بازدید 1644 بار
چهارشنبه 29 شهریور ماه 1396

نام شما:

 

ایمیل:

ایمیل ها را با (,) از هم جدا کنید

 

ارسال یک پیام شخصی:

گشودن رمان: رمان ایران در پرتو نظریه و نقد ادبی
گشودن رمان: رمان ایران در پرتو نظریه و نقد ادبی
نویسنده: حسین پاینده
ناشر: مروارید
تاریخ چاپ: 1392
مکان چاپ: تهران
تیراژ: 1100
شابک : 8_266_191_964_978
خلاصه: این کتاب به منظور پاسخ به پرسشی مبرم در حوزۀ مطالعات ادبی در کشور ایران نوشته شده است.
گشودن رمان: رمان ایران در پرتو نظریه و نقد ادبی
کتاب
گشودن رمان: رمان ایران در پرتو نظریه و نقد ادبی
نویسنده: حسین پاینده
ناشر: مروارید
تاریخ چاپ: 1392
مکان چاپ: تهران
تیراژ: 1100
شابک : 8_266_191_964_978
خلاصه: این کتاب به منظور پاسخ به پرسشی مبرم در حوزۀ مطالعات ادبی در کشور ایران نوشته شده است.

این کتاب به منظور پاسخ به پرسشی مبرم در حوزۀ مطالعات ادبی در کشور ایران نوشته شده است؛ چگونه از منظر یک منتقد ادبی یا پژوهشگر ادبیات، رمان بخوانیم؟ پاسخی که نویسنده تلاش کرده است از راه بحث‌های نظری و نقد عملی رمان‌های شاخص به این پرسش بدهد، اینگونه خلاصه می‌شود که نقد رمان بدون برخورداری از ذهنیتی معطوف به پرسش‌گری و گفتگو امکان‌پذیر نیست. منتقدی که رمان را منفعلانه می‌خواند، بی آنکه سؤالی در ذهنش نقش ببندد یا بی آنکه وارد گفتگویی کاوشگرانه با متن شود، هرگز نمی‌تواند به معانی عمیق‌تر آن راه ببرد. رسیدن به هدف نقد مستلزم این است که از یک سو متن با ابهام‌ها و دلالت‌های غیر مستقیمش موجد پرسش در ذهن منتقد شود و از سوی دیگر منتقد نیز متن را به پرسش بگیرد.

مقصود از نگارش کتاب حاضر، پیشنهاد روشی برای نقد رمان بوده است؛ روشی که مبتنی بر خوانش تحلیلی صحنۀ آغازین و معلوم‌گردن ربط آن به بقیۀ رمان است و با تمرکز بر ساختار رمان انجام می‌شود. نویسنده در این کتاب استدلال کرده است که صحنۀ آغازین رمان، اگر آن رمان به قلم نویسنده‌ای توانا و صناعتگر نوشته شده باشد، حکم همان تمهید یا شاگردی را دارد که قدمای ما آن را «براعت استهلال» می‌نامیدند. شاعران کهن با استفاده از این صناعت که در ذیل صنایع بدیع طبقه‌بندی می‌شود، زمینه‌ای بریا ورود به داستان فراهم می‌کردند و محتوا و مضمون شعر را به اختصار مورد اشاره قرار می‌دادند؛ به طریق اولی رمان‌نویسان با استفاده از صناعاتی مانند نماد، مجاز مرسل، استعاره و آیرونی جزئیاتی را در صحنۀ آغازین می‌پرورانند که با شروع رویدادها و بسط پیرنگ، آرام‌آرام درون‌مایه‌های رمان را شکل می‌دهد؛ پس نخستین گام در راه فهم معانی هر رمان، تحلیل مشروح صحنۀ آغازین است.

این کتاب از ده فصل، سه ضمیمه، فهرست منابع و نمایۀ اسمی تشکیل شده است. همۀ فصول با پیروی از روش‌شناسی واحدی نوشته شده‌اند که عبارتند از: الف) شروع فصل با یک مبحث نظری در نقد ادبی؛ ب) تحلیل مشروح صحنۀ آغازین یک رمان بر اساس مبحث نظری مطرح‌شده در ابتدای همان فصل؛ ج) نقد آن رمان با برقراری پیوند بین صحنۀ آغازین و سایر بخش‌ها یا اجزائش.

رمان‌های برگزیده در این کتاب طیف متنوعی از سبک‌ها در دوره‌های مختلف را دربرمی گیرد که در میان آنها هم رمان‌های نوشته شده به قلم نویسندگان صاحب نام از نسل اول و دوم رمان‌نویسی ایران به چشم می‌خورد (صادق هدایت، صادق چوبک، جلال آل احمد، هوشنگ گلشیری و سیمین دانشور) و هم رمان‌های متأخر (اسماعیل فصیح، سپیده شاملو، زویا پیرزاد و رضا براهنی). رمان‌های متأخر شناخته‌شده‌تر جایگاه تثبیت‌شده‌ای در پیکرۀ ادبیات ایران دارند و در بسیاری از منابع از آنها نام برده شده است؛ از این‌رو نویسنده تلاش کرده تا با گنجاندن رمان‌های متأخرتر، سمت و سوی حرکت رمان در یکی دو دهۀ اخیر را نیز تا حدودی نشان دهد.

این کتاب سه ضمیمه دارد که هر یک در جایگاه فصلی مستقل، مکمل فصول ده‌گانۀ آن هستند. نویسنده در ضمیمۀ اول کوشیده تا پاسخی به این پرسش دهد که: آیا می‌توان روش پیشنهاد‌شده در این کتاب را برای نقد داستان کوتاه نیز به کار برد؟ پاسخ نویسنده به این سؤال مثبت بوده و به منظور به دست‌دادن نمونه‌ای از نقد داستان کوتاه با همان روشی که در این کتاب برای نقد رمان به کار رفته، داستان مشهور «سه قطره خون» از صادق هدایت را بررسی کرده است.

در ضمیمۀ دوم نویسنده کوشیده تا پرسش مشابهی را دربارۀ نقد فیلم پاسخ دهد که: آیا می‌توان روش پیشنهاد‌شده در این کتاب را برای نقد فیلم سینمایی نیز به کار برد؟ پاسخ نویسنده به این سؤال مثبت بوده و به منظور به دست‌دادن نمونه‌ای از نقد فیلم با یان روش، فیلم ماندگار «هامون» را مفصل نقد کرده است.

ضمیمۀ سوم با عنوان «واژه‌نامۀ توصیفی اصطلاحات رمان» شرح یکصد اصطلاح پرکاربرد در نقد رمان است که با ترتیب الفبایی و با ارجاع مقابل تنظیم شده است و همۀ این اصطلاحات در بحث‌های این کتاب استفاده شده‌اند.

فهرست مطالب این کتاب بدین قرار است:

گشودن این کتاب؛ فصل اول: گشودن بوف کور؛ فصل دوم: گشودن تنگسیر؛ فصل سوم: گشودن مدیر مدرسه؛ فصل چهارم: گشودن شازده احتجاب؛ فصل پنجم: گشودن سووشون؛ فصل ششم: گشودن ثریا در اغما؛ فصل هفتم: گشودن جزیرۀ سرگردانی؛ فصل هشتم: گشودن چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم؛ فصل نهمک گشودن آزاده خانم و نویسنده‌اش؛ فصل دهم: گشودن سرخی تو از من.

ضمائم: گشودن «سه قطره خون»؛ گشودن هامون؛ واژه‌نامۀ توصیفی اصطلاحات نقد رمان.