راهنمایان گویندگان و سرایندگان جوان آن روزها شدند، می‌بایست قهراً در نیمۀ اول قرن سیزدهم دورۀ ممتازی را فراهم کند. در این دوره چند تن از بزرگان شعر فارسی آثار جاودانی گذاشته‌اند و آنچه که از طبع قاآنی، سروش، محمودخان ملک الشعرا و فتح الله خان شیبانی تراویده، همیشه از شاهکاهای زبان فارسی به شمار خواهد رفت و با آثار برخی از گویندگان قدیم برابری خواهد کرد».

فهرست مطالب این کتاب بدین‌قرار است:

بخش اول: تحقیق دربارۀ زندگانی، احوال، اعمال، افکار و آثار ناصرالدین شاه قاجار «ناصر» که دربردارندۀ این مباحث است: پیرامون زندگی سیاسی و اجتماعی ناصرالدین شاه، پیرامون زندگی ادبی و هنری ناصرالدین شاه، بررسی کمیت و کیفیت اشعار ناصرالدین شاه، دیوان اشعار ناصرالدین شاه قاجار «ناصر»، مختصری از زندگی خصوص ناصرالدین شاه.

بخش دوم: دیوان کامل اشعار ناصرالدین شاه قاجار «ناصر» که حاوی این فصول است: اشعار مذهبی و مراثی، غزلیات، رباعیات، قطعات، مخمس، غزلیات ناتمام و اشعار پراکنده و مفردات.

بخش سوم: پیوست‌ها که دربردارندۀ این مباحث است: تضمین‌ها، خاطره‌ها و نکته‌های ادبی از زندگی ناصرالدین شاه قاجار، فهرست اسامی زنان و فرزندان ناصرالدین شاه قاجار، جدول سال‌شمار حوادث دوران حکومت ناصرالدین شاه قاجار (تولد ناصرالدین شاه، جلوس ناصرالدین شاه، تأسیس روزنامۀ وقایع اتفاقیه، کشته‌شدن ناصرالدین شاه و ....).

بخش چهارم: فهرست‌ها که دارای فهرست اعلام، فهرست کامل منابع و مراجع و تصاویر است.

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

درآمدی بر ادبیات‌شناسی؛ راهنمای اصول آموزش و پژوهش در ادبیات فارسی

درآمدی بر ادبیات‌شناسی؛ راهنمای اصول آموزش و پژوهش در ادبیات فارسی

محمود فتوحی رودمعجنی

این کتاب تلاشی است برای بازاندیشی در ساختار و مبانی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی که از منظر تاریخی، معرف

بیگانه به روایت آندره آبو

بیگانه به روایت آندره آبو

آلبر کامو

در این کتاب بعد از آوردن داستان بیگانۀ آلبر کامو، شرح آن از آندره آبو و در پایان فرهنگ نام‌ها و اصطل

منابع مشابه بیشتر ...

مکاتبات شاه و جناب آقا: مجموعه مکاتبات ناصرالدین شاه و مستوفی الممالک

مکاتبات شاه و جناب آقا: مجموعه مکاتبات ناصرالدین شاه و مستوفی الممالک

به کوشش حوریه سعیدی

این کتاب جلد دوم از مجموعۀ نامه‌ها و دستخط‌هایی است که بین ناصرالدین شاه و میرزا یوسفی مستوفی الممال

روزنامۀ خاطرات ناصرالدین شاه: سال‌های 1255 تا 1256 هـ.ش

روزنامۀ خاطرات ناصرالدین شاه: سال‌های 1255 تا 1256 هـ.ش

ناصرالدین شاه قاجار

این کتاب حاصل استنساخ بخشی از روزنامۀ خاطرات ناصرالدین شاه به قطع رحلی بزرگ از صفحۀ 5 تا صفحۀ 194 اس

دیگر آثار نویسنده

دیوان کامل اشعار شاطرعباس صبوحی قمی

دیوان کامل اشعار شاطرعباس صبوحی قمی

به تحقیق و اهتمام حسن گل محمدی «فریاد»

این کتاب دربردارندۀ اشعار شاطر عباس قمی و پژوهشی کامل دربارۀ اشعار و زندگی اوست.