PDF
بازدید 130 بار
دوشنبه 07 فروردین ماه 1396

نام شما:

 

ایمیل:

ایمیل ها را با (,) از هم جدا کنید

 

ارسال یک پیام شخصی:

مقالات و رسالات تاریخی (دفتر سوم)
مقالات و رسالات تاریخی (دفتر سوم)
نویسنده: رسول جعفریان
ناشر: علم
تاریخ چاپ: 1395
مکان چاپ: تهران
تیراژ: 400
شابک : 8ـ830ـ224ـ964ـ978
تعداد صفحات: 754
خلاصه: این کتاب سومین مجموعه از مقالات و رسالات تاریخی مؤلف است که منتشر می‌شود. این کتاب مجموعه‌ای از سی‌ودو متن است که غالباً متکی به میراث خطی در حوزه فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی و مباحث شیعه‌شناسی است.
مقالات و رسالات تاریخی (دفتر سوم)
کتاب
مقالات و رسالات تاریخی (دفتر سوم)
نویسنده: رسول جعفریان
ناشر: علم
تاریخ چاپ: 1395
مکان چاپ: تهران
تیراژ: 400
شابک : 8ـ830ـ224ـ964ـ978
تعداد صفحات: 754
خلاصه: این کتاب سومین مجموعه از مقالات و رسالات تاریخی مؤلف است که منتشر می‌شود. این کتاب مجموعه‌ای از سی‌ودو متن است که غالباً متکی به میراث خطی در حوزه فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی و مباحث شیعه‌شناسی است.

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

این کتاب سومین مجموعه از مقالات و رسالات تاریخی مؤلف است که منتشر می‌شود. این کتاب مجموعه‌ای از سی‌ودو متن است که غالباً متکی به میراث خطی در حوزه فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی و مباحث شیعه‌شناسی است.

در مقدمۀ مؤلف می‌خوانیم: «بنده همیشه سعی کرده‌ام، اگر شده، دست‌کم هر ده سال، تحولی در حوزه مطالعاتیم بدهم، و تقریبا هم این کار را کرده‌ام، یعنی الان که اوائل دهه چهارم فعالیت‌های نوشتاری بنده است، می‌توانم بگویم که دست‌کم در چند حوزه تاریخی، این تحول را داشته‌ام. البته در تمام این دوره‌ها، از تاریخ، آن هم حوزه اسلامی و ایرانی خارج نشده‌ام، اما دست‌کم از نظر حوزه زمانی و نیز حوزه تفکری، این تغییرات در کار بوده است. برای نمونه، تاریخ اسلام، تاریخ تشیع، تاریخ صفوی، تاریخ حج، تاریخ معاصر ایران و اخیرا اندکی هم در حوزه تاریخ علم اسلامی یا تاریخ علم در دنیای قدیم مسلمانی، از حوزه‌هایی بوده که بنده در آنها غوطه خورده‌ام. برخی از این حوزه‌ها، بلکه بگویم اغلب، جنبه تاریخ اندیشه‌ای هم داشته، یا اساسا همین بوده است. مثلا در حوزه صفوی یا معاصر، یا علم، اغلب به جنبه‌های فکری و تحول آن، البته در حد توان پرداخته‌ام. به علاوه در بیشتر این دوره‌ها، به ویژه تشیع، صفویه و معاصر، به آثار خطی هم توجه کرده‌ام».

از مقالات و نوشتارهایی که در این کتاب آورده شده، یکی دربارۀ تأثیرپذیری عباس زریاب خویی از شخصی به نام شیخ قاسم مهاجر است. نویسنده در این مقاله به معرفی شیخ قاسم مهاجر پرداخته است. در ابتدای این نوشتار می‌خوانیم: «یکی از استادان و چهره‌های مؤثر در مرحوم زریاب، یک روحانی ایروانی الاصل است که به دلیل جنگ‌ها و انقلابات اوضاع ارامنه از آن نواحی گریخته و به خوی پناه آورد. وی شیخ قاسم مهاجر است که به گفته نویسنده کتاب تذکرة الفضلاء، در سال 1292 ق (1875م) به دنیا آمده و در 19 محرم سال 1362 ق (ششم بهمن ماه 1321ش / 1943م) درگذشته است. در شرح حال وی آمده است: قاسم بن زین العابدین مهاجر ایروانی الاصل، خویی المسکن و المدفن. تحصیلات ابتدایی‌اش را در خوی بوده و قسمت نهایی را در حوزه علمیه تبریز از مجلس درس آقا میرزا صادق مجتهد تبریزی انجام داده، بعد از تکمیل به وطنش مراجعت نمود. در بلوای ارامنه در قفقاز به جهت انقلاب محلی ناچار آنجا را ترک نموده، و به خوی عودت، و تا آخر عمر در این شهر اقامت می‌کند، در مدرسه نمازی به تربیت طلاب و تدریس آنها مشغول شده و ضمنا به وعظ و خطابه هم اشتغال داشت». (ص 79)

یکی دیگر از نوشتارهای این مجلد دربارۀ سهم قمی‌ها در نظام دیوانی دولت سلجوقی در قرن ششم است.  آنچه در اینجا آمده، گزارش سهم قمی‌ها و شماری دیگر از چهره‌های برجسته از وزیران و دبیران در دولت سلجوقی در قرن ششم هجری است. مبنای این نوشتار کتاب ذیل نفثه المصدور اثر بسیار بسیار ارجمند است که در اواخر قرن ششم هجری نوشته شده و بر اساس تک‌نسخه برجای‌مانده در مصر به چاپ رسیده است. در بخشی از این نوشتار می‌خوانیم: «گفتنی است که در کتاب نقض که اندکی پیش از این اثر تالیف شده، یعنی حوالی 560 نام شماری از دبیران و دیوانیان شیعی به خصوص از اهالی قم برده شده است. بسیاری از اینان که شعر به پارسی و عربی می‌سروده‌اند، نامشان در خریدة القصر به همراه اشعار عربی آنان آمده است. نام شماری دیگر در الفهرست منتجب الدین رازی آمده که حوالی 600 تألیف شده است. برخی را هم در مجمع الاداب ابن فوطی می‌یابیم. با این حال، گنج حاضر، یعنی ذیل نفثه المصدور، اثری است که آگاهی‌های گرانبها و درجه اولی از این افراد به دست داده و ما را با جهان دبیری و دیوانی و نقش قمی‌ها در آن و شماری دیگر از رجال شیعه در قرن ششم آشنا می‌کند. يكى از بهترين آثارى كه مى‌تواند اين نفوذ را نشان دهد، و اساسا خود اين اثر، اهميت موقعيت شيعيان جبال را در سازمان ادارى اين عهد نشان مى‌دهد، كتاب تاريخ الوزراء از نجم الدين ابورجاء قمى (تهران، 1363) است كه آن را در سال 584 تأليف كرده است.... بر اساس شواهدی که خواهد آمد، باید گفت ادبيات حاكم در اين كتاب كه توسط يك نفر قمى نگاشته شده، اوج تسلط شيعيان را بر ادبيات دبيرى و ادارى روزگار سلجوقى نشان مى‌دهد. به عبارت دیگر سراسر كتاب ذیل نفثة المصدور، سرشار از تأثیر و نفوذ شيعيان و علويانى است كه در رى و قم نفوذى بس تمام داشته و از ثروت و مكنتى عظيم هم برخوردار بوده‌اند». (ص 99)

فهرست مقالات این مجلد:

1. برگی دیگر از جدل‌های مذهبی در ایران پس از سقوط صفویه!

2. شاه سلطان حسین صفوی و دستور نگارش کتابی در فقه زنان 

3. میراث عرفانی از دوره صفوی و نقش آن در بحران فکری قرن سیزدهم

4. ابن علقمی از قرن دهم تا چهاردهم و در یک دهه اخیر

5. عباس زریاب خویی و شیخ قاسم مهاجر

6. سهم قمی‌ها در نظام دیوانی دولت سلجوقی در قرن ششم هجری 

7. برگی ناشناخته از میراث شیعه در نیمه نخست قرن چهارم 

8. جریان تفکر شیعی در ایران در قرن هفتم (آثار محمد بن حسین رازی آبی)

9. ظهور الميرزا محمّد الأخباري بعد الوحيد البهبهاني و نزاع تلامذته

10. الملک عبدالعزيز في الوثائق الايرانية

11. کربلا از روایت تا درایت (نگاهی مجدد به عاشورا و فقه)

12. رابطه علما و دولت صفوی در سایه خطبه‌های جلوس

13. اسلام خالص؛ بحثی درباره رابطه لباس و دین در دوره رضاشاه

14. عطائیه؛ اثری در فقه شیعه از قرن هفتم هجری

15. سهم کازرونی‌ها در تدوین سیره نبوی (ص)

16. تحفه یک عالم بحرینی برای شاه سلیمان صفوی: رساله منار السعادات

17. کتابی در نقد قدرت از دریچه مفهوم عدل و ظلم

18. گزارش یک جدال مذهبی در سال 1202 میان بخارا و مشهد

19. تیشه رو بردار و تبر، برو به جنگ شانه سر: رساله‌ای از فیض

20. مفهوم علم میان مسلمانان در رساله باران، رعد، برق ابن ابی الدنیا

21. اصفهان در سایه خلاقیت‌های شاه عباس

22. رساله در ردّ تکفیر مؤمن

23. گزارش سفر گرجستان

24. در بیان کلمات کفر و شرک: «ادبیات تکفیری در فقه حنفی»

25. پیشینه اسلامی کردن طب در تمدن اسلامی

26. الشعائر الحسينية … النشأة والتطوّر

27. وثائق غازانیه؛ متنی حقوقی ـ فقهی تازه‌یاب از روزگار غازان خان

28. یادداشت‌های شخصی: سال‌های 1080 تا 1114در اشرف مازندران

29. سفرهای زیارتی یک یزدی در نیمه دوم قرن سیزدهم هجری

30. زندگینامه آیت‌الله خویی به قلم مرحوم سیدعبدالعزیز طباطبائی

31. کتاب نیل المرام در فقه امامی: اثری از تشیع مازندران غربی در قرن نهم

32. اصلاح المملکه: رساله انتقادی خطاب به ناصرالدین شاه قاجار