۱۸۸۵
۰
دیوان اشعار قاضی سعید قمی

دیوان اشعار قاضی سعید قمی

پدیدآور: قاضی سعید قمی مصحح: امیربانو کریمیناشر: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهرانتاریخ چاپ: ۱۳۸۳مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۱۰۰۰شابک: 4_4967_03_964

خلاصه

این کتاب مجموعه‌ای از اشعار و غزل‌های قاضی سعید قمی است که از نسخۀ خطی موجود در دانشگاه تهران برگرفته شده است و در این کتاب 439 غزل از این شاعر گردآوری شده است.

معرفی کتاب

دانشمندان دورۀ صفوی جز علم گوشۀ چشمی هم به ادب داشتند و محض تفریح خاطر و تازگی دماغ شاعری هم کرده‌اند، همچنان که خیام عالم و ریاضی‌دان کرده است. از جمله معتبرترین علمای این زمان ملا محسن فیض کاشانی و ملا عبدالرزاق لاهیجی را می‌توان نام برد که هر یک دیوانی مشحون به انواع سخن و چه بسیار لطیف و دلچسب دارند. سومین نفر اینان، قاضی سعید قمی است که در ابتدای حال بیشتر به طب و سپس به فقه و حکمت و کلام و عرفان مشهور است و صاحب آثار ارزنده‌ای است. وی بر خلاف همکار سلف خود حکیم شفائی اصفهانی ـ پزشک شاه عباس کبیر ـ که به شاعری شهره است و در زمرۀ پیشگامان طرز سخن اصفهانی یا هندی به شمار می‌آید، در شاعری عنوان و نامی ندارد؛ هر چند که تذکره‌ها او را در عداد شاعران صاحب دیوان نام برده و ابیاتی از او ثبت کرده‌اند.

 محمد طاهر نصرآبادی که با وی معاصر است، می‌نویسد: میرزا محمد سعید خلف ارجمند مرحوم حکیم محمد باقر قمی است، با بندگان میرزا محمدحسین برادرش که ملکی است به صورت بشر در سبک اطبای پادشاه جنت‌مکان شاه عباس ثانی منسلک و به شرق مصاحبت و مجالست مشرف بوده. مجملاً نیکو اخلاق و پسندیده صفاتند، طبعش در اکثر علوم خصوصاً حکمت نظری متین و خامۀ نظرش در ترتیب نظم نمکین .... الی آخر. اشعار آن جناب بدین موجب تحریر یافت.

دربارۀ دیوان شعر قاضی سعید

با اینکه شکل غالب شعر در دورۀ صفوی، غزل است؛ اما بیشتر دیوان‌ها به نسبت یک‌سوم یا کمتر شماری قصیده و قطعه نیز دارند. در نسخۀ منحصری که از شعر قاضی وجود دارد، جز غزل‌ها فقط یک قصیدۀ تمام که موضوعش پند و اعتبار است، همراه با اصطلاحات فلسفی و عرفانی به سیاق سنائی در تشویق به ترک تن و علقه‌های مادی با گریز به مدح رسول (ص) و حضرت امیر (ع) و شریعت نوشته دارد که از لحاظ قوت لفظ و ترکیب، متوسط و معمولی است.

قصیدۀ دیگری که شروعش افتاده است، در مدح مولای متقیان و چند بیت از قصیده‌ای در مدح شهید ثانی دارد که متعلق به دورۀ جوانی او و زمانی است که دستیار برادرش حکیم محمدحسین طبیب مخصوص شاه عباس ثانی و در التزام اوست و از شاه برای تحصیل اجازۀ مرخصی می‌خواهد و اینکه در سر دارد تا ارسطوی دانش شود.

چهار قطعه دارد که به غیر از یکی بقیه در نسخۀ ناتمام و پریشان صفحه‌بندی شده است، خطاب به استادش فیاض که از نظر لفظ و معنی و قوت شاعری بسیار خوب است همراه بیست بیت از یک مثنوی ناقص که «وصف باغ شاهی است» و چهارده رباعی.

اما از 439 غزل که در این کتاب جمع شده، می‌توان حدس زد که دیوان ده‌هزار بیتی که برخی تذکره‌نویسان نامش را برده‌اند، بر جای است و چه بسا که روزی در گوشه‌ای این دفتر یا دفترهایی پیدا شود که به کمک آن، آنچه امروزه چاپ و نشر می‌شود، صورت کامل و تمامی بگیرد؛ زیرا بسیاری از غزل‌های ناقص (کمتر از سه بیت بدون مطلع یا مقطع) در این کتاب وجود دارد که با گذاشتن ستاره‌ای در کنار شمارۀ غزل‌ها آنها مشخص شده‌اند.

در مجموع، شعرها گاهی تخلص سعید و گاهی تنها دارند و چهار غزل هم با تخلص حکیم است که یکی خارج از دیوان و از یک جنگ خطی نقل شده است.

غزل‌ها اغلب در حسب حال و عشق و پند و اعتبار با رنگ و ذوق عرفانی سروده شده است و شیوه‌ای متوسط میان عراقی و اصفهانی دارد؛ هر جا روان و فصیح است، رنگ عراقی به خود می‌گیرد و چون به مضمون‌بندی و نوآوری و معنی‌طرازی میل می‌کند، گاهی معنی نارسا است و این بلای جان آن دسته از شاعران سبک هندی است که از جهت ذوق و استعداد شاعری متوسط هستند و نبوغ امثال صائب را ندارند.

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

ضد حالات (مجموعه طنز)

ضد حالات (مجموعه طنز)

سعید بیابانکی

این کتاب دربردارندۀ مجموعه‌ای از قطعات نثر نویسنده است كه در ژانر طنز نوشته شده است.

منابع مشابه بیشتر ...

بانگ خاموش؛ نوشته‌هایی دربارۀ شاهنامه و فردوسی، مولانا و آثارش

بانگ خاموش؛ نوشته‌هایی دربارۀ شاهنامه و فردوسی، مولانا و آثارش

توفیق هـ. سبحانی

این کتاب در سه بخش دربرگیرندۀ مجموعه‌ای از نوشتارها و مقالات دربارۀ شاهنامه و فردوسی و همچنین مولانا

مهدی اخوان ثالث: نقد و بررسی شعر معاصر؛ تقریرات درس اخوان ثالث در دانشگاه تهران به همراه چند مقالۀ انتقادی

مهدی اخوان ثالث: نقد و بررسی شعر معاصر؛ تقریرات درس اخوان ثالث در دانشگاه تهران به همراه چند مقالۀ انتقادی

به کوشش یدالله جلالی پندری

اخوان ثالث شاعر برجستۀ معاصر در پاییز ۱۳۵۸، برای اولین و آخرین‌بار در جایگاه تدریس در دانشکده‌ ادبیا