PDF
بازدید 768 بار
جمعه 01 بهمن ماه 1395

نام شما:

 

ایمیل:

ایمیل ها را با (,) از هم جدا کنید

 

ارسال یک پیام شخصی:

انکار حضور دیگری: مقالات ادبی
انکار حضور دیگری: مقالات ادبی
نویسنده: سیاوش جمادی
ناشر: ققنوس
تاریخ چاپ: 1394
مکان چاپ: تهران
تیراژ: 990
شابک : 3ـ141ـ278ـ600ـ978
تعداد صفحات: 304
خلاصه: محور اصلی این کتاب رمان و نقد ادبی است. نویسنده معتقد است طلیعه قرن بیست و یکم نقد ادبی پشتوانه غنی و پرباری از آنچه از آغاز عصر مدرن تا امروز، در باب نظریه ادبی و شیوه‌های گونه‌گون نقد نوشته‌اند در چنته دارد.
انکار حضور دیگری: مقالات ادبی
کتاب
انکار حضور دیگری: مقالات ادبی
نویسنده: سیاوش جمادی
ناشر: ققنوس
تاریخ چاپ: 1394
مکان چاپ: تهران
تیراژ: 990
شابک : 3ـ141ـ278ـ600ـ978
تعداد صفحات: 304
خلاصه: محور اصلی این کتاب رمان و نقد ادبی است. نویسنده معتقد است طلیعه قرن بیست و یکم نقد ادبی پشتوانه غنی و پرباری از آنچه از آغاز عصر مدرن تا امروز، در باب نظریه ادبی و شیوه‌های گونه‌گون نقد نوشته‌اند در چنته دارد.

برای دیدن بخشی از صفحات کتاب، لینک فایل پی دی اف (pdf) را ببینید.

 

در آغاز قرن بيست و يكم نقد ادبي پشتوانة غني و پرباري از آنچه از شروع عصر مدرن تا اين زمان در باب نظرية ادبي و شيوه‌هاي گوناگون نقد نوشته‌اند در چنته دارد. به نظر مي‌رسد مناقشات بارور در باب رويكرد منتقدانه به متون ادبي، به ويژه رمان به جايي رسيده باشد كه ديگر نتوان به تعريفي قابل اجماع از نقد ادبي دست يافت و این به هیچ‌وجه گویای عجز و از آن بدتر مجوز انارشی تفسیری نیست. نقد هماره نقد چیزی است که منتقد را هدایت می‌کند؛ حتی به سوی معنایی که رولان بارت در کتاب نقادی و حقیقت آن را زبان دومی خوانده است بر فراز زبان اثر.

این کتاب در هفت فصل به نقد و بررسی رمان‌های مطرح در زمینه فلسفی، تاریخی آنها می‌پردازد. نویسنده در مقدمه با عنوان «درآمد به تبارشناسی رمان و نقد ادبی»، از خلال طرح مسائلی چون مشکل تعریف نقد ادبی، مناسبات کار و متن، خالق کار ادبی و کار رمان در جهان مدرن، دیدگاه و روش خود را در نقد آثار ادبی روشن می‌کند. او زیر عنوان «دگرگشت اوتوریته و مناسبات کار و متن» می‌نویسد: «نقد ادبی به ویژه در عصر مدرن از زمینه کلی‌تری برخاسته است که نه‌فقط بر هنر، ادبیات، فلسفه و علوم انسانی بلکه بر حیات سیاسی و اجتماعی،‌ بر مناسبات قدرت و بر فرهنگ وارد آمده است». در فصل اول کار ادبی و نقد ادبی در تفکر و آرای متفکران و فیلسوفانی چون هایدگر، هگل، دکارت، دریدا، بنیامین، لوکاچ، رولان بارت و دیگران بررسی شده است. نویسنده در اين مقاله به بازخواني مقاله معروف
رولان بارت با عنوان مرگ مؤلف مي‌پردازد و معتقد است: « نظريه مرگ مؤلف بيشتر نوعي فراخوان است براي كشتن مؤلف به دست خوانندگاني كه به يمن بازتوليد‌پذيري تكنيكي همچون تاتارها به اثر حمله مي‌كنند»؛ بنابراين «نويسنده خالق معنا و مضمون نيست و نمي‌تواند براي متن مالكي فعال مايشاء باشد. دليل عمده اين ادعاي بارت زبان‌شناختي و نشانه‌شناختي است. به اين نحو كه نشانه‌هاي متن اساسا در معرض معاني و خوانش‌هاي متكثر خوانندگان است. متن فضاي مراوده نوشتارهاي متكثر است. خواننده بايد خود را اسير اسطوره صداي واحد خالق يا صداي واحد غالب در متن نكند».

نویسنده در قسمت دیگری از این مقاله می‌نویسد: «متن برای متن من و تو در حکم یک دیگری یا غیریتی است که ما را به شنیدن صدای خود فرامی‌خواند. این صدا هر قدر هم که با صداهای متکثر ما درمی‌آمیزد نقش گرانیگاه و فراگردآورنده دارد و نه نقش فرمی تهی که هر کس به دلخواه خود آن را پر تواند کرد. این گرانیگاه وقتی از دیگری بودن ساقط شود، ما را نیز به فردیت‌های درخودبسته و مونادگونه‌ای قلب می‌کند که در مرگ غیریت از خود بیگانه می‌شویم. وقتی متن فرم تهی می‌شود، ‌ما نیز فرم تهی می‌شویم و در اهتمام به شنیدن صدای متن نقشی فعال نداریم. به بیانی دیگر با متن وارد گفتگو نمی‌شویم،‌ از آن دور و جدا می‌شویم و می‌گذاریم تا با سلیقه‌ورزی‌های ایدئولوژیکی که خارج از این مسیر گفتگو و احتمالاً برگرفته از تنوعات ازپیش‌ساخته فرهنگی‌اند،‌ پر گردیم».

مقالۀ «انکار حضوری دیگری» تأملی است بر رمان "کیفر آتش" از الیاس کانتی. نویسنده دربارۀ این رمان می‌نویسد: «رمان كانتي اثري است انديشه‌برانگيز كه صورت‌هاي كثيري از غفلت‌ها و خودفريبي‌هايي را فاش مي‌كند كه بعيد است كسي خود را نيز در آنها پيدا نكند. از حيث زيبايي‌شناختي همۀ هنر كانتي در آن است كه هيچ چيز زيبايي را نشان نمي‌دهد بل جهان زشت را به زيبايي رسوا مي‌كند. اين تعبير فلسفي كه جهان تصور يا تفسير و منظرگاه من است در بيان پيام نهفته در كيفر آتش هنوز چيزي كم دارد. جهان واقعي يا به تعبير كانتي، جهان بي‌سر كه راه ميان نخبگان و ديوانگان است در آن بيرون وجود دارد، ‌لمس مي‌شود، مي‌سوزاند، مي‌كشد، چپاول مي‌كند و شمار انبوه انسان‌ها را با زنجيرهاي نامريي هم زنجير مي‌كنند... رمان كانتي گونه‌اي هشدار و محاكمه است. محاكمه خرد و فرهنگ بزك كرده و رياكارانه‌اي كه حضور پافشارانه‌اش صرفا غفلت از شرارت واقعي را مجاز مي‌دارد. اگر در نهايت خود را ناگزير‌سازيم كه كمينه پايان خوشي از ديوانه‌خانه تكان‌دهنده كانتي برون آوريم تنها مي‌توانيم به جمله‌اي شرطي بسنده كنيم: اگر بناست جهاني بهتر و امن‌تر داشته باشيم، طرح آن را بايد از همين جهان، در همين جهان و براي همين جهان دراندازيم..... کیفر آتش رمانی است با طرحی اندیشیده و بسیجیده. در این رمان فرم همان معنا و معنا همان فرم است. رمان در هر حال رمان است و در نتیجه ناتمامی، شاخ و برگ، حاشیه‌روی و گاه پرچانگی سامان آن را برمی‌آشوبد».

«ايمان به روايت كي‌يركگور» ديگر مقاله كتاب است كه شرحي است بر اثر اين فيلسوف دانماركي يعني ترس و لرز. نویسنده مي‌نويسد: «كي‌يركگور در ترس و لرز بيش از آنكه به كنه و ذات ايمان رسد، در نشانه‌هاي رفتاري ابراهيم در مقام پدر ايمان غور مي‌كند. برجسته‌ترين اين نشانه‌ها آن است كه ايمان به خدا هم‌زمان ايمان به خدايي است كه هرگز حتي با تعليق غايت‌انگارانه امر اخلاقي عمل شرورانه را تجويز نمي‌كند. از منظر سلبی نشانه‌های رفتار مؤمن که راوی ترس و لرز اثری از آن را در زمانۀ خود نمی‌بیند، روشن می‌سازد که چه چیزی ایمان نیست و صرفاً نام ایمان را غصب کرده است».

«ما مرده به دنيا آمدگانيم» ديگر مقاله كتاب است كه تأملي بر رمان «يادداشت‌هاي زيرزميني» داستايوفسكي است. نویسنده در مقدمه اين مقاله اشاره‌اي به بحث آغازين اين نوشته يعني رابطه ادبيات و فلسفه مي‌كند و درباره رمان فلسفي بحث مي‌كند. «رمان فلسفي يعني تبيين و توجيه انديشه فلسفي از طريق رمان با همه عناصر ساختاري و روايي آن». نویسنده بر اساس همين ديدگاه معتقد است: «يادداشت‌هاي زيرزميني رماني فلسفي است نه آنسان كه قدرت بلاغي ادبيات را پشتوانه گزاره‌هاي فلسفي توجيه ناشده كند، بل به آن‌گونه كه در كل بلاغت ادبي را در توجيه و تبيين گزاره‌هاي فلسفي متلاشي مي‌كند و در عين حال يك اثر ادبي تمام‌عيار باقي مي‌ماند».

«هملت و مرگ‌انديشي» دیگر مقالۀ این کتاب است. نویسنده در این مقاله می‌نویسد: «جانمایۀ تک‌گویی هملت نوعی رویکرد مدرن به مسئلۀ مرگ و در نتیجه کل زندگی و تمامیت هستی است. اگر به ظاهر قول هملت اعتماد کنیم، آنچه او را از خودکشی باز می‌دارد، هراس از رؤیاهای هایل مرگی است که شاید و تنها شاید خواب دیدن باشد».

نویسنده در مقالۀ «مدرنيسم عليه حماسه (كاوشي در ادبيات جويس و بكت)» می‌گوید: این مقاله حاصل تلاشی است برای گوش‌سپاری به برخی از متون داستانی و نمایشی دو تن از نامدارترین پیشکسوتان رمان و درام مدرنیستی که هر دو در ایرلند متولد شده و با هم دوست و معاشر بوده‌اند. به لحاظ هنجارشکنی، گذار از هنر و ادبیات رئالیستی و ناتورالیستی، جسارت در آزمودن فرم‌های تازه، کاربرد زبان و واژه‌ورزی و برخی ایده‌ها و گرایش‌های فکری این دو وجوه اشتراک بسیار دارند».

قيامت سلين (تأملي در سه رمان فردينان سلين) و محاكمه و جهان فرانتس كافكا ديگر جستارهاي اين كتاب هستند.

فهرست مطالب کتاب:

درآمد به تبارشناسی رمان و نقد ادبی

انکار حضور دیگری (تأملی در رمان «کیفر آتش» از الیاس کانتی)

ایمان به روایت کی‌یرکگور (تأملی در ترس و لرز)

ما مرده به دنیا آمدگانیم (تأملی در رمان یادداشت‌های زیرزمینی)

هملت و مرگ‌اندیشی

مدرنیسم علیه حماسه (کاوشی در ادبیات جویس و بکت)

قیامت سلین (تأملی در سه رمان فردینان سلین)

محاکمه و جهان فرانتس کافکا